Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Procyjanidyny

Procyjanidyny to grupa polifenoli roślinnych zbudowanych z cząsteczek katechiny i epikatechiny. Nadają owocom i kwiatom czerwone, niebieskie i fioletowe barwy, a jednocześnie wykazują silne działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Znajdziesz je w winogronach, jabłkach, żurawinie, kakao, orzechach i soku z kory sosny nadmorskiej. W suplementach diety ekstrakt z kory sosny nadmorskiej zawierający procyjanidyny (prokyanidolowe oligomery) wchodzi w skład preparatów przeznaczonych do wspierania prawidłowego poziomu cholesterolu LDL – w dawce 20 mg ekstraktu (18 mg oligomerów procyjanidolowych) jako element wieloskładnikowej formuły zatwierdzonej przez Komisję Europejską. Badania kliniczne sugerują też potencjalny wpływ na stres oksydacyjny u kobiet po menopauzie z osteopenią, jednak wiele właściwości procyjanidyn wymaga jeszcze potwierdzenia w dużych badaniach na ludziach.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Czym są procyjanidyny i w jakich produktach spożywczych je znajdziesz?
Jakie właściwości zdrowotne mają procyjanidyny i co na ten temat mówią badania?
W jakiej dawce i w jakiej formie procyjanidyny z kory sosny nadmorskiej mogą wspierać cholesterol LDL?
Kto powinien zachować ostrożność lub skonsultować się z lekarzem przed sięgnięciem po suplementy z procyjanidynami?

Czym są procyjanidyny i skąd pochodzą?

Procyjanidyny to oligomeryczne i polimeryczne związki polifenolowe zbudowane z jednostek katechiny i epikatechiny, należące do szerszej grupy proantocyjanidyn¹. To właśnie one odpowiadają za czerwoną, niebieską i fioletową barwę wielu owoców i kwiatów⁵. W diecie możesz spotkać je przede wszystkim w:

owocach: winogronach, jabłkach, żurawinie, wiśniach, truskawkach, kiwi, morelach i mango¹,
produktach zbożowych i strączkowych: jęczmieniu, sorgo, czerwonym ryżu, soi¹,
kakao i orzechach: migdałach, orzechach laskowych, orzeszkach ziemnych¹,
korze sosny nadmorskiej (Pinus pinaster) – standaryzowany ekstrakt z tej rośliny jest najczęściej stosowaną farmaceutycznie formą procyjanidyn³.

Pod względem chemicznym procyjanidyny dzielą się na monomery, dimery, trimery i większe oligomery. Dane naukowe wskazują, że mniejsze oligomery wchłaniają się lepiej niż duże polimery, co ma kluczowe znaczenie dla ich aktywności biologicznej w organizmie człowieka².

Jak działają procyjanidyny – mechanizmy aktywności biologicznej

Procyjanidyny działają wielotorowo. Trzy najważniejsze mechanizmy ich aktywności przeciwutleniającej to: wymiatanie wolnych rodników, chelatowanie metali przejściowych (takich jak żelazo czy miedź, które katalizują powstawanie reaktywnych form tlenu) oraz hamowanie enzymów prozapalnych². Dzięki grupom hydroksylowym w swojej strukturze potrafią też neutralizować reaktywne formy tlenu i azotu, w tym nadtlenoazotyn (peroxynitrite), który uszkadza białka i lipidy².

Na poziomie komórkowym procyjanidyny mogą wpływać na ekspresję genów i aktywność czynnika transkrypcyjnego NF-κB – kluczowego regulatora procesów zapalnych i odpornościowych². W badaniach laboratoryjnych obserwowano też wpływ tych związków na apoptozę (programowaną śmierć komórek), co jest przedmiotem badań m.in. w kontekście chemoprotekcji nowotworowej – jednak wyniki in vitro nie przekładają się automatycznie na potwierdzone działanie u ludzi².

Biodostępność – dlaczego ma znaczenie: Procyjanidyny, zwłaszcza duże polimery, wchłaniają się słabo z przewodu pokarmowego. Dostępne dane wskazują, że monomery i mniejsze oligomery są wchłaniane w mierzalnym stopniu, natomiast dla większych form biodostępność pozostaje niska. Oznacza to, że wyniki badań in vitro (w probówce) czy na zwierzętach mogą nie odzwierciedlać efektów, jakie uzyska człowiek po spożyciu suplementu lub żywności bogatej w procyjanidyny².

