Jest jakaś nowa metoda rozpoznania endometriozy?

Diagnostyka jest wieloetapowa, żmudna. Często jest pasmem błędów, co wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla kobiety. Mamy jednak przełom w procesie diagnostyki endometriozy. Polscy naukowcy dokonali niezwykle istotnego odkrycia – jako pierwsi na świecie opracowali bezinwazyjny test, który skraca czas diagnozy z wielu miesięcy, a nawet wielu  lat do nawet dwóch dób. Wszystko za sprawą testu EndoRNA, który jest nieinwazyjnym i bezbolesnym badaniem polegającym na pobraniu przez ginekologa wymazu z wnętrza macicy. Wynik badania może być dostępny już po upływie 48 godzin [1]. 

Jakie są nowe leki na endometriozę?

Linzagolix (Yselty) to nowy, niepeptydowy, podawany doustnie antagonista receptora GnRH, który skutecznie znosi ból związany z postępem choroby, a jednocześnie minimalizuje utratę gęstości mineralnej kości i szereg innych działań niepożądanych, typowych dla obecnie zatwierdzonych metod leczenia. W 2021 roku na polskim rynku pojawił się produkt leczniczy o analogicznych do Yselty wskazaniach – produkt leczniczy Ryeqo (estradiol + noretysteron (octan noretysteronu) + relugoliks), który wskazany jest do stosowania w leczeniu umiarkowanych do ciężkich objawów mięśniaków macicy u dorosłych kobiet w wieku rozrodczym.

Po koniec 2023 roku firma Gedeon Richter i Sumitomo Pharma otrzymały pozytywną opinię Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) dla leku Ryeqo w leczeniu endometriozy. Oczekuje się, że ostateczna decyzja w sprawie wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu będzie dostępna w nadchodzących miesiącach. Decyzja będzie miała zastosowanie do wszystkich państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego [2]. Innym lekiem stosowanym w nowoczesnym podejściu do leczenia endometriozy jest drospirenon, który jest progestagenem czwartej generacji, będącym analogiem spironolaktonu. W połączeniu z etynyloestradiolem i 17β-estradiolem, Drospirenon w dawce 3 mg jest dostępny na rynku jako złożony doustny środek antykoncepcyjny od prawie 10 lat.

Najnowsze badanie III fazy skierowane jest do pacjentek cierpiących na endometriozę i ma na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa drospirenonu w leczeniu bólu miednicy związanego z tym schorzeniem. Innowacyjna terapia Drospirenonem wydaje się być realną alternatywą dla obecnie dostępnych metod leczenia endometriozy. Polega na podawaniu Drospirenonu w schemacie ciągłym, w którym przez 24 dni pacjentka przyjmuje lek w dawce 4 mg, a 4-dniowy okres bez hormonów zostanie zastąpiony codziennym podawaniem mniejszej dawki Drospirenonu (2,8 mg).

Czy są jakieś nowe badania nad lekiem na endometriozę?

Wykazano, że dichlorooctan (DCA), lek zwykle stosowany w leczeniu chorób metabolicznych u dzieci, jest skuteczny w rozkładaniu komórek powodujących endometriozę – bolesną chorobę ginekologiczną, w której komórki podobne do tych wyściełających macicę rosną w innych częściach ciała. Dichlorooctan ma potencjał, aby stać się pierwszym niehormonalnym i nieinwazyjnym sposobem leczenia endometriozy, który będzie naprawdę przełomowy [3].

Endometrioza jest powszechną chorobą, dotykającą 5-10% populacji kobiet w wieku rozrodczym. Za najbardziej charakterystyczne objawy kliniczne endometriozy uważa się bolesne miesiączki, ból podczas stosunku płciowego, przewlekły rozsiany ból w obrębie miednicy mniejszej, ból związany z owulacją. Rozpoczynając terapię endometriozy, należy wziąć pod uwagę rodzaj i stopień nasilenia objawów oraz status prokreacyjny kobiety – nie zawsze jednak laparoskopia jest pierwszym krokiem w rozpoznawaniu i terapii endometriozy.

Odpowiednie rozpoznanie kliniczne ma istotne znaczenie, ponieważ wiele towarzystw, w tym American College of Obstetricians and Gyneco Logists (ACOG) oraz American Society for Reproductive Medicine (ASRM), zaleca leczenie empiryczne przed postawieniem ostatecznej diagnozy chirurgicznej [1, 2]

Jakie są leki na endometriozę?

Przez dziesięciolecia podstawę konwencjonalnego leczenia endometriozy stanowiły niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w połączeniu z doustną antykoncepcją hormonalną (DAH), a następnie leki z grupy agnoistów gonadoliberyny (GnRH) i doustne progestageny. W leczeniu endometriozy stosuje się następujące grupy leków [3]:

• połączenie estrogenu i progestagenu: jednofazowa tabletka estrogenowo-progestagenowa;
• progestageny: octan medroksyprogesteronu w postaci dépôt, implant uwalniający etonogestrel
  octan noretysteronu, system wewnątrzmaciczny uwalniający lewonorgestrel, octan medroksyprogesteronu, dienogest;
• agoniści gonadoliberyny: leuprorelina depôt, goserelina, nafarelina;
• steroidy androgeniczne: danazol (zaleca się go rzadko ze względu na androgenne działania niepożądane);
• antyandrogeny: octan cyproteronu;
• antagoniści gonadoliberyny: elagoliks;
• inhibitory aromatazy: letrozol, anastrozol;
• wybiórcze modulatory receptora progesteronowego: mifepryston (Mifepriston nie wywiera wpływu na hormon luteinizujący (LH) oraz hormon folikulotropowy (FSH), jak ma to miejsce w przypadku analogów gonadoliberyny (GnRH). Odznacza się dobrym profilem bezpieczeństwa, nie daje ciężkich skutków ubocznych, a także nie wywołuje objawów hipoestrogenizmu) , octan uliprystalu

Jakie są nowe leki stosowane w nowoczesnym leczeniu endometriozy?

Linzagolix (Yselty) – doustny antagonista receptora uwalniającego gonadotropiny. Prowadzi do zmniejszenia stężenia estrogenu i progesteronu we krwi – dwóch hormonów wspierających rozwój mięśniaków macicy. W dwóch badaniach głównych z udziałem łącznie 1109 kobiet lek Yselty przyczynił się do zmniejszenia krwawienia związanego z mięśniakami macicy.

Selektywne modulatory receptora progesteronowego (SPRM) – Są to związki steroidowe lub niesteroidowe posiadające zdolność do oddziaływania z receptorem progesteronowym poprzez modulowanie jego aktywności. Aktualnie preparaty SPRM zarejestrowane są jako środki do terminacji ciąży czy doraźnej antykoncepcji. Jednakże trwają badania kliniczne oceniające przydatność i efektywność SPRM w nowych wskazaniach, takich jak leczenie raka endometrium, choroby Cushinga, choroby Alzheimera czy właśnie endometriozy.

Zmodyfikowane przeciwciało przeciwko interleukinie-8 (IL-8) – Japońskie badanie wykazało, że comiesięczne wstrzykiwanie takiego zmodyfikowanego przeciwciała może zmniejszyć zmiany chorobowe, tkankę bliznowatą i zrosty narządów.

Czy jest jakiś narodowy program leczenie endometriozy?

Endometrioza dotyka jedną na 10 kobiet, a – niestety – diagnoza trwa średnio około 9 lat. Nowo powstały przy ministrze zdrowia Zespół Doradczy zamierza ustandaryzować protokół postępowania podczas diagnostyki i leczenia endometriozy, tak aby każda pacjentka miała możliwość przejścia przez optymalną ścieżkę leczenia. Przewodniczącym Zespołu został prof. dr hab. n. med. Krzysztof Czajkowski, konsultant krajowy w dziedzinie położnictwa i ginekologii.

Zazwyczaj do 10 tygodnia po porodzie kobieta, która karmi, nie może zajść w ciążę. Jednak już sześć miesięcy po porodzie, mimo karmienia piersią, zajście w ciążę jest możliwe (po tym czasie w ciążę zachodzi około 20 % kobiet niestosujących antykoncepcji). Jeżeli kobieta nie planuje kolejnej ciąży, powinna zadbać wspólnie z lekarzem o wybór właściwej metody antykoncepcyjnej.

Antykoncepcja przy karmieniu piersią — co można stosować?

Na rynku dostępne są hormonalne środki antykoncepcyjne (tabletki, plastry, krążki dopochwowe, wkładki uwalniające lewonorgestrel, implanty i zastrzyki antykoncepcyjne), a także niehormonalne wkładki wewnątrzmaciczne (zawierające miedź lub miedź posrebrzaną, a także antykoncepcja mechaniczna – prezerwatywy).

Niemniej, tabletki antykoncepcyjne przeznaczone dla karmiących mam nie powinny zawierać estrogenów, (tzw. tabletki dwuskładnikowe), które przenikają do mleka i wywierają wpływ na niemowlę. Bezpieczne są natomiast tabletki zawierające progesteron (jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne). Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mogą być stosowane u młodych mam karmiących piersią i są najczęściej wybieraną metodą obok wkładek wewnątrzmaciccznych.

Jakie substancje czynne zawierają jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne?

Jednoskładnikowe leki antykoncepcyjne, czyli bezpieczna antykoncepcja dla karmiących, hamują owulację (niekiedy podczas ich stosowania dochodzi jednak do owulacji), zwiększają lepkość śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom poruszanie się i dotarcie do jamy macicy oraz wpływają na błonę śluzową macicy-endometrium, zmniejszając możliwość zagnieżdżenia się zarodka.

