Kamelia japońska

Czym jest kamelia japońska i co zawiera?

Kamelia japońska (Camellia japonica L.) to wiecznie zielony krzew lub małe drzewo z rodziny herbatowatych (Theaceae), rosnące naturalnie w Japonii, Korei i Chinach. W Polsce jest znana głównie jako roślina ozdobna, ale w Azji Wschodniej od ponad tysiąca lat stanowi surowiec leczniczy i kosmetyczny⁷. Jej japońska nazwa – tsubaki – odnosi się zarówno do samej rośliny, jak i do cenionego oleju z jej nasion.

Phytochemicznie kamelia japońska jest wyjątkowo bogata. Nasiona zawierają 40–50% nielotnego oleju, w którym dominuje kwas oleinowy – do 83% całości kwasów tłuszczowych¹⁸. Oprócz niego w oleju obecne są: skwalen, witamina E (tokoferole), fitosterole (m.in. β-sitosterol, α-spinasterol), kwas linolowy i α-linolenowy oraz polifenole⁹. Z nasion po odtłuszczeniu pozyskuje się też saponiny, garbniki i pentosany¹⁰.

Liście to z kolei źródło rutyny (ok. 5,87% w/w suchego ekstraktu), flawonoidów (kwercetyna, kemferol i ich glikozydy), katechin, triterpenów, garbników oraz polifenolowych kwasów – galusowego, chlorogenowego i elagowego¹¹¹². Kwiaty dostarczają antocyjanów (cyjanidyna-3-glukozyd, pelargonidyna-3-glukozyd), lignanów i kwasu galusowego¹³.

Jak działa olej kameliowy (tsubaki) na skórę i włosy?

Olej tsubaki jest olejem niesychającym – nie polimeryzuje, nie utlenia się łatwo i nie zestala w niskiej temperaturze, co czyni go stabilnym składnikiem preparatów pielęgnacyjnych⁸. Jego główne działanie na skórę wynika z kilku mechanizmów jednocześnie.

W pielęgnacji włosów olej tsubaki głęboko nawilża, nadaje połysk i zmniejsza puszenie – dzięki różnorodnym kwasom tłuszczowym wzmacnia strukturę włosa bez efektu tłustości¹⁵. Tradycyjnie w Japonii był stosowany przez gejsze do demakijażu i pielęgnacji skóry od okresu Heian (794–1185 n.e.)¹⁶.

Co mówią badania o wyciągach z liści kamelii – właściwości przeciwutleniające i wpływ na kwas moczowy?

Etanolowy ekstrakt z liści kamelii japońskiej (ECJL) wykazał w badaniach laboratoryjnych silne właściwości przeciwutleniające: wartość IC₅₀ dla zmiatania rodnika DPPH wynosiła 38,53 µg/ml, a całkowita zawartość polifenoli – 46,6 mg/g w ekwiwalentach kwasu galusowego¹⁷. To wyniki porównywalne z uznanymi surowcami antyoksydacyjnymi.

W badaniach na myszach z wywołaną hiperurikemią (nadmiernym poziomem kwasu moczowego we krwi) ekstrakt podawany doustnie w dawce 300 mg/kg obniżył stężenie kwasu moczowego w surowicy o 49,1% oraz zmniejszył aktywność oksydazy ksantynowej (enzymu odpowiedzialnego za produkcję kwasu moczowego) w wątrobie o 64,7% – wyniki zbliżone do allopurinolu stosowanego jako lek referencyjny¹⁸¹⁹. Autorzy badania szacowali, że ludzki ekwiwalent skutecznej dawki to około 10 g suszonego liścia dziennie (≈1460 mg ekstraktu u osoby ważącej 60 kg)²⁰.

Za ten efekt odpowiadają głównie rutyna jako bezpośredni inhibitor oksydazy ksantynowej oraz witamina E i skwalen działające jako regulatory antyoksydacyjne²¹. Należy jednak podkreślić: są to dane z badań na zwierzętach i in vitro – nie przeprowadzono dotąd badań klinicznych na ludziach, które potwierdziłyby tę skuteczność.

Wyciąg kwiatowy kamelii a pielęgnacja skóry – co pokazały testy?

Wyciąg z kwiatów kamelii japońskiej testowano na próbkach ludzkiej skóry (in vitro). Wykazał on zdolność do ochrony fibroblastów – komórek wytwarzających kolagen – przed uszkodzeniami oksydacyjnymi wywołanymi przez metale ciężkie z zanieczyszczonego powietrza⁴. Równocześnie hamował enzymy degradujące kolagen, co może mieć znaczenie w profilaktyce zmarszczek i utraty elastyczności skóry.

