Karbocysteina czy ambroksol? Co lepiej działa na kaszel?

Co to jest mokry kaszel?

Kaszel to jeden z głównych objawów, z jakimi zgłaszają się pacjenci do lekarzy pierwszego kontaktu i aptek. Przy kaszlu mokrym, czyli produktywnym, w twoich drogach oddechowych znajduje się zbyt dużo zalegającej wydzieliny, co jest wynikiem toczącego się stanu zapalnego. Często jest ona też gęsta, co dodatkowo utrudnia jej odkrztuszenie. Zalegająca wydzielina powinna zostać szybko i sprawnie usunięta, bo oprócz działania drażniącego, jest to też siedlisko rozwoju bakterii. Dobrymi lekami wykrztuśnymi w tym przypadku będzie ambroksol lub karbocysteina.

Jak działają leki mukolityczne?

Jeśli chcielibyśmy w skrócie opisać mechanizm działania leków mukolitycznych, takich jak ambroksolu lub karbocysteiny, to moglibyśmy powiedzieć, że pomagają usuwać nadmiernie zalegającą wydzielinę i działają wykrztuśnie. Ale jak to się dzieje?

Ambroksol to substancja, która zwiększa wydzielanie śluzu w drogach oddechowych. Związek ten zwiększa również aktywność specyficznych struktur, tzw. rzęsek, przez co usuwanie wydzieliny jest też poprawione. Dzięki temu dochodzi do zwiększenia ilości śluzu w drogach oddechowych, który nie jest tak gęsty, jak początkowo, a ponad to jego usuwanie zostaje ułatwione. Sprawia to, że substancja ułatwia odkrztuszanie i łagodzi kaszel. Przykłady leków z ambroksolem, to np. Deflegmin EFFECT LONG, Ambroksol Orifarm, Ambrosol TEVA, Flavamed, Mucosolvan, Tussal Expectorans). Warto wiedzieć jeszcze o jednym. Badania pokazują, że ambroksol warto podawać razem z antybiotykiem, bo zwiększa on jego stężenie w miejscu działania. Oprócz tego wykazuje on także działanie przeciwzapalne [1,2].

Karbocysteina działa podobnie, ale oczywiście są pewne różnice. Związek ten również sprawia, że śluz w oskrzelach staje się mniej lepki, ale poprzez zwiększenie wydzielania frakcji śluzu o małej lepkości, a zmniejszenie o dużej. Dochodzi również do zmniejszenia produkcji śluzu samego w sobie. Oprócz tego karbocysteina wykazuje efekt przeciwzapalny, a dodatkowo działa na komórki bakterii w taki sposób, że utrudnia ich przylegania do błon śluzowych. Przykłady leków z karbocysteiną, to np. Mucopect Kids, Mucopect Control, Flegamax, Strepsils na kaszel [1-3].

Jakie formy leków na kaszel wybrać? Kapsułki czy może syrop?

Ambroksol występuje w wielu postaciach – dostępny jest jako tabletki, tabletki musujące, syropy oraz kapsułki o przedłużonym uwalnianiu (np. Deflegmin EFFECT LONG). Warto zwrócić uwagę właśnie na tę ostatnią formę, ponieważ to wyjątkowo wygodne rozwiązanie. Dzięki przedłużonemu uwalnianiu substancja działa przez całą dobę, co pozwala na przyjmowanie leku tylko raz dziennie. Substancja czynna uwalnia się stopniowo i równomiernie w organizmie, dlatego kapsułkę można przyjąć zarówno rano, jak i wieczorem, jednak nie bezpośrednio przed snem – bez konieczności martwienia się o kolejne dawki w ciągu dnia.

Deflegmin EFFECT LONG, kapsułki

O leku

• działa na kaszel mokry;
• ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych;
• wygodne stosowanie – wystarczy tylko 1 kapsułka dziennie;
• dla dorosłych;
• kapsułkę przyjąć w okolicach posiłku i nie stosować bezpośrednio przed snem.