Dezogestrel

Jest progestagenem, czyli hormonem steroidowym, stosowanym w antykoncepcyjnych lekach. Najczęściej stosowanie rozpoczyna się między 21. a 28. dniem po porodzie. W przypadku późniejszego rozpoczęcia stosowania należy dobrać dodatkową metodę antykoncepcyjną (np.prezerwatywę, kapturek naszyjkowy) przez pierwsze siedem dni od rozpoczęcia stosowania tabletek antykoncepcyjnych. Tabletkę należy stosować raz na dobę, z zachowaniem 24-godzinnych odstępów, najlepiej o tej samej porze. W przypadku przerwy między dawkami dłuższej niż 12 godzin należy przyjąć jak najszybciej pominiętą dawkę i stosować dodatkowe metody zapobiegania ciąży przez siedem dni (prezerwatywa). Podobnie gdy wystąpią wymioty 3-4 godziny po przyjęciu dawki należy dla pewności stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Kiedy nie stosować leku?

Przeciwwskazaniami do stosowania są:

• ciężka niewydolność wątroby i jej nowotwór;
• uczulenie na lek;
• krwawienia z dróg rodnych z niewiadomej przyczyny;
• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa;
• podejrzenie ciąży;
• obecność lub podejrzenie choroby nowotworowej hormonozależnej;
• silna depresja, myśli samobójcze w przeszłości.

Dezogestrel nie powoduje znamiennie większego zachorowania na nowotwór sutka czy szyjki macicy w porównaniu do populacji kobiet stosujących jako zabezpieczenie wkładkę wewnątrzmaciczną niehormonalną.

Pacjentki chore na cukrzycę i nadciśnienie powinny pozostać pod opieką lekarza specjalisty. W przypadku wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, niepoddającego się leczeniu należy rozważyć odstawienie leku.

Na co należy uważać?

Tradycyjne środki antykoncepcyjne zawierające wyłącznie progestageny nie zabezpieczają tak skutecznie jak leki dwuskładnikowe przed ciążą pozamaciczną. Gdy pacjentka skarży się na ból brzucha przy braku miesiączki,  należy przeprowadzić badanie w kierunku ewentualnej ciąży pozamacicznej.

U pacjentek, u których w okresie ciąży wystąpiła ostuda (silna alergia, objawiająca się zmianami skórnymi), należy spodziewać się, że może również wystąpić podczas stosowania leków antykoncepcyjnych. Podobnie u pacjentek, u których w przeszłości wystąpiła choroba zakrzepowo-zatorowa jest możliwość ponownego jej wystąpienia. Jednoczesne stosowanie dezogestrelu przy długotrwałym unieruchomieniu (po urazie) może wiązać się również ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia objawów choroby zakrzepowo-zatorowej i niebezpiecznych jej konsekwencji.

Należy jednak dodać, że stosowanie leku w okresie karmienia piersią nie wpływa na ilość i jakość wytwarzanego przez matkę pokarmu. Jest bezpieczny dla niemowlęcia i skutecznie chroni przed ponownym zajściem w ciążę.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z dezogestrelem?

Preparaty: Azalia 75 ug, Cerazette 75 ug.

Drospirenon

Podobnie jak dezogestrel podaje się od 21 do 28 dni po porodzie. W przypadku późniejszego zastosowania należy wykluczyć możliwą ciążę i stosować dodatkową metodę antykoncepcji przez pierwsze siedem dni. Jeśli pacjentka zapomni o przyjęciu tabletki po 24 godzinach, powinna jak najszybciej przyjąć pominiętą dawkę, nawet jeśli oznaczałoby to przyjęcie dwóch tabletek jednocześnie. Kolejne dawki należy przyjmować o zwykłej porze. Gdy wystąpią wymioty w 3-4 godziny po przyjęciu dawki hormonu, należy przyjąć kolejną dawkę. Wchłanianie leku może nie być całkowite i stąd istnieje ryzyko niepełnej ochrony antykoncepcyjnej.

Należy uwzględnić poniższe stany, decydując się na przyjmowanie tabletek progestagenu:

• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa żył;
• ciężka niewydolność wątroby i nerek;
• nadwrażliwość na substancję czynną;
• nowotwory hormonozależne;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• hiperkaliemia.

Na co należy uważać?

Drospirenon jest antagonistą aldosteronu. Ma właściwości oszczędzania potasu. Należy zachować wobec tego ostrożność u pacjentek z niewydolnością nerek i stosujących leki oszczędzające potas (Inhibitory konwertazy angiotensyny, spironolakton). W pierwszym cyklu u takich pacjentek należy monitorować stężenie potasu.

Lek jest na ogół dobrze tolerowany u pacjentek z cukrzycą, mimo że hormony steroidowe mogą wpływać na zmniejszenie tolerancji glukozy i zmniejszenie jej wykorzystania przez komórki. Nie zaobserwowano jak dotąd zwiększonego zachorowania na raka piersi i szyjki macicy u kobiet stosujących doustną antykoncepcję w porównaniu z kobietami jej nie stosującymi. Wpływ na gęstość mineralną kości też nie jest negatywny w toku dostępnych badań. Tak więc lek nie przyspiesza wystąpienia osteoporozy.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z drospirenonem?

Preparaty: Daylette (dwuskładnikowy), Slinda.

Hormonalna wkładka antykoncepcyjna dla kobiet karmiących piersią

Wkładka antykoncepcyjna należy do jednej z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży. Jej kształt jest zbliżony do wkładki antykoncepcyjnej niehormonalnej (kształt litery T). Zawiera ona wbudowany zbiorniczek, uwalniający stopniowo syntetyczny hormon — lewonorgestrel. Działanie leku opiera się na zwiększeniu lepkości śluzu szyjkowego i utrudnieniu plemnikom migracji, ale też wpływa na endometrium i blokuje możliwość zagnieżdżenia się zarodka w macicy. Wkładka wewnątrzmaciczna ze względu na swój skład może u niektórych kobiet hamować owulację.

Lewonorgestrel w niewielkim stopniu przenika do pokarmu kobiecego. Nie wpływa zatem na rozwijający się organizm dziecka ani na skład i ilość pokarmu. Ta forma antykoncepcji może być stosowana w okresie karmienia piersią i jest ona jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży. Wskaźnik Pearla wynosi 0,1-0,2. Oznacza to,że na 100 kobiet stosujących wkładkę szansa na zajście w ciążę dotyczy zaledwie 0,1 kobiet.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania wkładki antykoncepcyjnej?

Należy pamiętać, że istnieją przeciwwskazania do założenia wkładki antykoncepcyjnej i tylko lekarz może zadecydować o określonym wyborze leku antykoncepcyjnego. Nie zaleca się zakładać wkładki hormonalnej u kobiet:

• z nadwrażliwością na lewonorgestrel i inne składniki wkładki;
• planowanie ciąży i ciąża;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• stany zapalne narządów miednicy;
• zapalenie szyjki macicy;
• nowotwory wątroby i nowotwory dróg rodnych.

Kiedy można założyć wkładkę domaciczną po porodzie?

Tylko lekarz decyduje o rodzaju wkładki i zakłada ją pacjentce. Może być ona założona po porodzie lub po okresie połogu. Należy przestrzegać ściśle czasu stosowania wkładki. Najczęściej zakłada się ja na okres od 3 do 5 lat i po tym okresie musi być ona wyjęta lub wymieniona na nową.

Zakładanie i wyjmowanie wkładki nie jest bolesne, może wiązać się jedynie z lekkim dyskomfortem u niektórych kobiet. Do wkładki zamontowany jest zwykle nylonowy sznureczek, którego położenie kobieta stosująca tą metodę antykoncepcji powinna kontrolować po miesiączce.

Niekiedy podczas stosowania wkładki mogą występować nawracające stany zapalne oraz obfitsze krwawienia. U niektórych kobiet krwawienie menstruacyjne jest niewielkie lub całkowicie ustaje.

Interakcje hormonalnych leków antykoncepcyjnych. Co trzeba wiedzieć?

Tabletki antykoncepcyjne wyjątkowo często mogą wchodzić w interakcje. Podczas jednoczesnego stosowania leków będących induktorami enzymów mikrosomalnych wątroby (w tym Cytochromu P-450) może dojść do zmniejszenia działania i skuteczności antykoncepcyjnej. Należy w tym czasie zabezpieczać się innymi metodami antykoncepcyjnymi przed niechcianą ciążą. Leki wchodzące w interakcje z antykoncepcją hormonalną to:

• barbiturany;
• leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, fenytoina);
• gryzeofulwina;
• rytonawir;
• ryfampicyna;
• leki ziołowe zawierające dziurawiec.

Tabletka dzień po a karmienie piersią. Czy istnieje niebezpieczeństwo dla dziecka?

Po zastosowaniu tabletki “dzień po” (takiej jak np. EllaOne) kobieta powinna wstrzymać się z karmieniem piersią przez okres jednego tygodnia. Aby uniknąć problemów z laktacją, zaleca się korzystanie z laktatora do odciągania mleka. Ważne jest, aby nie podawać odciągniętego mleka dziecku i wylać je. Wpływ karmienia naturalnego na dziecko w ciągu tych 7 dni nie jest dotychczas znany, ale istnieje potencjalne ryzyko związane z bezpieczeństwem dziecka.

Zamiast tego, jako alternatywę, można rozważyć antykoncepcję awaryjną, taki jak lek Escapelle, który wymaga jedynie 8-godzinnego odstawienia dziecka od piersi. W przypadku Escapelle, substancja czynna przenika do mleka, dlatego przez 8 godzin należy odciągać mleko i je wylewać, aby uniknąć dostarczenia substancji dziecku.

