Acesulfam K

Czym jest acesulfam K i jak smakuje?

Acesulfam K (acesulfam potasu, Ace-K) to syntetyczny słodzik niskokaloryczny z grupy oksatiazynowych pochodnych sulfonamidów. Jest bezbarwny, dobrze rozpuszczalny w wodzie i odporny na wysoką temperaturę – rozkłada się dopiero powyżej 225 °C, co czyni go użytecznym w pieczeniu i gotowaniu⁹. Słodkość acesulfamu K jest odczuwalna szybko po spożyciu, ale część osób wyczuwa lekką goryczkę, szczególnie w wysokich stężeniach. Dlatego producenci często łączą go z innymi słodzikami, np. aspartamem lub sukralozą – mieszaniny te dają bardziej zbliżony do cukru profil smakowy.

Słodzik jest ok. 200 razy słodszy od cukru stołowego². W praktyce oznacza to, że do osiągnięcia tej samej słodkości potrzeba go wielokrotnie mniej niż sacharozy – stąd jego powszechność w produktach „light” i „zero”.

Jak acesulfam K działa w organizmie?

Mechanizm słodkiego smaku polega na aktywacji receptorów smakowych T1R2/T1R3 na języku – tych samych, które reagują na glukozę i fruktozę. Acesulfam K wiąże się z tymi receptorami jako agonista, wywołując odczucie słodkości bez dostarczania energii¹¹⁰. Co ważne, receptory T1R2/T1R3 nie są wyłącznie domeną języka – występują także w jelicie cienkim i komórkach trzustki, gdzie uczestniczą w regulacji wchłaniania glukozy i wydzielania insuliny.

Po spożyciu acesulfam K jest całkowicie wchłaniany z przewodu pokarmowego do krwi. Organizm nie potrafi go metabolizować – krąży w osoczu, aż nerki go przefiltrują i wydalą z moczem w niezmienionej postaci, zwykle w ciągu ok. 24 godzin¹¹. Niewielkie ilości mogą być również wydzielane z mlekiem matki karmiącej¹¹. Brak metabolizmu to powód, dla którego acesulfam K nie dostarcza kalorii i nie podnosi poziomu cukru we krwi.

Gdzie znajdziesz acesulfam K – żywność, napoje i leki

Acesulfam K jest dopuszczonym dodatkiem do żywności (symbol E950) stosowanym szeroko w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym. Jego stabilność termiczna i dobra rozpuszczalność sprawiają, że trafia do bardzo różnych produktów. Oto najczęstsze źródła w codziennej diecie i w aptece:

• Napoje „light”, „zero” i energetyczne bez cukru – często w połączeniu z aspartamem lub sukralozą.
• Gumy do żucia, cukierki, żelki i desery bez cukru.
• Produkty mleczne o obniżonej kaloryczności (jogurty, desery mleczne).
• Pieczywo i wyroby cukiernicze „dla diabetyków”.
• Syropy i tabletki do ssania – acesulfam K poprawia smak leków, szczególnie gorzkich substancji czynnych.
• Suplementy diety w postaci tabletek musujących i proszków do rozpuszczania.

Jeśli przyjmujesz leki i chcesz wiedzieć, czy dany preparat zawiera acesulfam K, sprawdź skład (lista substancji pomocniczych w ulotce lub na opakowaniu).

Co mówią badania o wpływie na mikrobiom i metabolizm?

Choć acesulfam K jest uznawany za bezpieczny przez regulatorów, część badań naukowych budzi pytania o jego długofalowe skutki. Ważne zastrzeżenie: większość tych danych pochodzi z badań na zwierzętach lub hodowli komórkowych – nie można ich bezpośrednio przekładać na wnioski dotyczące ludzi.

Badanie na myszach (CD-1) wykazało, że 4-tygodniowe spożycie acesulfamu K zaburzało skład mikrobioty jelitowej i zwiększało masę ciała u samców – efektu tego nie obserwowano u samic⁴¹⁶. Ponadto acesulfam K należy do sulfonamidów – grupy związków o właściwościach przeciwbakteryjnych – co może tłumaczyć jego wpływ na bakterie jelitowe: w warunkach laboratoryjnych hamował fermentację glukozy przez bakterie jelitowe⁴. Zmiany w mikrobiocie mogą z kolei wpływać na gospodarkę energetyczną i stan zapalny – choć związek przyczynowo-skutkowy u ludzi pozostaje niepotwierdzony.

