Alkoholizm jako choroba i problem społeczny

Uzależnienie od alkoholu jest przedmiotem rozważań wielu specjalistów: lekarzy, farmaceutów, jak również psychologów, pedagogów i socjologów. Ogromne zainteresowanie tym problemem wynika z jego wielopłaszczyznowości: negatywnego wpływu etanolu na organizm, a także funkcjonowania osoby uzależnionej w społeczeństwie. Alkoholizm odciska głębokie piętno na relacjach międzyludzkich — właśnie z tego powodu psychoterapią powinien być objęty nie tylko sam zainteresowany, ale również jego bliscy [2]. Wielu ludzi zastanawia się, jak wyjść z uzależnienia od alkoholu i czy jest to w ogóle możliwe. Odpowiedź brzmi: tak, ale wymaga to kompleksowego podejścia i czasu.

Co się dzieje w naszym organizmie, gdy sięgamy po „kieliszek”?

Alkohol etylowy oddziałuje na wiele obszarów ludzkiego organizmu, a przede wszystkim na układ nerwowy. Najbardziej wrażliwe struktury to kora mózgowa, ośrodki pnia mózgu, móżdżek, a także jądra podwzgórza i podkorowe [3]. To tłumaczy, dlaczego po spożyciu alkoholu stajemy się bardziej towarzyscy i pewni siebie. Wyolbrzymiamy emocje, jesteśmy entuzjastyczni, a niekiedy wpadamy w nieuzasadnione przygnębienie. Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe dla osób, które chcą wiedzieć, jak wyjść z nałogu alkoholowego.

Wzrost stężenia etanolu we krwi skutkuje pobudzeniem seksualnym, a także utratą kontroli nad własnym zachowaniem. Mowa oczywiście o spożyciu dużych ilości alkoholu, które mogą wywołać również zaburzenia równowagi, senność, a nawet utratę świadomości. Co ciekawe, etanol oddziałuje również na przysadkę mózgową odpowiedzialną za produkcję wazopresyny. Konsekwencją jest nasilona potrzeba oddawania moczu [4-6]. Te fizjologiczne zmiany w organizmie stanowią jeden z powodów, dla których proces wychodzenia z uzależnienia jest tak złożony.

Ryzykowne a szkodliwe spożywanie alkoholu

Spożywanie alkoholu określamy mianem ryzykownego wtedy, gdy ma charakter jednorazowy lub okazjonalny. Takie zachowanie zwykle nie niesie za sobą negatywnych konsekwencji, chyba że stanie się regularne, a ilość wypijanego alkoholu będzie bardzo duża. Wielu ludzi na tym etapie zastanawia się, jak wyjść z nałogu alkoholowego, zanim problem się pogłębi.

Szkodliwe spożywanie alkoholu — jak nietrudno się domyśleć, wywołuje szereg szkód zdrowotnych, fizycznych, psychicznych, a także społecznych i psychologicznych. Jeśli stanie się nawykiem, możemy mówić o uzależnieniu i chorobie [5,6]. W tym momencie pytanie „jak wyjść z uzależnienia” staje się jeszcze bardziej palące, a odpowiedź wymaga profesjonalnej pomocy.

Jak rozpoznać uzależnienie od alkoholu?

Choroba alkoholowa przebiega w kilku etapach, a rozpoznanie ich jest kluczowe dla osób szukających odpowiedzi na pytanie, jak wyjść z nałogu alkoholowego:

• wstępny, trwający od kilku miesięcy do nawet kilku lat. W tej fazie alkohol ma złagodzić zły nastrój, odprężyć i ukoić nerwy (co jest związane z uwalnianiem serotoniny i dopaminy z neuronów);
• ostrzegawczy — pogarsza się koncentracja, pamięć krótkotrwała i długotrwała;
• krytyczny — następuje wyraźna utrata kontroli nad spożywaniem alkoholu, a uczucie sięgnięcia po alkohol staje się coraz silniejsze;
• przewlekły — życie osoby chorej jest zdominowane przez tzw. wielodniowe ciągi alkoholowe.