Podsumowanie

Antykoncepcja hormonalna podczas laktacji jest możliwa i bezpieczna zarówno dla matki i jak i karmionego piersią dziecka. Nie wpływa na skład, ilość i jakość pokarmu kobiecego ani nie wpływa negatywnie na rozwijające się niemowlę. Należy jednak przestrzegać ważnych zasad, aby leczenie było skuteczne (systematyczne przyjmowanie leków, kontrolne wizyty lekarskie, obserwowanie zmian zachodzących w organizmie, reagowanie na niepokojące sygnały, np. krwawienie, spadki nastroju).

Występuje dwa rodzaje zaburzeń cyklu miesiączkowego. Pierwotny brak miesiączki występuje wtedy, gdy u 18-letniej kobiety nigdy nie wystąpiła miesiączka. Z kolei wtórny brak miesiączki dotyczy sytuacji, gdy miesiączka ustała, pomimo że kobieta nie jest w ciąży. Do zaburzeń cyklu menstruacyjnego może dojść pod wpływem stresu, odchudzania, otyłości, zmęczenia, zbyt obciążających ćwiczeń fizycznych, zmiany klimatu, zaburzeń tarczycy czy choroby przysadki mózgowej [1].

Jak znaleźć przyczynę nieregularnego cyklu miesiączkowego?

Aby zdiagnozować przyczynę zaburzeń cyklu miesiączkowego, można przeprowadzić kilka testów. Pierwszym krokiem jest zwykle zebranie szczegółowej historii medycznej oraz badanie fizykalne w celu poszukania objawów stanów, które mogą powodować zaburzenia cyklu. Testy mogą obejmować badania krwi w celu sprawdzenia poziomów hormonów, ultrasonografię narządu rodnego, histeroskopię lub laparoskopię. Proces diagnozowania zależy od indywidualnej sytuacji i stanu. Dlatego ważne jest skonsultowanie się z ginekologiem lub innymi specjalistami medycznymi, aby ustalić najlepsze postępowanie [8].

Jakie są metody regulowania cyklu miesiączkowego?

Istnieje wiele skutecznych metod regulowania cyklu miesiączkowego. Przykładowe to:

1. Hormonalne wkładki antykoncepcyjne: To małe, elastyczne urządzenia w kształcie litery T, podawane przez lekarza do jamy macicy. Wkładki uwalniają hormon progestagen, który pomaga kontrolować cykl miesiączkowy poprzez blokowanie owulacji i zmniejszanie grubości błony śluzowej macicy.
2. Zaawansowane hormonalne wkładki antykoncepcyjne: Te nowoczesne wkładki antykoncepcyjne zawierają kombinację hormonów progesteronu i estrogenów. Mają podobne działanie do standardowych wkładek, ale stosuje się je na dłuższy okres czasu (np. 3-5 lat), co pozwala zmniejszyć ilość miesiączek lub całkowicie je wyeliminować.
3. Zastrzyki hormonalne: To metoda, w której co jakiś czas podaje się zastrzyk z hormonami progestagenowymi. Te hormony wpływają na gruczoły płciowe, blokując owulację i kontrolując cykl menstruacyjny. Iniekcje mogą być podawane co 1-3 miesiące, w zależności od preferencji pacjentki.
4. Plastry antykoncepcyjne: Plastry zawierające kombinację hormonów progesteronu i estrogenów są przyklejane do skóry. Hormony wchłaniają się przez skórę i dostają się do krwioobiegu, kontrolując cykl menstruacyjny. Plastry wymienia się co tydzień przez 3 tygodnie, a w czwartym tygodniu jest przerwa, kiedy występuje miesiączka.
5. Tabletki antykoncepcyjne: To jedna z najpopularniejszych metod antykoncepcji. Tabletki antykoncepcyjne zawierają kombinację hormonów progesteronu i estrogenów lub samego progesteronu. Hormony w tabletkach hamują owulację, zmniejszają grubość błony śluzowej macicy i utrudniają implantację zapłodnionego jaja. Tabletki są przyjmowane codziennie o stałej porze przez określony czas [7].

Należy pamiętać, że każda z tych metod ma swoje wskazania, przeciwwskazania i potencjalne skutki uboczne. Skonsultuj się z lekarzem, aby uzyskać pełną i dokładną informację o każdej z tych metod.

Jakie są silne tabletki na wywołanie okresu na receptę?

Luteina

Jednym z częściej przepisywanych leków na receptę, które mają za zadanie wywołać okres, są tabletki dopochwowe lub tabletki podjęzykowe z luteiną. Jest ona syntetycznym odpowiednikiem kluczowego dla kobiet progesteronu. To właśnie on odpowiada za owulację, odpowiednie zagnieżdżenie się zapłodnionego jajeczka i dalsze utrzymanie ciąży. Jako że łatwo jest rozregulować gospodarkę hormonalną i może to przynieść wiele szkody, lekarz przed zaleceniem stosowania luteiny musi wykonać szereg badań i ocenić stan zdrowia pacjentki. Najważniejszymi przeciwwskazaniami do podania luteiny są zaburzenia czynności wątroby, zatorowość płucna, dusznica bolesna, niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych czy nowotwory narządów rodnych. Jej dawkowanie ustala indywidualnie lekarz [1,2].

Duphaston

Również wyłącznie na receptę jest kolejny lek przepisywany przez lekarzy na wywołanie miesiączki i przywrócenie prawidłowego cyklu. Duphaston to stosowany doustnie w tabletkach dydrogesteron. Jest to hormon wykazujący zbliżone działanie do wcześniej wymienionego progesteronu. Lekarze najczęściej przepisują go na co najmniej tygodniową kurację. Z reguły w ciągu 14 dni od zakończenia kuracji powinna pojawić się miesiączka. Podobnie jak preparaty z luteiną, również Duphaston nie może być stosowany w przypadku wystąpienia niezdiagnozowanych krwawień czy nowotworów narządów płciowych [1,2].

Orgametril

Orgametril, Endometril czy Lynomin to preparaty na receptę zawierające linestrenol. Jest to kolejny hormon o podobnym działaniu do progesteronu. Z reguły 3 dni po zakończeniu leczenia pojawia się krwawienie, może być konieczne powtórzenie terapii podczas kolejnego cyklu miesiączkowego [1,3].

Provera

Zastrzyki na receptę zawierające medroksyprogesteron, takie jak Provera, zawierają hormon będący pochodną progesteronu o przedłużonym działaniu. Stosuje się je głównie w przypadku wtórnym braku miesiączki (od 5 do 10 dni). Do tygodnia po takiej kuracji powinno dojść do pojawienia się okresu [1,2].

Jakie są tabletki na wywołanie okresu bez recepty?

W aptece znajdują się również, dostępne bez recepty, preparaty ziołowe, które mogą być alternatywą dla dostępnych na receptę syntetycznych hormonów. Ich działanie jest o wiele słabsze, ale dzięki temu powodują również znacznie mniej działań niepożądanych. Do najczęściej stosowanych należą preparaty z ekstraktem z czarnych owoców niepokalanka mnisiego, takie jak Cyclodynon czy Castagnus. Stosowane są również preparaty zawierające owoce niepokalanka pospolitego np. Agufem, ale podczas pisania tego artykułu zawierające go preparaty nie były dostępne w aptekach [1,3].

Agufem, tabletki, lek bez recepty

Sklad

• 1 tabletka zawiera: 40,0 mg wyciągu suchego z owoców Agnus castus

Stosowanie

• 1 tabletkę na dobę przez 3 miesiące (najlepiej rano).

Wskazania

• Zaburzenia cyklu miesiączkowego na tle utajonej hiperprolaktynemii, zespole napięcia przedmiesiączkowego z zaburzeniami II fazy cyklu miesiączkowego i objawami bolesności sutków.

O produkcie

• użycie preparatu w przypadku zaburzenia cyklu miesiączkowego powinno być skonsultowane z lekarzem;
• podczas stosowania preparatu mogą wystąpić nudności, przejściowe bóle głowy, swędzenie i zaczerwienienia skóry;
• przyjmowanie razem z lekami terapii hormonalnej i hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi może wzmagać działanie leku;
• stosowaniu łącznie z lekami przeciwpsychotycznymi lub uspokajającymi może prowadzić do osłabienia działania Agufemu;
• nie stosować produktu leczniczego podczas ciąży lub karmienia piersią [4].

Castagnus, tabletki, lek bez recepty

Skład

• 1 tabletka zawiera 4,5 mg wyciągu suchego z Vitex agnus castus L. fructus.

Stosowanie

• Dorosłe kobiety mogą stosować 1 tabletkę raz na dobę, najlepiej rano (należy się udać do lekarza, jeżeli nie nastąpiła poprawa po maksymalnie 3 miesiącach stosowania).

Wskazania

• Leczenie łagodnych objawów pojawiających się przed menstruacją (zespół napięcia przedmiesiączkowego). Lek jednocześnie wpływa na równowagę estrogenowo-progesteronową.

O produkcie

• użycie produktu leczniczego w przypadku zaburzenia cyklu miesiączkowego powinno być skonsultowane z lekarzem;
• nie wolno stosować preparatu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią;
• podczas terapii mogą wystąpić m.in. reakcje alergiczne z obrzękiem twarzy, dusznością, utrudnionym przełykaniem, wysypka, pokrzywka, trądzik, bóle i zawroty głowy, nudności, bóle brzucha czy zaburzenia cyklu menstruacyjnego;
• pacjenci z zaburzeniami czynności przysadki powinni skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem tego preparatu;
• produkt leczniczy może wchodzić w interakcje m.in. z lekami wpływającymi na receptory dopaminowe (leki przeciwpsychotyczne, leki przeciwparkinsonowskie, metoklopramid, bromokryptyna) czy lekami wpływającymi na receptory estrogenowe (HTZ, doustne środki antykoncepcyjne) [5].