Karbocysteina dostępna jest w formie syropów, roztworów doustnych oraz kapsułek. Dzięki temu można dobrać postać najlepiej dopasowaną do wieku pacjenta oraz jego preferencji – syrop jest wygodny dla dzieci i osób mających trudności z połykaniem tabletek, a kapsułki sprawdzą się u dorosłych, którzy wolą szybkie i bezsmakowe przyjmowanie leku. Podobnie jak w przypadku ambroksolu, wybór odpowiedniej formy może zwiększyć komfort stosowania i ułatwić regularność terapii.

Jakie są skutki uboczne karbocysteiny i ambroksolu?

Jeśli chodzi o leki mukolityczne, takie jak ambroksol lub karbocysteina, to są to dosyć bezpieczne związki, ale jak każdy lek, mogą powodować pewne działania niepożądane. W przypadku karbocysteiny pacjenci najczęściej skarżyli się na dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak ból brzucha, nudności lub wymioty albo biegunki bądź ból głowy. Efekty te najczęściej obserwowano przy długim stosowaniu, a nie po podaniu jednorazowym [4].

Podobne wnioski na temat skutków ubocznych można powiedzieć o ambroksolu. Pojawiają się one bardzo rzadko i nawet jeśli wystąpią, to są dość łagodne – pacjenci nie przerywają terapii. W przypadku tego leku chorzy najczęściej skarżyli się na zaburzenia smaku, suchość w gardle i lekkie nudności. Zdarzały się także doniesienia o lekkich zaburzeniach żołądkowo-jelitowych [5].

Kiedy podawać ambroksol lub karbocysteinę?

Leki wykrztuśne podaje się głównie w celu objawowego leczenia chorób dróg oddechowych z nadprodukcją wydzieliny. Będą one najlepsze, jeśli cierpisz na mokry i męczący kaszel. Oprócz typowych chorób z mokrym kaszlem ambroksol lub karbocysteinę podaje się pomocniczo przy leczeniu ostrego zapalenia zatok i błony śluzowej nosa, a także przy zapaleniu ucha środkowego z wysiękiem. Lepiej podać ambroksol czy karbocysteinę? Wskazania obu preparatów są dość podobne tak, jak ich mechanizm działania. Niektóre publikacje wskazują na zasadność łączenia ambroksolu z antybiotykami [1].

Jak dawkować karbocysteinę i ambroksol?

Ambroksol i karbocysteina działają podobnie, ale różnią się dawkowaniem. Karbocysteinę można podawać od 2. roku życia. Ambroksol natomiast można stosować już u dzieci od 1. roku życia. Leki te są dostępne bez recepty. Karbocysteinę najczęściej stosuje się około 5 do 7 dni, a ambroksol do 14 dni. Dotyczy to leczenia bez konsultacji lekarskiej, gdyż te syropy są bezpieczne także w długotrwałym stosowaniu. Jeśli objawy nie przechodzą albo się pogarszają po kilku dniach terapii, to należy zasięgnąć porady lekarskiej [6,7].

Oba leki stosuje się zwykle 3 razy na dobę. Dokładne dawkowanie przedstawia Tabela 1. i 2. Kiedy najlepiej podawać ambroksol i karbocysteinę? Największe działanie leku osiąga się najczęściej 1 lub 2 godziny po przyjęciu dawki. Z tego powodu nie zaleca się podawania leków na noc, aby nie indukować kaszlu. Najczęściej oba leki przyjmuje się około 3 lub 4 godziny przed snem [6,7].

Karbocysteina czy ambroksol – co bezpieczniejsze?

