Kleszczowe zapalenie mózgu — epidemiologia

Kleszczowe zapalenie mózgu należy do chorób endemicznych, tzn. większe ryzyko zachorowania na nią występuje na określonych obszarach. W Polsce takim miejscem są województwa warmińsko-mazurskie oraz podlaskie. Nie znaczy to jednak, że przebywając w innych regionach kraju, jesteśmy w pełni bezpieczni. Zapadalność na tę chorobę w Polsce w stosunku rocznym wynosi średnio 1 osoba/100 tys. mieszkańców, natomiast w północno-wschodniej Polsce nawet 13 osób/100 tys. mieszkańców [2]. Zachorowania w naszym kraju występują najczęściej od kwietnia do listopada z dwoma szczytami: czerwiec-lipiec oraz wrzesień-październik. Ma to związek z większą aktywnością kleszczy właśnie w tym okresie [3]. Dlatego też szczepienie na odkleszczowe zapalenie mózgu jest szczególnie ważne dla mieszkańców i osób przebywających w tych regionach.

W jaki sposób można zarazić się kleszczowym zapaleniem mózgu?

Najczęstszą drogą zakażenia wirusem Flaviviridae odpowiedzialnym za wywołanie kleszczowego zapalenia mózgu jest ich transmisja od kleszczy podczas ukłucia. Te stawonogi natomiast mogą się zarazić tym drobnoustrojem podczas pobierania krwi od zainfekowanego kręgowca, bądź od innych zakażonych kleszczy. Drugim sposobem infekcji jest spożycie niepasteryzowanego mleka krowiego, owczego, koziego albo wytworzonych z niego przetworów mlecznych, np. jogurtów, mleka, sera [3]. Wiedza o tych drogach zakażenia podkreśla znaczenie odpowiedniej profilaktyki, w tym szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Kleszczowe zapalenie mózgu — objawy kliniczne

Po dostaniu się wirusa Flaviviridae do organizmu ludzkiego namnaża się on w miejscu infekcji, a następnie naczyniami limfatycznymi wędruje ku węzłom chłonnym, gdzie następuje okres inkubacji, trwający 2-28 dni. W tym czasie u co 3 osoby zakażonej nie występują żadne objawy [1,2]. Właśnie dlatego tak ważne jest szczepienie na zapalenie opon mózgowych, które może zapobiec rozwojowi choroby nawet u osób bezobjawowych. Jednak u większości zainfekowanych osób pojawiają się objawy I fazy. Symptomy te uwidaczniają się po okresie inkubacji, czyli od 2 do nawet 28 dni po zakażeniu. Zaliczymy do nich:

• gorączkę;
• bóle mięśni i stawów;
• zmęczenie;

Ze względu na to, że mają one charakter niespecyficzny, często mylone są z przeziębieniem czy grypą. Dlatego wiele osób nie zdaje sobie sprawy z potrzeby wcześniejszego zaszczepienia się przeciwko tej chorobie. U 30% z tych pacjentów, u których uwidoczniły się objawy I fazy, rozwijają się symptomy II fazy. Są one efektem przedostania się wirusa kleszczowego zapalenia mózgu do ośrodkowego układu nerwowego. Objawami klinicznymi takiego stanu są:

• zapalenie opon mózgowych;
• zapalenie rdzenia kręgowego;
• zapalenie mózgu [1];

Efektem przebiegu II fazy zakażenia mogą być zaburzenia równowagi, mowy, nastroju, problemy z koncentracją, pamięcią, a także permanentne zmęczenie [4]. U ok. 2% pacjentów przebieg II fazy zakażenia kończy się śmiercią [3]. Te poważne konsekwencje zdrowotne stanowią główny powód, dla którego odkleszczowe zapalenie opon mózgowych szczepienie jest tak istotne w profilaktyce.

Czy szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu jest skuteczna?

Szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu jest najbardziej skuteczną metodą profilaktyki pozwalającą zapobiegać wystąpieniu przykrych objawów wywołanych przez infekcję wirusem Flaviviridae. Zawiera ona w swoim składzie inaktywowane cząstki patogenu. Po podaniu szczepionki, organizm człowieka zostaje pobudzony do wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowi [3,5]. Kleszczowe zapalenie mózgu opinie pacjentów potwierdzają wysoką skuteczność tego preparatu w zapobieganiu chorobie.

Jak wygląda schemat szczepienia odkleszczowego?

Na schemat szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu składa się podanie 3 dawek. Następnie, co 5 lat należy podawać dawkę przypominającą [5]. Szczepienie odkleszczowe można przeprowadzić według dwóch schematów:

Przyspieszony schemat szczepienia stosuje się u pacjentów, którzy ze względu na wyjazd do obszarów endemicznych zagrożonych występowaniem wirusa, potrzebują szybko uzyskać ochronę. Taki tryb szczepienia na zapalenie opon mózgowych jest szczególnie ważny dla osób planujących podróże do regionów wysokiego ryzyka. Skuteczność szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu mózgu u osób regularnie przyjmujących dawki przypominające wynosi 99%, natomiast u osób po 2 pierwszych dawkach 96-98% [3].

Dla kogo przeznaczona jest szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Szczepienie nią możliwe jest u osób od 1. roku życia. Przy czym do 16. roku życia stosuje się połowę dawki. Natomiast dla osób powyżej 60. roku życia zaleca się podawanie dawek przypominających co 3 lata ze względu na ryzyko poważniejszych skutków ubocznych rozwijającej się infekcji [5]. Szczepienie na odkleszczowe zapalenie opon mózgowych jest szczególnie zalecane dla osób często przebywających na terenach leśnych, pracowników leśnictwa, turystów oraz mieszkańców obszarów endemicznych.

Jakie są opinie o bezpieczeństwie szczepionek na odkleszczowe zapalenie mózgu?

Szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu charakteryzują się wyjątkową skutecznością, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego profilu bezpieczeństwa [3]. Opinie lekarzy i pacjentów o szczepionkach na kleszczowe zapalenie mózgu potwierdzają, że działania niepożądane po szczepieniu są rzadkie i zazwyczaj ograniczają się do łagodnych reakcji miejscowych, takich jak zaczerwienienie czy bolesność w miejscu wkłucia. Poważne reakcje niepożądane występują niezwykle rzadko, co czyni szczepienie na zapalenie opon mózgowych bezpieczną metodą profilaktyki. Dostępne na polskim rynku szczepionki przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu to między innymi FSME-Immun oraz Encepur, które są szeroko stosowane i dobrze tolerowane przez pacjentów.

Podsumowanie

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu stanowi najskuteczniejszą ochronę przed groźną chorobą, która może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych, a nawet śmierci. Szczepienie odkleszczowe jest szczególnie istotne dla osób przebywających na terenach endemicznych oraz aktywnie spędzających czas w lasach i parkach. Opinie specjalistów o szczepionce na kleszczowe zapalenie mózgu jednoznacznie potwierdzają wysoką skuteczność i bezpieczeństwo szczepienia na zapalenie opon mózgowych. Szczepienie na odkleszczowe zapalenie opon mózgowych powinno być rozważone przez każdego, kto jest narażony na kontakt z kleszczami, ponieważ zapobiega nie tylko zachorowaniu, ale również długotrwałym konsekwencjom zdrowotnym tej poważnej infekcji.

Pytania i odpowiedzi