Cyclodynon, tabletki powlekane, lek bez recepty

Skład

• 1 tabletka powlekana zawiera 20 mg wyciągu suchego z Vitex agnus-castus L. fructus (owocu niepokalanka zwyczajnego).

Stosowanie

• Kobiety od 18 roku życia mogą przyjmować 1 tabletkę raz na dobę, najlepiej rano (zaleca się odwiedzić lekarza, jeżeli nie nastąpiła poprawa po maksymalnie 3 miesiącach stosowania).

Wskazania

• Zmniejsza objawy przedmenstruacyjne (zespół napięcia przedmiesiączkowego) u kobiet.

O produkcie

• użycie leku w przypadku zaburzenia cyklu miesiączkowego powinno być skonsultowane z lekarzem;
• nie należy stosować tego produktu leczniczego podczas ciąży lub karmienia piersią;
• działania niepożądane, jakie mogą wystąpić podczas stosowania leku to m.in. reakcje alergiczne z obrzękiem twarzy, dusznością i trudnościami w połykaniu, ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, wysypka, pokrzywka, trądzik czy zaburzenia miesiączkowania;
• podczas stosowania leku może dojść do interakcji m.in. z interakcji z agonistami dopaminy, antagonistami dopaminy, estrogenami i antyestrogenami [6].

Jak nasz styl życia może wpłynąć na cykl miesiączkowy?

Istnieją pewne wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia, które mogą przyczynić się do ułatwienia regulacji cyklu miesiączkowego. Oto kilka przykładów:

1. Odpowiednia dieta: Ważne jest, aby spożywać zdrowe, zbilansowane posiłki, które zawierają dużo białka, błonnika, witamin i minerałów. Unikanie fast foodów, przetworzonej żywności i słodyczy może również pomóc w utrzymaniu zdrowia hormonalnego.
2. Regularna aktywność fizyczna: Regularne ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w utrzymaniu równowagi hormonalnej i zmniejszeniu stresu. Idealne ćwiczenia to te, które poprawiają krążenie krwi, takie jak joga, jogging, pływanie lub taniec.
3. Redukcja stresu: Stres może wpłynąć na równowagę hormonalną, co może skutkować zaburzeniami cyklu miesiączkowego. Naucz się technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, jogę lub aromaterapię, lub znajdź sposób na zmniejszenie poziomu stresu w swoim życiu.

Podsumowanie

Zaburzenia okresu są coraz częstsze u współczesnych kobiet. Stres, brak czasu, aktywności fizycznej, zła dieta czy nieregularny tryb życia mogą do tego prowadzić.  Dlatego coraz więcej kobiet szuka sposobów na wywołanie okresu. Większość preparatów, które mogą być w tym pomocne, jest dostępnych na receptę. Ze względu na złożoność problemu nie warto samemu sięgać po leki dostępne bez recepty. Zdecydowanie najlepiej udać się do lekarza, pozwoli to na zdiagnozowanie problemu i bezpieczne uregulowanie cyklu.

Antykoncepcja to szereg metod i zabiegów, których celem jest zapobieganie ciąży. Metody kontrolowania płodności i zajścia w ciążę są odmienne dla kobiet i mężczyzn. W przypadku mężczyzn metody antykoncepcji nie są tak szerokie, jak u kobiet, gdyż np. nie słyszy się o tabletkach antykoncepcyjnych dla mężczyzn. Jednak czy na pewno ich nie ma? Poniżej przedstawiamy klasyczne, jak i nowe metody antykoncepcji dla mężczyzn.

Jakie są klasyczne metody antykoncepcji dla mężczyzn?

Prezerwatywy

Jedną z najbardziej popularnych metod antykoncepcji dla mężczyzn jest metoda barierowa, tj. prezerwatywy. Prezerwatywy to skuteczna metoda kontroli zapłodnienia, która chroni również przed chorobami wenerycznymi. Kondomy są stosunkowo proste w użyciu i przystępne cenowo.

Do wad prezerwatyw można zaliczyć to, że istnieje ryzyko ich pęknięcia lub zsunięcia podczas stosunku. Dodatkowo nieumiejętna technika korzystania z prezerwatyw drastycznie zmniejsza ich skuteczność. Prezerwatywy najczęściej wykonane są z lateksu, dlatego istnieje ryzyko alergii podczas ich stosowania. Natomiast aktualnie wykonuje się kondomy również z innych materiałów, np. poliuretanu, co rozwiązuje problem [1].

Wazektomia

Wazektomia to chirurgiczna metoda antykoncepcji dla mężczyzn. Jest bezpieczna i skuteczna. Polega na podwiązaniu nasieniowodów. Niestety zabieg bywa kosztowny. Co prawda w niektórych przypadkach istnieje możliwość wykonania zabiegu, który przywraca płodność, jednak najczęściej uważa się, że wazektomia to trwała i nieodwracalna metoda.

Jaka jest nowoczesna antykoncepcja dla mężczyzn?

Idealna antykoncepcja dla mężczyzn powinna być bezpieczna i skuteczna. Nie powinna obniżać libido ani mieć działań niepożądanych. Powinna być prosta w użytku, tania oraz jej efekt powinien być natychmiastowy. Dodatkowo powinna istnieć technika na przerwanie działania danej metody i szybki powrót do pełnej płodności. Czy istnieje coś takiego [1]?

Zastrzyki antykoncepcyjne dla mężczyzn

Jeśli chodzi o stosunkowo prostą metodę to idealny wydaje się być zastrzyk antykoncepcyjny dla mężczyzn. Jedna iniekcja powinna zapewnić skuteczną ochronę przed niechcianą ciążą partnerki. Jak to wygląda w rzeczywistości?

Szczepionki antykoncepcyjne

Do tej pory przeprowadzono wiele badań nad szczepionkami antykoncepcyjnymi dla mężczyzn. Niestety aktualnie nie istnieje taki preparat. Naukowcy podczas badań celują w specyficzne struktury obecne w procesie produkcji spermy. Co prawda w badaniach na małpach udało się uzyskać odwracalną antykoncepcję, jednak jej skuteczność nie jest spójna. Pojawia się również problem dawek przypominających, a także zróżnicowanej skuteczności [1,2].

Testosteronowe zastrzyki

Znacznie skuteczniejsze okazują się być zastrzyki z różnych form testosteronu, takich jak: enantat. W badaniu podawano domięśniowo 200 mg enantatu testosteronu przez 6 miesięcy. Po około 4 miesiącach obserwowano azospermię, czyli zanik plemników, jednak tylko u 65% badanych [3].

Skuteczność tej formy testosteronu była wysoka, jednak cotygodniowe zastrzyki to zdecydowany minus. Dodatkowo u badanych zauważono obniżenie poziomu HDL, podwyższenie hemoglobiny i zmniejszenie jąder [3].

Kolejna forma testosteronu, jaką wykorzystano w badaniach to undecylan. W tym przypadku zastosowano comiesięczne iniekcje w ilości 1000 mg lub 500 mg undecylanu testosteronu. Skuteczność antykoncepcji również była wysoka, bo na poziomie około 97% a brak reakcji na testosteron wystąpił tylko u 3% badanych [4].

Inne badania polegały na terapii testosteronem i lewonorgestrelem, czyli kobiecym środkiem antykoncepcyjnym. Eksperymenty pokazały, że łączona terapia jest bardziej skuteczna niż sam testosteron [5].

Tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn

Niedogodność związaną z zastrzykami pomogłyby rozwiązać tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn. Na świecie istnieją badania, które potwierdzają skuteczność tych metod u mężczyzn. Najczęściej w tabletkach antykoncepcyjnych wykorzystuje się różne formy testosteronu i progestagenów, np. lewonorgestrelu lub noretisteronu. Takie kombinacje częściej spotykane są w towarzystwie domięśniowo podawanego testosteronu [1,2].

Implanty antykoncepcyjne dla mężczyzn

W badaniach klinicznych pojawiają się również związki wymienione powyżej, które wszczepia się podskórnie w formie implantów. Co ciekawe, doświadczano wtedy mniej działań niepożądanych [6].

Żele antykoncepcyjne

Ciekawe i obiecujące wyniki osiągnięto, stosując żel z testosteronem, który aplikowano na skórę codziennie w połączeniu z zastrzykami z octanu medroxyprogesteronu podawanego co 3 miesiące [7].

Czy nowa antykoncepcja dla mężczyzn jest dostępna?

Wszystkie wyżej wymienione metody nowej antykoncepcji dla mężczyzn są aktualnie w fazie badań klinicznych lub ich badania zostały zawieszone.

Co prawda są to skuteczne i obiecujące metody, ale niestety nie są pozbawione wad. Ich główne działania niepożądane wynikają z zastosowanych środków, czyli testosteronu i progestagenów. U badanych najczęściej pojawiały się zaburzenia lipidowe, zwiększenie poziomu hemoglobiny, zmniejszenie jąder oraz łagodny rozrost gruczołu krokowego czy nawet zwiększona częstość występowania raka prostaty [1,2].

Jest to hormonalny system antykoncepcyjny, który należy do dwuskładnikowej (estrogenowo- progestogenowej) antykoncepcji hormonalnej, znanej od ponad 55 lat i cechuje się bardzo dużą skutecznością. Zawarty w nim estrogen– etynyloestradiol- jest uwalniany w najmniejszej stosowanej dawce 15 ug/ 24h. Nasila działanie antygonadotropowe progestogenu, a także stabilizuje endometrium, zapewniając kontrolę krwawień oraz zapobiegając nieregularnym krwawieniom i plamieniom śródcyklicznym.

