Inwertaza

Czym jest inwertaza i skąd pochodzi?

Inwertaza – znana też jako beta-fruktozydaza, sacharaza lub beta-fruktofuranozydo hydrolaza – to enzym o numerze EC 3.2.1.26, który przecina wiązanie glikozydowe w cząsteczce sacharozy, uwalniając glukozę i fruktozę¹⁰. Produktem reakcji jest tzw. cukier inwertowany (invert sugar) – mieszanina obu monosacharydów w stosunku 1:1¹¹. Enzym naturalnie występuje w ludzkim jelicie cienkim, gdzie uczestniczy w codziennym trawieniu cukrów.

Do produkcji preparatów farmaceutycznych i suplementów inwertaza pozyskiwana jest głównie z drożdży Saccharomyces cerevisiae (drożdże piekarskie) w procesie fermentacji²¹². Dostępne są też odmiany z Aspergillus oryzae¹³. Enzym jest glikoproteiną – białkiem z przyłączonymi cukrami – i może występować w kilku izoformach¹⁰. W handlu dostępny jest najczęściej jako proszek o barwie od białawej do jasnobrązowej, aktywność enzymatyczna sięga nawet 200 000 jednostek SU na gram¹⁴¹⁵.

Jak inwertaza działa w organizmie i w leku?

Mechanizm działania jest prosty i precyzyjny: enzym rozpoznaje nieredukujący koniec cząsteczki sacharozy i przecina wiązanie β-fruktofuranozydu, uwalniając D-glukozę i D-fruktozę¹⁶. Przy wysokim stężeniu sacharozy inwertaza może też działać jak transferaza – przyłączać reszty fruktozowe do innych akceptorów, tworząc fruktooligosacharydy (FOS), które mają właściwości prebiotyczne¹⁷¹⁸.

Enzym działa najlepiej w lekko kwaśnym środowisku: optymalne pH to 4,5–5,5, a zakres aktywności rozciąga się od pH 3,0 do 6,5¹². Optymalna temperatura wynosi 45–60 °C; powyżej 65 °C enzym zaczyna się inaktywować, a pięć minut w 90 °C całkowicie niszczy jego aktywność¹⁹. Te właściwości sprawiają, że inwertaza świetnie sprawdza się w kwaśnych syropach i płynnych preparatach doustnych, natomiast nie przetrwa sterylizacji w wysokiej temperaturze – co producenci muszą uwzględniać przy wyborze metody wytwarzania¹.

W jakich preparatach można znaleźć inwertazę?

Inwertaza pojawia się w aptece w dwóch różnych kontekstach. Pierwszym jest jej rola jako substancji pomocniczej – składnika, który sam nie leczy, ale wpływa na właściwości preparatu. Znajdziesz ją w syropach (w tym syropach na kaszel), tabletkach do żucia, pastylkach do ssania i miękkich kapsułkach²²³. Jej obecność sprawia, że lek jest przyjemniejszy w smaku i nie tworzy ziarnistego, krystalicznego osadu.

Drugi kontekst to preparaty enzymatyczne – suplementy lub leki wspomagające trawienie, w których inwertaza jest składnikiem aktywnym. Takie preparaty zawierają często mieszankę enzymów: maltazy, laktazy i właśnie inwertazy²⁴. Są stosowane, gdy trzustka nie wytwarza wystarczającej ilości enzymów trawiennych – na przykład w przewlekłym zapaleniu trzustki, mukowiscydozie, po operacjach trzustki lub jelit³²⁵. Inwertaza wchodzi też w skład wieloenzymatycznych suplementów diety wspierających trawienie węglowodanów²⁶.

Kto może skorzystać na preparatach z inwertazą?