Procyjanidyny a cholesterol LDL – co mówi oświadczenie zdrowotne UE?

Na podstawie Oświadczenia Zdrowotnego zatwierdzonego rozporządzeniem Komisji Europejskiej (UE) 2023/648, oligomery procyjanidolowe z kory sosny nadmorskiej mogą być stosowane jako składnik suplementu diety wspierającego redukcję stężenia cholesterolu LDL we krwi – ale wyłącznie w ramach ściśle określonej, wieloskładnikowej formuły³.

Warunki stosowania są precyzyjne: suplement musi zawierać 20 mg ekstraktu z kory sosny nadmorskiej dostarczającego 18 mg oligomerów procyjanidolowych jako jeden z ośmiu składników aktywnych (obok m.in. ekstraktu z liści karczocha, monakoliny K z czerwonego ryżu drożdżowego, policosanoli z trzciny cukrowej, ekstraktu czosnku, alfa-tokoferolu, ryboflawiny i inozytolu heksanikotynatu). Preparat należy przyjmować w trzech dawkach dziennie, razem z głównymi posiłkami³.

Warto podkreślić: oświadczenie dotyczy konkretnej kombinacji składników, nie samych procyjanidyn jako izolowanego suplementu. Wysoki poziom cholesterolu LDL jest uznanym czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej³.

Co sugerują badania kliniczne i przedkliniczne?

Poza oświadczeniem zdrowotnym UE, badacze przyglądają się procyjanidynom w kilku innych obszarach zdrowia. Jedno randomizowane, podwójnie zaślepione badanie z kontrolą placebo wykazało, że suplementacja ekstraktem bogatym w procyjanidyny (Oligopin®) przez określony czas zmniejszała markery stresu oksydacyjnego u kobiet po menopauzie z osteopenią⁴. Osobno, eksploracyjne badanie kliniczne sugerowało chondroprotekcyjny (chroniący chrząstkę stawową) efekt surowicy wzbogaconej polifenolami po wchłonięciu ekstraktu procyjanidynowego⁶. Oba badania mają charakter wstępny – wymagają potwierdzenia w większych próbach.

W badaniach na myszach procyjanidyna C1 wykazała aktywność senolityczną (eliminowanie zestarzałych komórek) i wydłużała życie zwierząt⁷. To interesujący kierunek badań, jednak wyniki uzyskane na modelach zwierzęcych nie mogą być bezpośrednio przekładane na ludzi.

Badania laboratoryjne i przeglądy naukowe wskazują też na potencjalne właściwości:

przeciwzapalne – hamowanie szlaków zapalnych, w tym NF-κB²,
ochrony lipidów przed peroksydacją (utlenianiem tłuszczów)²,
przeciwdrobnoustrojowe²,
potencjalnie chemoprewencyjne – jednak te dane pochodzą głównie z badań in vitro i nie są podstawą do żadnych zaleceń klinicznych²⁸.

Ważne – granica między udowodnionym a obiecującym:

Jedyne potwierdzone przez UE działanie dotyczy konkretnej formuły wieloskładnikowej z oligomerami procyjanidolowymi z kory sosny nadmorskiej w kontekście cholesterolu LDL³.
Właściwości przeciwnowotworowe, neuroprotekcyjne i przeciwzakrzepowe są przedmiotem badań wstępnych – nie ma podstaw, by traktować je jako udowodnione działanie suplementu u ludzi²⁸.
Wyniki badań in vitro i na zwierzętach są punktem wyjścia do dalszych badań, nie dowodem skuteczności klinicznej.

Procyjanidyny w suplementach – na co zwrócić uwagę?

Suplementy diety z procyjanidynami najczęściej opierają się na standaryzowanym ekstrakcie z kory sosny nadmorskiej lub na ekstrakcie z pestek winogron. Standaryzacja oznacza, że producent gwarantuje określoną zawartość procyjanidolowych oligomerów w każdej kapsułce – to ważne, bo jakość surowca roślinnego bywa zmienna.

