Co to są zaburzenia lękowe?

Lęku doświadcza każdy z nas w różnych sytuacjach. Dzieci, odczuwają lęk o różnym nasileniu. Czasami jednak nadmierny i nieuzasadniony lęk może świadczyć o zaburzeniach lękowych, które nieleczone mogą negatywnie wpływać na rozwój dziecka. Zaburzenia lękowe są najczęstszym rodzajem zaburzeń psychicznych u dzieci oraz młodzieży. Charakteryzują się głównie intensywnym lękiem, które utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Zaburzenia lękowe u dzieci – objawy. Czym się charakteryzują?

Wśród zaburzeń lękowych u dzieci wyróżnia się między innymi [1,2]:

1. lęk separacyjny (SAD) – to nieadekwatne do wieku, nadmierne zamartwianie się lub strach przed przebywaniem z dala od osób, do których dziecko jest silnie przywiązane. Dzieci z SAD boją się, że się zgubią lub że komuś z rodziny stanie się coś złego w czasie ich nieobecności;
2. lęk uogólniony – nadmierny lęk i zamartwianie się , które nie są związane z żadną konkretną sytuacją czy zdarzeniem. Zamartwianie się dotyczy oczekiwania niepowodzeń, nieprzyjemnych wydarzeń życiowych, np. dzieci martwią o to, co będzie, tym, co było, czy będą akceptowane przez innych, sprawami rodziny, swoimi możliwościami i nauką w szkole;
3. fobie;
4. fobie społeczną – dziecko za wszelką cenę stara się unikać wywołujących lęk bodźców, co bardzo utrudnia codzienne funkcjonowanie, a w przypadku kontaktu z przedmiotem reaguje poprzez ataki płaczu, złości, paniki lub kurczowego przywierania do opiekuna. Aby zdiagnozować fobię specyficzną u dzieci i młodzieży lęk musi być obecny, przez co najmniej sześć miesięcy. Do obiektów i okoliczności najczęściej związanych z fobiami należą: zwierzęta, burze, wysokość, choroby, skaleczenia, śmierć;
5. zespół stresu pourazowego (PTSD) – jest następstwem przerażającego doświadczenia zagrożenia życia, któremu towarzyszy poczucie bezsilności (poważny wypadek, powódź, trzęsienie ziemi, ataki terrorystyczne, bycie ofiarą lub obserwatorem napadu, przemocy w rodzinie, wykorzystania seksualnego). Częste objawy PTSD to zakłócenia snu, utrata zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało radość, natrętnie powracające obrazy, zapachy, dźwięki i uczucia związane z wydarzeniem czy zachowywanie się w sposób właściwy dla dzieci młodszych (na przykład ssanie kciuka, moczenie się);
6. mutyzm wybiórczy – zaburzenie polegające na wybiórczości mówienia: dziecko w pewnych sytuacjach (na przykład w domu) swobodnie się komunikuje, ale całkowicie przestaje mówić w innych, określonych sytuacjach i miejscach, na przykład w szkole;
7. zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) – zaburzenie lękowe, w którym dziecko nadmiernie zamartwia się, boi lub przejmuje nierealnym zagrożeniem, z czym próbuje sobie radzić poprzez wykonywanie wyspecjalizowanych czynności (mycie rąk, sprawdzanie, wymazywanie, liczenie, modlitwa lub powtarzanie słów w myślach).

Jakie są przyczyny zaburzeń lękowych u dzieci ?

Przyczyny zaburzeń lękowych u dzieci do tej pory nie zostały do końca poznane i jednoznacznie określone. Do ich rozwoju mogą predysponować następujące czynniki [2]:

1. nagłe zmiany zachodzące w życiu dziecka, na przykład zmiana szkoły, zmiana miejsca zamieszkania;
2. niewłaściwy styl wychowania;
3. naśladowanie wzorców zachowań lękowych od rodziców bądź opiekunów;
4. traumatyczne doświadczenia;
5. brak poczucia bezpieczeństwa ze strony osób bliskich;
6. brak wsparcia ze strony najbliższych.

Czy są lęki typowe dla danego wieku dziecka?

Odpowiedź brzmi „TAK” – każdy wiek ma swoje lęki, co oznacza, że na poszczególnych etapach rozwoju dzieci odczuwają charakterystyczne dla tego etapu rozwoju lęki. U dzieci w wieku 0 – 2 lata, lęk wzbudza utrata opieki bliskiej osoby, separacja od rodziców, głośne dźwięki, obce osoby, nagłe pojawienie się dużych i/lub nieznanych obiektów. U dzieci w wieku przedszkolnym źródłem lęku mogą być zwierzęta, ale też niektórzy ludzie, na przykład policjanci czy listonosze, a także zjawiska atmosferyczne (burza), zmiana otoczenia, separacja od rodziców, zranienia. Dzieci w wieku szkolnym odczuwają lęki związane z sytuacjami szkolnymi (klasówki, bycie ocenianym, obowiązki, dyscyplina, na przykład lęk przed spóźnieniem się do szkoły) oraz grupą rówieśniczą i potrzebą akceptacji przez innych [3].