Najbardziej oczywistą grupą są osoby z wrodzonym niedoborem sacharazy-izomaltazy (CSID) – rzadką, ale realną chorobą, dotykającą 0,2–2% populacji⁴. U tych pacjentów jelito cienkie nie wytwarza wystarczającej ilości własnej sacharazy, więc nierozłożona sacharoza fermentuje w jelicie grubym, powodując wzdęcia, bóle brzucha i biegunkę. Dostarczenie enzymu z zewnątrz – w kapsułce lub syropie – pozwala strawić sacharozę zanim dotrze ona do okrężnicy²⁰.

Preparaty z inwertazą mogą też wspierać osoby z ogólną nietolerancją cukrów lub tymczasowym osłabieniem trawienia, na przykład po chorobie zapalnej jelit²⁷. W żywieniu enteralnym (dieta podawana przez zgłębnik) inwertaza jest używana do wstępnego rozkładu sacharozy w gotowych mieszankach odżywczych, dzięki czemu pacjent otrzymuje od razu przyswajalne monosacharydy²⁷. Ponadto fruktoza – jeden z produktów działania inwertazy – jest częściowo metabolizowana niezależnie od insuliny, co historycznie czyniło ją składnikiem preparatów dla diabetyków, choć takie zastosowanie wymaga ostrożności i indywidualnej oceny lekarskiej²⁰.

Działania niepożądane – na co zwrócić uwagę?

Inwertaza jest ogólnie dobrze tolerowana, jednak jak każdy preparat enzymatyczny może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Do możliwych działań niepożądanych preparatów zawierających enzymy trawienne (w tym inwertazę) należą: biegunka, bóle lub skurcze brzucha oraz nudności²⁸. Jeśli objawy utrzymują się lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Poważne reakcje alergiczne są rzadkie, ale możliwe. Objawy wymagające natychmiastowej pomocy to: wysypka, świąd lub obrzęk (szczególnie twarzy, języka lub gardła), nasilone zawroty głowy i trudności z oddychaniem²⁸. Oddzielną kwestią jest alergia wziewna – wdychanie proszku inwertazy może powodować podrażnienie błony śluzowej nosa lub wywołać napad astmy⁸. Dlatego jeśli kapsułka zawierająca proszek enzymatyczny jest otwierana i mieszana z jedzeniem, należy unikać wdychania zawartości²⁹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatów z inwertazą, jeśli:

• jesteś w ciąży – stosowanie preparatów enzymatycznych powinno być wyraźnie uzasadnione korzyściami dla matki⁹;
• karmisz piersią – nie wiadomo, czy enzym przenika do mleka matki⁹;
• masz stwierdzoną alergię na białka drożdży (Saccharomyces cerevisiae) lub wieprzowinę – preparaty enzymatyczne mogą zawierać alergeny⁹;
• chorujesz na przewlekłe zapalenie trzustki, mukowiscydozę lub przeszedłeś operację trzustki albo jelit – w takich przypadkach dobór preparatu i dawki powinien być nadzorowany przez lekarza³²⁵.

Natychmiast zgłoś się po pomoc medyczną, jeśli po przyjęciu preparatu pojawią się: obrzęk twarzy, języka lub gardła, trudności z oddychaniem, nasilona wysypka lub silne zawroty głowy – mogą to być objawy poważnej reakcji alergicznej²⁸.

Inwertaza jako substancja pomocnicza w gotowym leku jest obecna w małych ilościach i zazwyczaj nie wymaga szczególnych środków ostrożności. Jeśli jednak sięgasz po suplementy z inwertazą jako składnikiem aktywnym – zwłaszcza przy chorobach przewlekłych lub w szczególnych stanach fizjologicznych – warto omówić wybór preparatu z farmaceutą. Przechowuj preparaty enzymatyczne zgodnie z zaleceniem producenta (zazwyczaj w chłodnym i suchym miejscu, poniżej 25 °C), nie zamrażaj i zwróć uwagę na datę ważności – aktywność enzymatyczna spada wraz z czasem i niewłaściwym przechowywaniem³⁰³¹.