Jeśli szukasz suplementu z oświadczeniem zdrowotnym UE dotyczącym cholesterolu LDL, sprawdź, czy preparat zawiera dokładnie te składniki i w tych dawkach, które określa rozporządzenie UE 2023/648 – czyli m.in. 20 mg ekstraktu z kory sosny nadmorskiej z 18 mg oligomerów procyjanidolowych jako element ośmioskładnikowej formuły³. Sam ekstrakt z procyjanidynami bez pozostałych składników nie jest objęty tym oświadczeniem.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Suplementy z procyjanidynami są generalnie dobrze tolerowane, ale istnieją sytuacje, gdy przed ich zastosowaniem lub w trakcie kuracji konieczna jest konsultacja lekarska lub farmaceutyczna:

Ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie dla tej grupy; stosowanie suplementów powinno być skonsultowane z lekarzem.
Leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna, acenokumarol) – procyjanidyny mogą potencjalnie wpływać na krzepliwość krwi; połączenie wymaga nadzoru medycznego⁸.
Leki obniżające ciśnienie krwi – możliwa addytywna interakcja; skonsultuj z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji.
Choroby wątroby i nerek – metabolizm polifenoli może być zaburzony; decyzję o suplementacji podejmuj z lekarzem prowadzącym.
Zaburzenia lipidowe wymagające leczenia – jeśli Twój lekarz zalecił leki na cholesterol, nie zastępuj ich suplementami bez konsultacji.
Działania niepożądane – jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się bóle brzucha, nudności, wysypka skórna lub inne niepokojące objawy, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Pamiętaj, że suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej diety ani leczenia farmakologicznego – są jego ewentualnym uzupełnieniem.

Procyjanidyny to fascynująca grupa polifenoli, które warto włączyć do diety przez różnorodne produkty roślinne – owoce, kakao, orzechy. Jeśli rozważasz suplementację, zwróć uwagę na standaryzację ekstraktu i skład preparatu. W przypadku problemów z cholesterolem, chorób przewlekłych lub przyjmowania leków – zawsze najpierw porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, który pomoże dopasować właściwe rozwiązanie do Twoich potrzeb.

Pytania i odpowiedzi

Co to są procyjanidyny?

Procyjanidyny to oligomeryczne polifenole roślinne zbudowane z jednostek katechiny i epikatechiny, należące do grupy proantocyjanidyn. Wykazują silne działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne, a w organizmie neutralizują wolne rodniki i wpływają na szlaki zapalne¹².

W jakich produktach spożywczych są procyjanidyny?

Procyjanidyny znajdziesz m.in. w winogronach, jabłkach, żurawinie, wiśniach, truskawkach, kiwi, kakao, orzechach (migdały, laskowe, ziemne), a także w soi i czerwonym ryżu¹. Bogatym źródłem stosowanym w suplementach jest standaryzowany ekstrakt z kory sosny nadmorskiej³.

Czy procyjanidyny obniżają cholesterol?

Oligomery procyjanidolowe z kory sosny nadmorskiej wchodzą w skład ściśle określonej formuły wieloskładnikowej, która na mocy rozporządzenia UE 2023/648 może być stosowana w suplementach diety z oświadczeniem o redukcji cholesterolu LDL³. Oświadczenie dotyczy całej kombinacji składników, a nie samych procyjanidyn jako izolowanego suplementu.

Jaka dawka procyjanidyn z kory sosny nadmorskiej jest stosowana w preparatach na cholesterol?

Zatwierdzone przez UE warunki stosowania określają dawkę 20 mg ekstraktu z kory sosny nadmorskiej zawierającego 18 mg oligomerów procyjanidolowych – przyjmowanego razem z siedmioma innymi składnikami aktywnymi, podzielonego na trzy dawki dzienne z głównymi posiłkami³.

Czy procyjanidyny mają działanie przeciwzapalne?

Tak, procyjanidyny wykazują działanie przeciwzapalne – m.in. hamują aktywność czynnika transkrypcyjnego NF-κB, który reguluje procesy zapalne w organizmie². Część tych danych pochodzi jednak z badań laboratoryjnych i wymaga potwierdzenia w badaniach klinicznych na ludziach.

Czy procyjanidyny są bezpieczne?

Procyjanidyny obecne w diecie są ogólnie dobrze tolerowane. Jednak osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, leki na ciśnienie lub cierpiące na choroby wątroby i nerek powinny skonsultować stosowanie suplementów z procyjanidynami z lekarzem lub farmaceutą⁸.

Czy procyjanidyny pomagają na stawy?