Odrębne badanie na miniaturowych świniach (model bliższy człowiekowi niż myszy) wykazało, że mieszanina acesulfamu K z sukralozą, podawana przez 3 miesiące w dawce odpowiadającej wypiciu ok. 0,5 litra napoju „light” dziennie, nie zmieniała ogólnej wrażliwości na insulinę, ale prawie dwukrotnie zwiększała wychwyt glukozy w mózgu, wątrobie, fragmencie przewodu pokarmowego i tkance tłuszczowej trzewnej¹⁷. Autorzy zaznaczają, że wzorzec ten przypomina zmiany obserwowane u osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym, i wzywają do dalszych badań¹⁸. Wyniki te dotyczą mieszaniny słodzików, więc nie można ich przypisać wyłącznie acesulfamowi K.

Czy acesulfam K wpływa na mózg i funkcje poznawcze?

To pytanie pojawiło się po opublikowaniu badania na myszach (C57BL/6J), w którym 40-tygodniowe podawanie acesulfamu K wiązało się z pogorszeniem pamięci i funkcji poznawczych ocenianych w testach labiryntowych⁵. W hipokampie myszy stwierdzono obniżony poziom transportera glukozy GLUT1, zaburzone sygnalizowanie neurotropowego czynnika BDNF przez receptor TrkB oraz zmniejszoną aktywność kinaz Akt i Erk, które chronią neurony przed śmiercią¹⁹²⁰. W hodowlach komórek nerwoblastoma (in vitro) acesulfam K hamował glikolizę i obniżał produkcję ATP, prowadząc do stresu metabolicznego komórek⁵.

Wyniki te są wstępne i dotyczą modeli zwierzęcych oraz komórkowych – nie istnieją dotąd badania kliniczne potwierdzające podobny efekt u ludzi. Niemniej badania wykazały, że acesulfam K przenika przez barierę krew-mózg u gryzoni i był mierzalny w tkance mózgowej po podaniu doustnym²¹. Temat wymaga dalszych badań na ludziach, zanim będzie można wyciągać praktyczne wnioski.

Bezpieczeństwo, ADI i grupy ryzyka

Acesulfam K jest dopuszczony do stosowania w Unii Europejskiej (E950) i przez FDA w Stanach Zjednoczonych. FDA ustaliła dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) na poziomie 15 mg/kg masy ciała – dla osoby ważącej 60 kg to ok. 900 mg dziennie, co odpowiada ok. 23 porcjom słodzika³. Przy typowym spożyciu z żywności i napojów jest bardzo trudno osiągnąć tę wartość. Regulatorzy oparli decyzję o bezpieczeństwie na ponad 90 badaniach²³.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Acesulfam K jest składnikiem wielu codziennych produktów i przy typowym spożyciu nie wymaga specjalnej opieki medycznej. Są jednak sytuacje, kiedy warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą:

• Przewlekła choroba nerek – nerki wydalają acesulfam K; przy upośledzonej funkcji nerek może dochodzić do kumulacji potasu i hiperkaliemii⁶.
• Ciąża i karmienie piersią – słodzik wchłania się do krwi i może przenikać do mleka; brak wystarczających danych klinicznych o bezpieczeństwie w tych stanach⁷¹¹.
• Cukrzyca i insulinooporność – jeśli regularnie spożywasz duże ilości produktów ze słodzikami i obserwujesz wahania glikemii, skonsultuj dietę z lekarzem prowadzącym¹².
• Regularne przyjmowanie leków – szczególnie leków na nadciśnienie, antybiotyków i leków onkologicznych będących substratami P-glikoproteiny; zapytaj farmaceutę o ewentualne interakcje⁸.
• Choroby zapalne jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) – badania na zwierzętach sugerują, że acesulfam K może zwiększać przepuszczalność jelit i zaburzać mikrobiom; w tej grupie ostrożność jest uzasadniona²⁵.
• Dzieci z chorobami przewlekłymi – spożycie słodzika w przeliczeniu na kilogram masy ciała jest u dzieci wyższe niż u dorosłych, co może zbliżać je do ADI przy intensywnym spożyciu napojów dietetycznych²⁴.

Acesulfam K jest wszechobecny w produktach „light” i w lekach – warto go świadomie uwzględniać w diecie. Jeśli jesteś zdrową osobą dorosłą i spożywasz go umiarkowanie, ryzyko jest minimalne. Czytaj etykiety i składy produktów, szczególnie gdy przyjmujesz leki na stałe. W razie wątpliwości farmaceuta przy okienku apteki chętnie pomoże ocenić, czy dany lek lub suplement zawierający acesulfam K jest odpowiedni dla twojej sytuacji zdrowotnej.