Zaprzestanie spożywania alkoholu etylowego w zaawansowanym stadium choroby może determinować zespół odstawienny (abstynencyjny). Wśród fizjologicznych objawów wymienia się: nadmierne pobudzenie, niepokój, bezsenność, biegunkę oraz drżenie. W skrajnych przypadkach dochodzi do drgawek określanych jako padaczka alkoholowa, która występuje u ok. 5-25% alkoholików. To właśnie zespół odstawienny stanowi jedną z największych przeszkód dla osób zastanawiających się, jak wyjść z uzależnienia samodzielnie.

Wieloletnie spożywanie alkoholu etylowego prowadzi do zmniejszania się jąder komórkowych w neuronach, a nawet ich niszczenia [3]. To z pewnością jedna z przyczyn, dla której choroby alkoholowej nie da się w pełni wyleczyć. Można minimalizować konsekwencje, a także kontrolować jej objawy [6]. Dlatego tak ważne jest zrozumienie, że proces wychodzenia z nałogu alkoholowego wymaga czasu i cierpliwości.

Jak wyjść z nałogu alkoholowego? Po pierwsze: psychoterapia

Jedną z najczęściej stosowanych form leczenia choroby alkoholowej jest psychoterapia. Specjaliści szacują, że jest skuteczna u ok. 30-40% pacjentów. Psychoterapia ma na celu uświadomienie osobie uzależnionej powagi problemu, z którym się zmaga. Regularne spotkania pozwalają przeanalizować sytuacje związane z próbami kontrolowania nałogu, a także kwestiami dotyczącymi relacji z bliskimi. To właśnie psychoterapia często stanowi pierwszy krok w odpowiedzi na pytanie, jak wyjść z uzależnienia od alkoholu.

Podczas kolejnych sesji osoba uzależniona nabywa nowe umiejętności, które pomogą jej w walce z głodem alkoholowym. Uczy się również jak radzić sobie z własnymi emocjami i problemami dnia codziennego. Aby leczenie było skuteczne, musi być prowadzone przez co najmniej kilkanaście miesięcy [7]. Warto podkreślić, że psychoterapia może przybierać różne formy — od terapii indywidualnej, przez grupową, aż po terapię rodzinną, która angażuje bliskich w proces wychodzenia z nałogu alkoholowego.

Czy można samodzielnie wyjść z uzależnienia od alkoholu?

Wiele osób zastanawia się, czy można samodzielnie wyjść z nałogu alkoholowego bez profesjonalnej pomocy. Choć teoretycznie jest to możliwe w łagodniejszych przypadkach uzależnienia, eksperci zdecydowanie odradzają takie podejście ze względu na ryzyko wystąpienia groźnych objawów zespołu odstawiennego. Samodzielne próby wyjścia z uzależnienia mogą być niebezpieczne dla zdrowia, a nawet życia. Dodatkowo, bez odpowiedniego wsparcia psychologicznego i medycznego, ryzyko nawrotu choroby jest znacznie wyższe.

Osoby, które chcą wiedzieć, jak wyjść z nałogu alkoholowego, powinny skonsultować się z lekarzem lub terapeutą uzależnień. Profesjonalna pomoc zwiększa szanse na skuteczne leczenie i długotrwałą abstynencję. Warto również skorzystać z grup wsparcia, takich jak Anonimowi Alkoholicy, które oferują wsparcie emocjonalne i praktyczne porady od osób, które przeszły podobne doświadczenia.

Leczenie farmakologiczne — preparaty dostępne w Polsce

W Polsce zarejestrowanych jest obecnie kilka substancji leczniczych, które są stosowane w farmakoterapii uzależnienia od alkoholu lub leczenia podtrzymującego abstynencję alkoholową. Są to: disulfiram, naltrekson i nalmefen, a także akamprozat. Te leki stanowią ważne narzędzie dla osób szukających odpowiedzi na pytanie, jak wyjść z uzależnienia od alkoholu.