Wstępne badanie kliniczne sugerowało, że surowica wzbogacona polifenolami po wchłonięciu ekstraktu procyjanidynowego może wykazywać właściwości chondroprotekcyjne (ochronne wobec chrząstki stawowej)⁶. To jednak wyniki eksploracyjne – nie ma jeszcze wystarczających dowodów, by rekomendować procyjanidyny jako środek na choroby stawów.

Czy procyjanidyny działają na skórę i starzenie się?

Badanie kliniczne z podwójną ślepą próbą wykazało, że suplementacja ekstraktem bogatym w procyjanidyny zmniejszała markery stresu oksydacyjnego u kobiet po menopauzie z osteopenią⁴. Badania na myszach sugerują potencjalny wpływ procyjanidyny C1 na procesy starzenia komórkowego, ale wyniki te nie mogą być bezpośrednio przekładane na działanie u ludzi⁷.

Czym różnią się procyjanidyny od antocyjanin?

Procyjanidyny to oligomery katechiny i epikatechiny, należące do grupy proantocyjanidyn. Antocyjaniny to odrębna podgrupa polifenoli odpowiedzialna za barwę owoców – cyjanidyny są ich składnikiem, ale mają inną budowę chemiczną i nieco inne właściwości biologiczne¹⁹.

Czy procyjanidyny wchłaniają się dobrze z suplementów?

Biodostępność procyjanidyn zależy od wielkości cząsteczki – mniejsze oligomery wchłaniają się lepiej niż duże polimery². Ogólnie biodostępność polifenoli z tej grupy jest ograniczona, dlatego wyniki badań in vitro nie zawsze przekładają się na efekty obserwowane u ludzi.

Czy mogę przyjmować procyjanidyny w ciąży?

Brak wystarczających danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo suplementów z procyjanidynami w ciąży i podczas karmienia piersią. W obu przypadkach przed zastosowaniem jakiegokolwiek suplementu należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym⁸.

Czy procyjanidyny mogą wchodzić w interakcje z lekami?

Procyjanidyny mogą potencjalnie wpływać na krzepliwość krwi, co jest istotne przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych⁸. Możliwa jest też interakcja z lekami obniżającymi ciśnienie krwi. Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe, skonsultuj suplementację z lekarzem lub farmaceutą.

Procyjanidyny a kora sosny nadmorskiej – skąd pochodzi suplement?

Ekstrakt z kory sosny nadmorskiej (Pinus pinaster) to jedno z najlepiej przebadanych źródeł oligomerów procyjanidolowych stosowanych w suplementacji. Kora tego drzewa, rosnącego głównie wzdłuż wybrzeży Atlantyku i Morza Śródziemnego, jest bogata w procyjanidyny o niskiej masie cząsteczkowej, które wchłaniają się relatywnie dobrze². To właśnie standaryzowany ekstrakt z tej rośliny (z gwarantowaną zawartością oligomerów procyjanidolowych) znalazł się w składzie formuły zatwierdzonej przez Komisję Europejską w kontekście wspierania prawidłowego poziomu cholesterolu LDL³.

Procyjanidyny – polifenole powszechne w diecie

Procyjanidyny są obecne w wielu produktach spożywczych, które większość z nas jadła nieraz bez świadomości ich zawartości. Tabliczka ciemnej czekolady, garść migdałów, szklanka soku żurawinowego czy jabłko ze skórką – wszystko to dostarcza tych związków¹. Warto jednak pamiętać, że ilości polifenoli w żywności są zmienne i zależą od odmiany, dojrzałości i sposobu przetworzenia produktu. Obróbka termiczna może zmniejszać zawartość procyjanidyn, dlatego surowe lub minimalnie przetworzone produkty roślinne dostarczają ich więcej².

Procyjanidyna C1 – nowy kierunek badań nad starzeniem

Procyjanidyna C1 to trimer (cząsteczka złożona z trzech jednostek epikatechiny), który wzbudza zainteresowanie badaczy w kontekście biologii starzenia. W badaniu na myszach wykazała aktywność senolityczną – zdolność do selektywnego eliminowania tzw. komórek zestarzałych, które gromadzą się w tkankach i napędzają przewlekłe stany zapalne⁷. Myszy, którym podawano procyjanidynę C1, żyły dłużej niż zwierzęta z grupy kontrolnej. To obiecujące odkrycie, ale na razie dotyczy wyłącznie modelu zwierzęcego – do potwierdzenia podobnych efektów u ludzi potrzebne są dalsze badania kliniczne.