Liście kamelii japońskiej zawierają katechiny, które w badaniach wykazały zdolność do hamowania degradacji kolagenu, co czyni je interesującym składnikiem preparatów do skóry dojrzałej²²²³.

Tradycyjne zastosowania kamelii japońskiej w medycynie ludowej

W tradycyjnej medycynie chińskiej kwiaty kamelii japońskiej stosowano do zatrzymywania krwawień (działanie hemostatyczne i astringentowe), leczenia urazów, oparzeń i stanów zapalnych²⁴. Klasyczne dawkowanie w formie odwaru wynosiło 4,5–9 g suszonego surowca; zewnętrznie proszek z kwiatów mieszano z olejem sezamowym i nakładano na oparzenia²⁵²⁶. Roślina była też stosowana w leczeniu dolegliwości żołądkowych i krwistej biegunki⁷.

W Japonii i Korei nasiona kamelii były tradycyjnym remedium na krwawienia i stany zapalne, a olej tsubaki – środkiem pielęgnacyjnym na skórę i włosy, używanym co najmniej od VIII wieku¹⁶. Należy jednak pamiętać, że tradycyjne zastosowania nie są tożsame z potwierdzoną skutecznością kliniczną – żadna z tych wskazań nie przeszła weryfikacji w badaniach klinicznych przeprowadzonych według współczesnych standardów.

Formy kamelii japońskiej dostępne w kosmetyce i suplementach

Na rynku spotykamy kilka form pochodnych kamelii japońskiej:

• Olej kameliowy (tsubaki) – zimnotłoczony lub rafinowany olej z nasion; stosowany zewnętrznie jako emolient, serum do twarzy, olejek do włosów lub składnik kremów; dostępny też jako olej jadalny²⁷.
• Sfermentowany olej z kamelii japońskiej – fermentacja może modyfikować profil bioaktywny oleju; stosowany w kosmetyce premium, szczególnie w Japonii.
• Wyciąg z liści i kwiatów – stosowany w kremach, tonikach, maskach i serach; stężenie robocze w kosmetykach wynosi typowo 0,1%⁴.
• Suche liście i kwiaty – używane do przygotowania naparów i odwarów w tradycyjnej medycynie azjatyckiej.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Kamelia japońska jest generalnie uważana za bezpieczną w ilościach spożywanych jako żywność lub herbata⁵. Jednak kilka sytuacji wymaga konsultacji z lekarzem lub farmaceutą przed użyciem preparatów z tej rośliny:

• Alergia na pyłek kamelii: u osób wrażliwych opisywano reakcje alergiczne – jeśli wiesz, że reagujesz na pyłki kamelii, unikaj preparatów z jej ekstraktami⁵.
• Leki obniżające ciśnienie: olej kameliowy zawiera potas, a według doniesień jego nadmiar może nasilać działanie leków hipotensyjnych, prowadząc do nadmiernego obniżenia ciśnienia krwi²⁸. Jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie, skonsultuj stosowanie preparatów doustnych z olejem kameliowym.
• Duże dawki surowca: saponiny obecne w roślinie są toksyczne w wysokich stężeniach²⁹. Nie stosuj samodzielnie przygotowanych odwarów ani ekstraktów w ilościach przekraczających tradycyjne dawki (4,5–9 g suszonego kwiatu)²⁵.
• Ciąża i karmienie piersią: brak danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa w tych stanach – przed zastosowaniem doustnym skonsultuj się z lekarzem.
• Choroby wątroby i nerek: brak danych farmakokinetycznych u ludzi; osoby z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek powinny zachować ostrożność przy stosowaniu doustnym.
• Podrażnienie skóry: jeśli po zastosowaniu oleju lub wyciągu pojawi się zaczerwienienie, świąd lub wysypka, przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem lub farmaceutą.

Pamiętaj: kamelia japońska nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia żadnej choroby. Jeśli masz hiperurikemię lub dnę moczanową, nie rezygnuj z leczenia farmakologicznego na rzecz surowców roślinnych bez wiedzy lekarza.

Kamelia japońska to wartościowy składnik preparatów kosmetycznych i tradycyjnych środków pielęgnacyjnych. Olej tsubaki sprawdza się jako emolient do suchej i dojrzałej skóry – wystarczy kilka kropel na twarz lub kilka gramów na włosy przed myciem. Wyciągi z liści i kwiatów są bezpieczne w stężeniach stosowanych w kosmetykach (ok. 0,1%). Jeśli szukasz preparatów doustnych zawierających ekstrakt z kamelii, wybieraj produkty renomowanych producentów i sprawdzaj skład. Przy jakichkolwiek wątpliwościach dotyczących dawkowania lub interakcji – zapytaj farmaceuty.