Jak zbudowany jest krążek dopochwowy?

Hormonalny system antykoncepcyjny dopochwowy ma postać elastycznego, przezroczystego pierścienia o grubości 4 mm i średnicy zewnętrznej 54 mm. Jest zbudowany z 2 polimerów: poliuretanu, z którego składa się wewnętrzny rdzeń, oraz kopolimeru etylenu i 28% octanu winylu, które tworzą membranę zewnętrzną. W rdzeniu znajdują się rozpuszczone hormony: etynyloestradiol (3,474 mg) i etonogestrel (11,0 mg). Pierścień jest elastyczny, giętki, przezroczysty, prawie bezbarwny oraz bardzo gładki. Ostatnia z wymienionych cech zmniejsza skłonność do tworzenia się biofilmu na jego powierzchni, a także zabezpiecza przed podrażnieniem.

Jak działa krążek dopochwowy?

Mechanizm działania antykoncepcyjnego pierścienia dopochwowego jest identyczny jak dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych (DTA) oraz przezskórnego systemu antykoncepcyjnego. Polega na zablokowaniu  owulacji przez zahamowanie osi podwzgórze-przysadka mózgowa- jajnik, które osiąga się dzięki stałemu podawaniu estrogenu i progestagenu.

Dopochwowa droga stosowania systemu dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej pozwala na:

• unikanie drogi doustnej i konieczności codziennego przyjmowania leku, co zmniejsza ryzyko niepowodzenia metody z powodu braku rygorystycznej systematyczności
• zabezpieczenie przed wpływem zaburzeń żołądkowo- jelitowych na wchłanianie leku, a tym samym na skuteczność antykoncepcji
• pominięcie efektu pierwszego przejścia przez wątrobę
• zmniejszenie ilości substancji aktywnych w porównaniu z DTA (dawka estrogenu mniejsza nawet o 50%)
• stałe i długotrwałe uwalnianie małych, stabilnych ilości aktywnych składowych hormonalnych systemu
• szybkie osiągnięcie działania antykoncepcyjnego już po 3 dobach stosowania (przy drodze doustnej czas ten wynosi 7 dni)
• podobnie wysoką skuteczność antykoncepcyjną jak przy innych drogach podania (doustnej, przezskórnej)
• okresowe (do 3 godzin) możliwe wyjmowanie systemu
• szybki powrót aktywności hormonalnej jajników po usunięciu systemu
• pełną dyskrecję i stałą samokontrolę nad metodą

Krążek dopochwowy — jak zakładadać? Jak wyjąć?

Przed założeniem systemu należy umyć ręce. Następnie należy wybrać najwygodniejszą pozycję do założenia, na przykład stojąc z jedną nogą uniesioną, kucając lub leżąc. Trzymając system kciukiem i palcem wskazującym, należy go ścisnąć i włożyć do pochwy. Właściwa pozycja pierścienia to taka, w której się go nie czuje. Jeśli system przeszkadza, należy go wepchnąć lekko w głąb pochwy. Jednakże umiejscowienie systemu w pochwie nie ma znaczenia dla jego działania antykoncepcyjnego.

Po upływie trzech tygodni należy usunąć system z pochwy. Można to zrobić, zaczepiając palcem wskazującym o brzeg systemu i pociągając go. Wyrzucić zużyty system razem z innymi odpadkami domowymi, najlepiej w saszetce.

Stosowanie systemu dopochwowego

Pierwszy system najlepiej założyć pierwszego dnia naturalnego dnia cyklu (tj. pierwszego dnia miesiączki) i po upływie trzech tygodni należy go usunąć, tego samego dnia tygodnia, w  którym został założony i mniej więcej o tej samej godzinie. Po usunięciu  systemu należy zrobić tygodniową przerwę. W tym czasie wystąpi krwawienie miesiączkowe. Zazwyczaj zaczyna się ono po 2-3 dniach od usunięcia krążka.

Krążek dopochwowy a tycie

Bardzo małe dawki hormonów zawartych w systemie dopochwowym sprawiają, że ryzyko zwiększenia masy ciała jest znikome. Jednak według danych zawartych w ulotkach tych preparatów, u niektórych kobiet może wystąpić niewielki wzrost masy ciała. Jednakże zbilansowana dieta i zdrowy styl życia zapewniają utrzymanie prawidłowej masy ciała. Należy również pamiętać, że tycie to nie jedyny problem związany ze stosowaniem tego rodzaju systemów. Mogą one wchodzić również w liczne interakcje.

Ile kosztuje krążek dopochwowy?

Koszt zakładanego na trzy tygodnie pierścienia to około 50 zł. Krążki można jednak kupić także w opakowaniu zbiorczym, które pozwala odrobinę zaoszczędzić- cena zestawu 3 krążków to ok. 120 zł, a taki zestaw zapewni antykoncepcję na 3 miesiące.

Jakie krążki dopochwowe na receptę można kupić w aptece?

Dostępne krążki dopochwowe na rynku to:

• Ginoring- średnia cena ok. 35 zł
• NuvaRing– średnia cena ok. 55 zł
• PolaRing– średnia cena ok. 34 zł
• AdaRing– średnia cena ok. 36 zł

Globulki antykoncepcyjne dopochwowe

To jedna z miejscowych metod antykoncepcji chemicznej. Globulki antykoncepcyjne są wydawane bez recepty i można je dostać w każdej aptece. Ich niska cena i łatwa dostępność przynosi im dużą popularność. Niestety, nie są zbyt skuteczną metodą ochrony przed ciążą i powinno stosować się je raczej dodatkowo, a nie jako samodzielny środek antykoncepcyjny.

Jak działają globulki antykoncepcyjne?

Globulki antykoncepcyjne zapewniają skuteczność przez zawarty w nich środek plemnikobójczy, który uszkadza błonę otaczającą plemniki i sprawia, że stają się nieruchome. Zgodnie ze skalą Pearla, skuteczność globulki ze środkiem plemnikobójczym  mają wskaźnik  od 10 do 30. Aby zwiększyć skuteczność działania, warto dodatkowo stosować prezerwatywę.

Dopochwowe globulki antykoncepcyjne — jak stosować?

W przeciwieństwie do tabletek antykoncepcyjnych, globulki dopochwowe nie trzeba stosować codziennie. Pojedynczą globulkę należy umieścić jak najgłębiej w pochwie na 5-10 minut przed stosunkiem. Środek plemnikobójczy zawarty w tabletce działa około godziny, dlatego, jeśli w tym czasie nie dojdzie do wytrysku, należy zastosować kolejną globulkę. Jeśli to możliwe, po aplikacji środka dobrze jest pozostać w pozycji leżącej, aby płyn nie wylał się z pochwy, ponieważ znacznie obniża to skuteczność metody antykoncepcji.

Globulki antykoncepcyjne bez recepty

Bez recepty można kupić w aptece następujące produkty:

• Patentex oval N, globulki dopochwowe, 75 mg, 12 szt. (koszt waha się w granicach od 15 do 30 zł)
• Kolpotex -230, globulki dopochwowe, 230 mg, 12 globulek  (koszt waha się w granicach od 15 do 30 zł)

Co obniża skuteczność tabletek antykoncepcyjnych?

Skuteczność doustnej antykoncepcji hormonalnej w dużej mierze zależy od sposobu jej stosowania, a także od przyjmowanych jednocześnie leków bądź suplementów diety. Istnieje bowiem szereg preparatów, które istotnie mogą obniżać skuteczność tabletek hormonalnych. Przed zastosowaniem leku warto zatem dokładnie zapoznać się z jego ulotką. W ten sposób pacjent zapozna się nie tylko z przeciwwskazaniami oraz możliwymi działaniami niepożądanymi, ale również z potencjalnymi interakcjami. (Czytaj także: Antykoncepcja hormonalna – co warto wiedzieć?)

Interakcje z tabletkami antykoncepcyjnymi

Ze względu na fakt, że doustna antykoncepcja jest jedną z częściej wybieranych form zapobiegania ciąży, niezwykle istotne jest, aby monitorować możliwe interakcje. Mogą one bowiem skutkować obniżoną skutecznością stosowanych tabletek. Rozwiązaniem takiej sytuacji, jest poinformowanie lekarza bądź farmaceuty o wszystkich przyjmowanych lekach, w celu skutecznego uniknięcia ewentualnych niekorzystnych oddziaływań.

Czy antybiotyk osłabia działanie tabletek antykoncepcyjnych?

Niektóre antybiotyki mogą obniżać skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych. Zalicza się do tej grupy między innymi penicyliny, tetracykliny, cefalosporyny oraz antybiotyki makrolidowe. (Czytaj także: Antybiotyki – 9 najczęściej zadawanych pytań)

Kobiety przyjmujące doustną antykoncepcję powinny zwrócić uwagę na następujące leki:

• penicyliny: Augmentin, Amoksiklav, Duomox, Ramoclav;
• tetracykliny: Tetracyclinum TZF, Unidox, Doxycyclinum TZF;
• cefalosporyny: Cefepim MIP, Ceklor, Duracef, Biotrakson;
• makrolidy: Macromax, Sumamed, Azycyna, Azimicin, Klacid, Klabax, Rolicyn, Davercin [1].

Leki przeciwpadaczkowe a doustna antykoncepcja

Kobiety cierpiące na padaczkę są szczególną grupą pacjentek, u których stosowanie doustnej antykoncepcji może być mocno utrudnione. Wiele leków przeciwpadaczkowych wchodzi bowiem w interakcje z preparatami hormonalnymi. Jednoczesne stosowanie leków z obu tych grup nierzadko powoduje interakcje, co może skutkować częstszym występowaniem napadów drgawek i/lub nieplanowanej ciąży. 