Lekiem wywołującym niemałe kontrowersje jest disulfiram, znany szerzej jako „wszywka” (Disulfiram WZF). Substancja występuje jednak nie tylko w postaci implantu umieszczanego pod skórą, ale również tabletek doustnych (Anticol). Mechanizm jego działania polega na hamowaniu reakcji disulfiramowej, podczas której dochodzi do przemiany toksycznego dla organizmu aldehydu octowego (odpowiedzialnego za tzw. kaca) w stosunkowo bezpieczny kwas octowy. Spożycie niewielkiej ilości etanolu powoduje nagromadzenie aldehydu octowego, a to z reguły objawia się silnym zatruciem: wymiotami, zawrotami głowy, uderzeniami gorąca, a nawet drgawkami i uszkodzeniem wątroby. W skrajnych przypadkach może dojść do zgonu.

Ze względu na wymienione następstwa, popularna „wszywka” jest uznawana za metodę niebezpieczną i zagrażającą życiu pacjenta. Wieloletnie badania potwierdzają zaś wyższość doustnej terapii disulfiramowej [4,5,8]. Osoby zastanawiające się, jak wyjść z nałogu alkoholowego, powinny omówić z lekarzem wszystkie dostępne opcje farmakologiczne i wybrać najbezpieczniejszą metodę.

Na rynku dostępne są również nowoczesne środki farmakologiczne mające za zadanie wesprzeć psychoterapię uzależnienia od alkoholu. Stosowane doustnie naltrekson (Adepend, Naltex) oraz nalmefen (Selincro) blokując receptory opioidowe, obniżają euforyzujące działanie etanolu, dzięki czemu ograniczają chęć jego spożywania. Takie działanie przedłuża okres trzeźwości. Przyjmowanie tych leków zmniejsza ryzyko nawrotu choroby. Podobny efekt zapewnia antagonista receptora NMDA, czyli akamprozat (Campral) [9,10,11]. Te preparaty stanowią istotne wsparcie w procesie wychodzenia z uzależnienia od alkoholu.

Niekiedy zachodzi konieczność przyjmowania leków przeciwdepresyjnych (np. fluoksetyna, sertralina, paroksetyna, tianeptyna czy buspiron), a w przypadku występowania tzw. zespołów abstynencyjnych — środków psychotropowych, m.in. pochodnych benzodiazepiny (np. lorazepam, diazepam, alprazolam) [4,5]. Kompleksowe leczenie farmakologiczne w połączeniu z psychoterapią znacznie zwiększa szanse na skuteczne wyjście z nałogu alkoholowego.

Jak wyjść z uzależnienia — kluczowe kroki w procesie zdrowienia

Proces wychodzenia z uzależnienia od alkoholu wymaga systematycznego podejścia i wsparcia specjalistów. Pierwszym krokiem jest zawsze uznanie problemu i podjęcie decyzji o leczeniu. Następnie konieczna jest konsultacja z lekarzem, który oceni stan zdrowia i zaproponuje odpowiedni plan terapii. W zależności od stopnia zaawansowania uzależnienia, może to być leczenie ambulatoryjne lub stacjonarne. Ważnym elementem jest także wsparcie rodziny i przyjaciół, którzy mogą pomóc w trudnych momentach i motywować do kontynuowania terapii.

Podsumowanie

Wyjście z nałogu alkoholowego to złożony proces, który wymaga profesjonalnej pomocy i czasu. Choć uzależnienie od alkoholu jest chorobą przewlekłą, istnieją skuteczne metody leczenia łączące psychoterapię z farmakoterapią. Kluczem do sukcesu jest wczesne rozpoznanie problemu i podjęcie decyzji o leczeniu. Samodzielne próby wyjścia z uzależnienia są ryzykowne i często nieskuteczne, dlatego tak ważne jest wsparcie specjalistów oraz bliskich. Pamiętaj, że każdy dzień bez alkoholu to krok w stronę zdrowia i lepszej jakości życia.