Kobiety w trakcie ciąży powinny unikać przyjmowania niepotrzebnych leków i stosować jedynie te bezwzględnie wskazane. Dane o stosowaniu karbocysteiny i ambroksolu w trakcie ciąży są dość skąpie i niestety nadal mamy zbyt mało danych, aby zdecydowanie to określić, dlatego zaleca się ostrożność. W trakcie ciąży lepiej wybrać ambroksol, bo tutaj więcej danych wskazuje na bezpieczeństwo jego stosowania. Wedle Charakterystyki Produktu Leczniczego nie powinno się stosować ambroksolu w I trymestrze ciąży, a po I trymestrze należy zachować środki ostrożności. Ambroksolu nie zaleca się stosować w trakcie karmienia piersią. W przypadku karbocysteiny nie poleca się jej stosowania w trakcie ciąży ze względu na brak badań podobnie jak w przypadku karmienia piersią [6-10].

Ambroksol jest metabolizowany przez wątrobę i wydalany przez nerki. Z tego powodu należy zachować ostrożność, jeśli pacjent cierpi na choroby lub niewydolność tych narządów i skonsultować stosowanie z lekarzem. Podobną ostrożność należy zachować przy karbocysteinie [6,7]. Oba leki mogą być bezpiecznie stosowane u osób w podeszłym wieku. Jeśli pacjent jest zdrowy i nie ma poważnej niewydolności nerek lub wątroby, to nie ma potrzeby modyfikacji terapii. Ambroksol i karbocysteina nie zaburzają także zdolności psychomotorycznej i mogą być stosowane podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn [6,7].

Jeśli chodzi o przyjmowanie ambroksolu i karbocysteiny to nie wykazano istotnych interakcji z innymi lekami. Obu związków nie należy jedynie stosować razem z lekami przeciwkaszlowymi, bo dochodzi do zmniejszenia ich mocy działania. Żadnych leków nie powinno stosować się razem z alkoholem, ale nie ma znanej interakcji pomiędzy tymi dwoma składnikami. Przy stosowaniu ambroksolu i karbocysteiny ostrożność powinny zachować osoby z chorobą wrzodową lub nadżerkami żołądka i dwunastnicy. Z racji mechanizmu obu leków, może dojść do zaostrzenia objawów [6,7].

Dostępne leki i drogi podania

Karbocysteina dostępna jest w formie leków dostępnych bez recepty oraz tych na receptę. Występuje w formie syropów, roztworów doustnych, tabletek do ssania i kapsułek. Są to jedynie produkty podawane doustnie. Preparaty na receptę są zwykle tańsze, jednak istnieje sporo zamienników bez recepty, dzięki którym można dobrać terapię dla pacjenta w każdym wieku.

Wszystkie preparaty z ambroksolem w formie doustnej, tj. syropy, tabletki, krople i tabletki musujące dostępne są jedynie w formie leków bez recepty. Preparaty do inhalacji i do podawania pozajelitowego można kupić jedynie z receptą lekarską.

Preparaty karbocysteiny i ambroksolu i ich zamienniki

Tabela 4. przedstawia wybrane preparaty z karbocysteiną i ich zamienniki. W Tabeli 3. zebrano produkty z ambroksolem. Tabele przedstawiają postacie danych leków i ich kategorie dostępności.

Ambroksol czy karbocysteina? Podsumowanie

Jeśli cierpisz na kaszel mokry, to co lepiej wybrać? Ambroksol czy karbocysteinę? Oba preparaty są dość podobne w działaniu. Preparaty z karbocysteiną i ambroksolem można stosować u dzieci. Jeśli w leczeniu stosujesz także antybiotyk, to lepiej wybrać ambroksol, bo zwiększa on ilość leku w miejscu działania. Z kolei jeśli musisz zastosować lek mukolityczny w ciąży, to bezpieczniejszym wyborem również będzie ambroksol. W przypadku karmienia piersią oba będą tak samo bezpieczne. Warto jednak skonsultować wybór leku z lekarzem lub farmaceutą, który pomoże dobrać najbardziej odpowiedni preparat do indywidualnych potrzeb pacjenta.