Leki przeciwpadaczkowe starszej generacji powodują przyspieszony metabolizm doustnej antykoncepcji, przez co ich skuteczność może być osłabiona. Do leków tych należą:

• fenytoina: Phenytoinum;
• karbamazepina: Amizepin, Finlepsin, Tegretol, Neurotop Retard;
• fenobarbital: Luminalum Unia, Bellergot.

Przedstawiciele nowszych generacji również mogą wpływać na skuteczność terapii hormonalnej, wpływając na jej profil farmakokinetyczny. Niemniej, ich wpływ na zmianę stężeń środków antykoncepcyjnych we krwi jest mniejszy. Wśród nich wyróżnia się:

• felbamat: Felbatol, Taloxa;
• topiramat: Epiramat; Toramat.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że powyższe interakcje zależą także od kwestii osobniczych, a ich stopień nasilenia może być różny w zależności od pacjenta [2].

Interakcje leków przeciwwirusowych z tabletkami antykoncepcyjnymi

Kolejnym ograniczeniem w trakcie stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej są leki przeciwwirusowe. Pacjentki zarażone wirusem HIV, stosujące inhibitory proteazy HIV lub nienukleozydowe inhibitory odwrotnej trakspryptazy, muszą używać dodatkowo mechanicznej metody antykoncepcji. Leki przyjmowane w przebiegu zakażenia HIV oraz środki antykoncepcyjne posiadają ten sam szlak metabolizmu w ludzkim organizmie, przez co istnieje możliwość osłabienia ich działania. Do powyższych leków przeciw wirusowi HIV należą:

• rytonawir: Ritonavir Mylan, Norvir;
• nelfinawir: Viracept;
• newirapina: Nevirapine Teva, Nevirapine Mylan, Viramune;
• efawirenz: Efavirenz Mylan, Efavirenz Teva, Stocrin, Sustiva [3,4].

Pacjentki przyjmujące leki przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C (HCV), stosujące jednocześnie antykoncepcję zawierającą etynyloestradiol, są narażone na znaczny wzrost aktywności niektórych enzymów wątrobowych (ALT). Interakcja ta występuje z następującymi substancjami leczniczymi:

• parytaprewir: Viekirax;
• ombitaswir: Viekirax;
• dazabuwir: Exviera. 

Rozwiązaniem dla takich pacjentek jest zmiana metody antykoncepcji na taką, która opiera się wyłącznie na progestagenie [5].

Leki o działaniu przeciwgrzybiczym

Wiele z powszechnie stosowanych leków przeciwgrzybiczym może zwiększać stężenie hormonów antykoncepcyjnych w osoczu. Należą do nich:

• ketokonazol: Ketokonazol Polfarmex, Ketokonazole Hasco;
• itrakonazol: Trioxal, Orungal, Itrax, 
• flukonazol: Fluconazole Polfarmex, Flumycon, Fluxazol [5].

Antykoncepcja hormonalna a węgiel aktywny

Węgiel aktywny w postaci tabletek lub kapsułek jest często pierwszym wyborem w trakcie trwającej biegunki czy zatrucia pokarmowego. Tymczasem stosowanie węgla wraz z doustną antykoncepcją istotnie wpływa na wchłanianie hormonów w przewodzie pokarmowym. Pacjentki powinny pamiętać, aby między dawką węgla a środkiem hormonalnym zachować co najmniej 4 godziny przerwy. 

Interakcje ziół z tabletkami antykoncepcyjnymi 

Różnego rodzaju herbatki ziołowe są często mocno niedoceniane. Prawda jest jednak taka, że nierzadko wchodzą one w interakcje z przyjmowanymi przez nas lekami. Przykładem jest ziele dziurawca zwyczajnego, który może doprowadzić nawet do zaniku działania środków antykoncepcyjnych. Ten roślinny surowiec bywa często polecany w przebiegu depresji, jako wspomagający środek poprawiający nastrój i działający odprężająco. Tymczasem powoduje on wzrost aktywności enzymów, które metabolizują preparaty antykoncepcyjne. W efekcie są one szybciej wydalane z organizmu, a działanie antykoncepcyjne jest istotnie obniżone. Warto także dodać, że taki efekt może się utrzymywać nawet do 2 tygodni po całkowitym odstawieniu preparatów zawierających dziurawiec. Co więcej, wszelkie herbatki mające na celu pobudzenie pracy jelit oraz tzw. ”herbatki na odchudzanie” mogą zmniejszać wchłanianie hormonalnych leków antykoncepcyjnych [6].

Nie do końca wiadomo, dlaczego u niektórych kobiet występuje zespół napięcia przedmiesiączkowego. Przyjmuje się, że za ten stan odpowiadają zmiany hormonalne, jakie zachodzą w obrębie cyklu miesięcznego kobiety. Objawy PMS na pewno związane są z fazą lutealną cyklu, trwającą od owulacji do wystąpienia miesiączki. Faza ta trwa 10-12 dni — w tym czasie pod wpływem hormonu progesteronu narasta błona śluzowa macicy, przygotowując się na zagnieżdżenie w niej zapłodnionej komórki jajowej.

Obecnie istnieją dwie hipotezy, próbujące tłumaczyć to zjawisko:

1. PMS może mieć związek z działaniem progesteronu i progestagenów — stężenie tych hormonów w drugiej fazie cyklu jest wyższe. Niektóre kobiety mogą być zatem na nie bardziej wrażliwe.
2. Przyczyną objawów PMS może być działanie neuroprzekaźników, takich jak serotonina i dopamina. Udowodniono, że nasilenie objawów PMS zmniejsza się w przypadku stosowania wybiórczych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny.

Zespół napięcia przedmiesiączkowego występuje najczęściej u kobiet:

• pomiędzy 20. a 40. rokiem życia;
• po urodzeniu co najmniej jednego dziecka,
• które miały poporodowe zaburzenia nastroju lub depresję.

Zespół napięcia przedmiesiączkowego występuje w związku z cyklami owulacyjnymi, nie dotyczy młodych dziewczyn, u których przez pierwsze dwa lata od wystąpienia pierwszej miesiączki nie dochodzi do jajeczkowania [3].

Objawy PMS

Objawy PMS są niezwykle zróżnicowane. Każdy cykl menstruacyjny, nawet w przypadku tej samej kobiety, przebiega nieco inaczej. Symptomy PMS mogą występować tylko w niektórych cyklach, mogą też różnić się w zależności od aktualnego stanu zdrowia, czynników środowiskowych czy aktualnej sytuacji życiowej — na ich wystąpienie wpływa wiele różnych czynników. Nie każde gorsze samopoczucie przed krwawieniem miesiączkowym jest także syndromem PMS. Mówi się o nim wówczas, gdy objawy są na tyle nasilone, że zaburzają codzienne funkcjonowanie (pracę zawodową, naukę, czy relacje społeczne). U około 5% kobiet występują symptomy ciężkiej postaci zespołu napięcia przedmiesiączkowego, do których należą depresja, niepokój, drażliwość i brak pewności siebie, a także objawy fizykalne, w tym wzdęcia, tkliwość i ból piersi. Dotychczas nie uzgodniono jednolitego stanowiska w sprawie postępowania w przypadku PMS i dostępnych jest wiele metod leczenia jego objawów.

Objawy fizyczne (somatyczne) PMS

• wrażliwe piersi,
• wzdęcia, uczucie pełności,
• nadmierny apetyt,
• opuchlizna dłoni i stóp,
• przybranie na wadze (głównie na skutek zbierania nadmiaru wody w organizmie),
• ból mięśni i stawów,
• ból głowy,
• problemy z wypróżnianiem (zaparcia lub biegunka),
• pogorszenie stanu skóry (zaskórniki, pryszcze),
• pogorszenie wyglądu włosów (przetłuszczanie, problemy z ich modelowaniem i układaniem).

Objawy psychiczne PMS

• obniżenie nastroju, przygnębienie,
• napięcie, niepokój, 
• wahania nastroju,
• płacz, często bez wyraźnego powodu,
• unikanie relacji z drugim człowiekiem, 
• poczucie przytłoczenia i braku kontroli, 
• zmęczenie i problemy z koncentracją, 
• rozdrażnienie i wybuchowość.

U kobiet chorujących przewlekle np. na astmę, cukrzycę czy depresję lub u mających silne migreny, objawem zbliżającego się krwawienia miesiączkowego może być zaostrzenie przebiegu choroby podstawowej. U diabetyczek często wzrasta zapotrzebowanie na insulinę, konieczne zatem staje się zwiększenie dawek leku, trudniej jest także utrzymać dietę. W przypadku kobiet z depresją może dojść do pogorszenia się nastroju mimo przyjmowanych leków [1].

Leczenie PMS

Produktami stosowanymi w pierwszej kolejności są te, które zawierają w swoim składzie suchy wyciąg z owoców niepokalanka (Agni casti fructus) — Castagnus, Cyclodynon (czytaj także: Olej z wiesiołka rozwiązaniem kobiecych problemów?). 

Niepokalanek obniża poziom hormonu prolaktyny i przez to łagodzi objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Preparaty te mogą być stosowane u kobiet od 18. roku życia. Należy przyjmować jedną tabletkę dziennie przez minimum trzy miesiące. 

Leki na receptę 

W przypadku bardzo nasilonych objawów PMS lekarz może zaordynować pacjentce następujące leki:

• spironolakton — lek moczopędny (np. Verospiron, Spironol), usprawniający usuwanie nadmiaru wody z organizmu,
• leki rozkurczające mięśnie gładkie (np. No-spa, Spastyna Max), 
• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne: nimesulid (Aulin, Nimesil), kwas mefenamowy (Mefacit),
• doustne środki antykoncepcyjne (np. Vibin, Yasmin). Celem stosowania leków hormonalnych dla złagodzenia objawów PMS jest zahamowanie owulacji. Obecnie zaleca się stosowanie dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych nowej generacji.
• leki przeciwdepresyjne (np. Parkoxinor, Venlecetine, Cital, Bioxetin). Wiele badań potwierdziło, że leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) zmniejszają objawy psychiczne PMS, a niekiedy łagodzą także objawy fizyczne. SSRI do leczenia zespołu napięcia przedmiesiączkowego są inicjowane w dawkach niższych niż standardowe dawki zalecane w leczeniu depresji. Z powodu możliwości występowania skutków niepożądanych, takich jak bezsenność i zaburzenia seksualne, SSRI w leczeniu PMS mogą być podawane nie w sposób ciągły, a jedynie w fazie lutealnej, czyli w drugiej połowie cyklu miesiączkowego [3,4].

Preparaty dodatkowe

• wapń — dawka około 1500 mg węglanu wapnia na dobę redukuje problem zatrzymania wody w organizmie, hamuje nadmierny apetyt, negatywne emocje oraz ból,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które łagodzą dolegliwości bólowe — ibuprofen (Nurofen, Ibuprom, Mig), naproksen (Naxii, Aleve), deksketoprofen (Dexak, Ketesse), ketoprofen (Ketonal), kwas acetylosalicylowy (Aspirin, Polopiryna),
• magnez (np. Magne B6, Maglek B6, Magvit B6) — wspomaga redukcję bólu,
• witamina B6 (np. Vitaminum B6 Teva) — łagodzi towarzyszące objawy depresyjne.

Dodatkowe zalecenia

Chcąc zredukować dolegliwości zespołu napięcia przedmiesiączkowego, warto wprowadzić kilka modyfikacji w stylu życia, które obejmują:

• zbilansowaną dietę,
• redukcję spożywanej kofeiny i alkoholu,
• wprowadzenie technik relaksacyjnych (joga, pilates, medytacja),
• regularne ćwiczenia fizyczne o niewielkiej intensywności (3 razy w tygodniu przez co najmniej 30 minut), 
• zaprzestanie palenia tytoniu [2].

Podsumowanie

Podatność na PMS jest wypadkową wrażliwości na wahania hormonalne, predyspozycje genetyczne i wahania nastrojów. Stwierdzono, że czynnikiem ryzyka PMS jest występowanie cykli owulacyjnych, zatem decydujący wpływ ma zmienne stężenie hormonów produkowanych przez jajniki w fazie lutealnej. Wysoce prawdopodobne, że dochodzą do tego również zaburzenia w funkcji neuroprzekaźników (związków chemicznych umożliwiających komunikację pomiędzy poszczególnymi komórkami nerwowymi), szczególnie szlaków serotoninergicznych, które mają wpływ na nasz nastrój. Przypuszczalnie zespół ten pojawia się częściej u kobiet otyłych, mniej aktywnych fizycznie i niewykształconych, zaś rzadziej u stosujących antykoncepcję hormonalną.

Kobieta przechodząca zespół napięcia przedmiesiączkowego, w tym szczególnym czasie powinna znaleźć chwilę tylko dla siebie, by móc zrelaksować się i wyciszyć. Jeśli te metody nie przyniosą ulgi, warto skonsultować się z lekarzem, który pomoże w wyborze odpowiedniej metody leczenia.

Progestageny – podobieństwa i główne cechy

Progestageny to grupa hormonów, które odgrywają istotną rolę w regulacji cyklu miesiączkowego, utrzymaniu ciąży oraz innych procesach związanych z układem rozrodczym¹²³. Do tej grupy należą zarówno naturalny progesteron, jak i jego syntetyczne pochodne: dydrogesteron oraz medroksyprogesteron. Substancje te łączy podobny mechanizm działania – wpływają na błonę śluzową macicy, przygotowując ją do ewentualnej ciąży, hamują nadmierny rozrost endometrium oraz wspierają fazę lutealną cyklu¹²³.

Wszystkie progestageny stosowane są zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z estrogenami, np. w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) po menopauzie lub w leczeniu niektórych zaburzeń cyklu miesiączkowego⁴⁵. Wyróżnia je jednak droga podania, profil działań niepożądanych oraz konkretne wskazania kliniczne.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się progesteron, dydrogesteron, a kiedy medroksyprogesteron?

Chociaż progesteron, dydrogesteron i medroksyprogesteron mają wiele wspólnych zastosowań, istnieją istotne różnice w ich wskazaniach i grupach pacjentów, którym są zalecane.

• Progesteron jest najczęściej stosowany w leczeniu zaburzeń miesiączkowania, niewydolności fazy lutealnej, poronień zagrażających i nawykowych, wspomaganiu rozrodu (np. in vitro), a także jako ochrona endometrium podczas terapii estrogenowej u kobiet po menopauzie⁶⁷⁸⁹.
• Dydrogesteron stosuje się przede wszystkim w przypadkach niedoboru progesteronu – przy bolesnym miesiączkowaniu, endometriozie, wtórnym braku miesiączki, nieregularnych cyklach, nieprawidłowych krwawieniach z macicy, zespole napięcia przedmiesiączkowego, a także w leczeniu poronień zagrażających i nawykowych oraz niepłodności związanej z niewydolnością ciałka żółtego⁴.
• Medroksyprogesteron jest wykorzystywany w leczeniu zaburzeń miesiączkowania, endometriozy, czynnościowych krwawień z macicy, a także jako składnik antykoncepcji (w postaci wstrzyknięć) oraz w leczeniu niektórych nowotworów hormonozależnych, jak rak endometrium, nerek czy piersi u kobiet po menopauzie^1011125.

W przypadku terapii wspomagających rozród (ART), najczęściej stosuje się progesteron w różnych postaciach (dopochwowe, podjęzykowe, iniekcje), a także dydrogesteron. Medroksyprogesteron w postaci iniekcji domięśniowych znajduje natomiast zastosowanie jako długodziałający środek antykoncepcyjny oraz w leczeniu onkologicznym¹².

Jeśli chodzi o grupy wiekowe, zarówno progesteron, jak i dydrogesteron, mogą być stosowane u kobiet w wieku rozrodczym, natomiast medroksyprogesteron w antykoncepcji jest zarezerwowany dla kobiet po pierwszej miesiączce¹³.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane substancje należą do progestagenów, ale różnią się szczegółami mechanizmu działania i przebiegiem w organizmie.

• Progesteron to naturalny hormon, który wytwarzany jest przez ciałko żółte jajnika, łożysko oraz nadnercza. Jego główną rolą jest przygotowanie błony śluzowej macicy na przyjęcie zapłodnionego jaja oraz utrzymanie ciąży¹. Działa bezpośrednio na receptory progesteronowe w narządach docelowych.
• Dydrogesteron jest syntetycznym progestagenem, który swoją strukturą i działaniem zbliżony jest do naturalnego progesteronu, ale nie wykazuje efektów androgenowych, estrogenowych czy kortykosteroidowych². Stosowany doustnie, szybko się wchłania i jest metabolizowany do aktywnego dihydrodydrogesteronu.
• Medroksyprogesteron to syntetyczna pochodna progesteronu, wykazująca silne działanie progestagenne oraz, w pewnym stopniu, androgenne i anaboliczne. W wysokich dawkach hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, co wykorzystywane jest w antykoncepcji oraz leczeniu niektórych nowotworów³¹⁴.

Różnice dotyczą także wchłaniania i czasu działania. Progesteron wchłania się szybko, ale jego działanie jest krótkotrwałe, stąd konieczność podawania go kilka razy na dobę lub w postaci preparatów o przedłużonym działaniu¹⁵. Dydrogesteron jest aktywny po podaniu doustnym i charakteryzuje się wysoką biodostępnością. Medroksyprogesteron może być podawany doustnie lub w postaci iniekcji o przedłużonym działaniu, co umożliwia rzadsze dawkowanie (np. raz na trzy miesiące w antykoncepcji)¹⁶.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Progestageny mają pewne wspólne przeciwwskazania, takie jak nadwrażliwość na substancję czynną, ciężka niewydolność wątroby, niektóre nowotwory oraz zaburzenia zakrzepowo-zatorowe^17181920. Istnieją jednak szczegóły różniące poszczególne substancje:

• Progesteron jest przeciwwskazany u osób z nowotworami piersi i narządów rodnych, ciężkimi chorobami wątroby, czynnie przebiegającymi zakrzepami oraz w okresie karmienia piersią¹⁷²¹.
• Dydrogesteron nie powinien być stosowany w przypadku nowotworów zależnych od progestagenów (np. oponiak), krwawień z pochwy o nieustalonej przyczynie, a także podczas karmienia piersią¹⁸.
• Medroksyprogesteron nie jest zalecany w ciąży, u pacjentek z nowotworami piersi lub narządów rodnych, w chorobach zakrzepowo-zatorowych, a także w przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby¹⁹²⁰.

Wspólne środki ostrożności dotyczą pacjentek z depresją w wywiadzie, cukrzycą, padaczką, astmą czy chorobami serca i nerek – u tych osób progestageny mogą wpływać na przebieg schorzenia lub nasilać objawy, dlatego wymagają szczególnej kontroli²²²³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania progestagenów u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami przewlekłymi jest zróżnicowane w zależności od substancji czynnej i drogi podania.

• Progesteron może być stosowany w pierwszym trymestrze ciąży, zwłaszcza w leczeniu poronień zagrażających i nawykowych oraz wspomaganiu rozrodu²⁴²⁵. W okresie karmienia piersią stosowanie progesteronu jest przeciwwskazane²⁴²⁵.
• Dydrogesteron jest uważany za bezpieczny w ciąży, jednak nie powinien być stosowany w okresie karmienia piersią z powodu braku danych dotyczących przenikania do mleka²⁶.
• Medroksyprogesteron jest przeciwwskazany w ciąży, ponieważ istnieją doniesienia o możliwym wpływie na rozwój płodu, zwłaszcza w pierwszym trymestrze²⁷²⁸. Nie zaleca się jego stosowania także w okresie karmienia piersią, chociaż niewielkie ilości przenikają do mleka²⁷²⁹.

W przypadku dzieci i młodzieży progestageny stosuje się wyłącznie w uzasadnionych sytuacjach i pod ścisłą kontrolą, najczęściej u dziewcząt po pierwszej miesiączce¹³.

Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek wymagają szczególnej ostrożności przy stosowaniu wszystkich progestagenów, gdyż są one metabolizowane w wątrobie i wydalane przez nerki²²²³.

Podsumowanie: Progestageny – wskazania, bezpieczeństwo i różnice

Progestageny – wybór zależny od potrzeb pacjentki

Progesteron, dydrogesteron i medroksyprogesteron są ważnymi substancjami w terapii hormonalnej kobiet. Wybór odpowiedniej substancji zależy od przyczyny leczenia, wieku pacjentki, ewentualnej ciąży oraz obecności chorób współistniejących. Naturalny progesteron i dydrogesteron są preferowane w leczeniu zaburzeń cyklu i niepłodności, natomiast medroksyprogesteron znajduje zastosowanie w antykoncepcji i leczeniu nowotworów. Wszystkie te substancje wymagają indywidualnego dostosowania terapii, szczególnie u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami przewlekłymi²⁴²⁸²⁶.

Podstawowe podobieństwa i różnice między norelgestrominem, etonogestrelem i lewonorgestrelem

Porównywane substancje czynne – norelgestromin, etonogestrel i lewonorgestrel – należą do grupy nowoczesnych progestagenów, czyli syntetycznych hormonów płciowych, które wykazują działanie podobne do naturalnego progesteronu. Są one stosowane w różnych metodach antykoncepcji, ale także w leczeniu innych schorzeń ginekologicznych, takich jak nadmierne krwawienia miesiączkowe¹²³⁴.

• Wszystkie te substancje hamują owulację, czyli uwalnianie komórki jajowej z jajnika, co jest podstawowym mechanizmem antykoncepcyjnym⁵⁶⁷⁸.
• Mogą wpływać na śluz szyjkowy, utrudniając plemnikom dotarcie do komórki jajowej⁵⁶.
• Występują w różnych formach: plastry (norelgestromin), implanty i pierścienie dopochwowe (etonogestrel), tabletki, wkładki domaciczne i tabletki “po” (lewonorgestrel)¹²³⁹.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję czynną?

Podstawowym wskazaniem do stosowania norelgestrominu, etonogestrelu i lewonorgestrelu jest antykoncepcja. Jednak wybór konkretnej substancji zależy od indywidualnych potrzeb kobiety, stylu życia, preferencji dotyczących sposobu przyjmowania leku oraz innych czynników zdrowotnych¹⁰¹¹¹².

• Norelgestromin stosowany jest w plastrach antykoncepcyjnych, które nakleja się na skórę. To wygodna opcja dla kobiet, które nie chcą pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletek¹.
• Etonogestrel jest składnikiem implantów podskórnych (działających do 3 lat) oraz pierścieni dopochwowych (stosowanych przez 3 tygodnie w cyklu). Implanty polecane są zwłaszcza kobietom, które szukają długotrwałej i odwracalnej metody antykoncepcji².
• Lewonorgestrel jest wykorzystywany w tabletkach antykoncepcyjnych, wkładkach domacicznych (działających nawet do 8 lat), tabletkach “po” (antykoncepcja awaryjna) oraz w leczeniu niektórych problemów ginekologicznych, np. nadmiernych krwawień miesiączkowych¹²¹³.

Wszystkie te metody są przeznaczone głównie dla kobiet w wieku rozrodczym. Stosowanie ich u młodzieży poniżej 18. roku życia nie jest zalecane, ponieważ nie przeprowadzono odpowiednich badań dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej¹⁴¹⁵¹⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane substancje czynne hamują owulację, ale różnią się szczegółami działania i tym, jak są wchłaniane i metabolizowane w organizmie:

• Norelgestromin (plaster) wchłania się przez skórę i uwalnia się do krwiobiegu przez całą dobę, zapewniając stały poziom hormonów¹⁷. Jego działanie polega głównie na hamowaniu owulacji oraz zagęszczaniu śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom dotarcie do komórki jajowej⁵.
• Etonogestrel w implantach podskórnych i pierścieniach dopochwowych również działa przez hamowanie owulacji oraz wpływ na śluz szyjkowy. W przypadku implantu stężenie leku we krwi utrzymuje się na stałym poziomie przez cały okres użytkowania, natomiast pierścień uwalnia lek miejscowo w obrębie narządów płciowych⁶.
• Lewonorgestrel – w zależności od formy – może działać miejscowo (wkładki domaciczne) lub ogólnoustrojowo (tabletki, tabletki “po”). Wkładki domaciczne uwalniają lek bezpośrednio do jamy macicy, zapewniając bardzo niskie stężenie hormonu w całym organizmie, co przekłada się na mniejsze ryzyko działań niepożądanych ogólnych¹⁸¹⁹. Tabletki i tabletki “po” szybko się wchłaniają i są wydalane głównie z moczem i kałem²⁰.

Warto dodać, że lewonorgestrel w tabletkach “po” jest stosowany wyłącznie w sytuacjach awaryjnych i nie nadaje się do regularnej antykoncepcji¹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Chociaż norelgestromin, etonogestrel i lewonorgestrel są uznawane za bezpieczne i skuteczne, każda z tych substancji może mieć specyficzne przeciwwskazania oraz wymagać ostrożności w szczególnych sytuacjach zdrowotnych^21222324.

• Norelgestromin i środki złożone (zawierające również estrogen) nie powinny być stosowane przez kobiety z chorobami zakrzepowo-zatorowymi, zaburzeniami pracy wątroby, migreną z aurą, niektórymi nowotworami oraz w czasie ciąży²¹.
• Etonogestrel w implancie i pierścieniu nie jest wskazany u kobiet z aktywną chorobą wątroby, nowotworami zależnymi od hormonów płciowych, zaburzeniami krzepnięcia krwi oraz niektórymi nowotworami piersi²².
• Lewonorgestrel w tabletkach i wkładkach domacicznych jest przeciwwskazany u kobiet z ostrą chorobą wątroby, nowotworami zależnymi od hormonów, ostrymi stanami zapalnymi narządów rodnych oraz w przypadku nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych o nieustalonej przyczynie²³²⁴.

Wszystkie te środki wymagają zachowania ostrożności u kobiet z cukrzycą, nadciśnieniem, chorobami serca, zaburzeniami lipidowymi oraz u kobiet palących papierosy, zwłaszcza po 35. roku życia²⁵²⁶²⁷.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentek

Stosowanie norelgestrominu, etonogestrelu i lewonorgestrelu u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci, młodzieży i osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby może się różnić w zależności od wybranej metody^28293031.

• Kobiety w ciąży: Wszystkie te substancje są przeciwwskazane w ciąży. Jeśli dojdzie do zapłodnienia podczas stosowania danej metody, należy ją jak najszybciej przerwać²⁸²⁹.
• Kobiety karmiące piersią: Tabletki i wkładki z lewonorgestrelem oraz implanty z etonogestrelem mogą być stosowane u kobiet karmiących piersią (najlepiej od 6. tygodnia po porodzie), ponieważ niewielka ilość leku przenika do mleka, ale nie wykazano szkodliwego wpływu na dziecko. Norelgestromin i środki złożone nie są zalecane podczas laktacji³²³³.
• Dzieci i młodzież: Nie zaleca się stosowania tych środków u dziewcząt przed pierwszą miesiączką i poniżej 18. roku życia, ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności¹⁴¹⁵¹⁶.
• Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: W przypadku zaburzeń pracy wątroby wszystkie te substancje są przeciwwskazane. W niewydolności nerek nie ma konieczności modyfikacji dawkowania, ale zawsze decyzję podejmuje lekarz¹⁴¹⁵.
• Kierowcy: Żaden z tych środków nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów czy obsługi maszyn³⁴³⁵³⁶.

Porównanie wybranych cech: tabela

Norelgestromin, etonogestrel i lewonorgestrel – jak dobrać najlepszą metodę?

Wybór odpowiedniej metody antykoncepcji zależy od wielu czynników, takich jak wygoda stosowania, przewlekłe choroby, masa ciała, plany dotyczące macierzyństwa, a także indywidualna tolerancja na dany lek. Plastry z norelgestrominem są wygodne, ale mogą być mniej skuteczne u kobiet o większej masie ciała. Implanty i pierścienie z etonogestrelem są polecane kobietom szukającym długotrwałej ochrony, natomiast wkładki domaciczne i tabletki z lewonorgestrelem są bardzo skuteczne i mają szerokie zastosowanie, również w leczeniu problemów ginekologicznych. Każda z tych substancji ma swoje przeciwwskazania i wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem¹²³.