,

Co to jest penicylina? Poznaj bliżej ten antybiotyk

Penicylina. Co to za antybiotyk? Kto go wynalazł?

Odkrycie penicyliny, i w jego następstwie  wprowadzenie do medycyny antybiotyków, zrewolucjonizowało leczenie niezwykle groźnych infekcji bakteryjnych. Choroby, które wcześniej zbierały śmiertelne żniwo, nagle stały się łatwiejsze w leczeniu. Obecnie znane są zarówno penicyliny naturalne, takie jak np. V-cylina oraz penicyliny półsyntetyczne, jak aminopenicyliny czy karboksypenicyliny. W aptekach najczęściej można spotkać penicyliny z dodatkiem inhibitora ß-laktamaz np. amoksycylina z dodatkiem kwasu klawulanowego. Czy stosowanie penicylin jest bezpieczne? Co w przypadku uczulenia na nie?

Kto wynalazł penicylinę?

Alexander Fleming urodził się w 1881 r. w Szkocji, ale w wieku 13 lat przeniósł się do Londynu. Ukończył medycynę na St. Mary’s Medical School na Uniwersytecie Londyńskim. Podczas I Wojny Światowej służył jako kapitan w wojskowym korpusie medycznym. Podczas pobytu na froncie zachodnim kapitan Fleming, służąc w szpitalach polowych, zainteresował się badaniami substancji antybakteryjnych. Sepsa była jedną z najczęstszych przyczyn śmierci żołnierzy na froncie. Fleming prowadził szereg badań nad substancjami przeciwbakteryjnymi, początkowo bez sukcesów. Przełom, jak się potem okazało, nastąpił w 1928 r. kiedy Flemnig prowadził badania nad gronkowcami.

Co ciekawe, odkrycie penicyliny nastąpiło przez przypadek, kiedy jedna z kultur gronkowców znajdująca się w otwartym naczyniu została skażona zarodnikami pleśni. Fleming po kilku tygodniach zauważył, że bakterie w pobliżu kolonii pleśni obumierają. Na tej podstawie wyizolował, nazwał i opisał Penicillum notatum. Zauważył, że ta substancja jest skuteczna przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, które wywołują m.in. szkarlatynę, zapalenie płuc, rzeżączkę, czy błonicę. Początkowo odkrycie zostało przyjęte z dużą rezerwą. Było to spowodowane problemem z wyizolowaniem większych ilości penicyliny i wdrożeniem jej do masowej produkcji. Dopiero w latach 40-tych udało się przezwyciężyć te problemy, a penicylina podczas II Wojny Światowej była wytwarzana na skalę przemysłową, co pozwoliło uratować wiele ludzkich istnień [1,2].

Co to jest penicylina?

Penicylina należy do najstarszej grupy antybiotyków – penicylin, które są antybiotykami β-laktamowymi. Struktura chemiczna penicylin zawiera pierścień tiazolidynowy sprzężony z pierścieniem beta laktamowym. Jak powstaje penicylina? Jest ona wytwarzana przez grzyby z gatunku pędzlaka. Obecnie znane są zarówno penicyliny naturalne, penicyliny półsyntetyczne, jak i dodawane do nich inhibitory β-laktamaz [1].

Jakie są pochodne penicyliny?

Jak wspomniano wcześniej, penicyliny można podzielić na dwie grupy, naturalne i półsyntetyczne. Do penicylin naturalnych należą:

  • benzylopenicylina, zwana również penicylina G lub penicyliną krystaliczną;
  • debecylina (benzylopenicylina benzatynowa);
  • benzylopenicylina prokainowa;
  • fenoksymetylopenicylina znana też pod nazwami penicylina V czy V-cylina [2].

Znacznie szerszą grupę stanowią penicyliny półsyntetyczne takie jak np.:

  • aminopenicyliny, ampicylina, amoksycylina, karboksypenicyliny
  • karbenicylina, piperacylina czy apalcylina;
  • propicylina, penicyliny izoksazolilowe, oksacylina, kloksacylina czy flukloksacylina [2].

Mechanizm działania penicylin

Penicyliny zatrzymują proces tworzenia się ścian komórkowych bakterii, co uniemożliwia im namnażanie i prowadzi do ich śmierci. Penicyliny naturalne, będące produktami pleśni, najlepszą aktywność wykazują wobec bakterii gram-dodatnich, takich jak np. gronkowce, paciorkowce, laseczki beztlenowe czy pneumokoki, które wywołują m.in.  anginę, zapalenie płuc, zapalenie zatok obocznych nosa, zapalenie migdałków, kiłę i rzeżączkę. Z kolei penicyliny półsyntetyczne działają na paciorkowce, pneumokoki, dwoinki rzeżączki, Escherichię Coli, Salmonellę. Zdecydowanie najszerszym spektrum działania przeciwbakteryjnego charakteryzują się penicyliny skojarzone z inhibitorami β-laktamaz [1,3].

Kiedy nie stosować penicylin?

  • jeżeli występuje nadwrażliwość lub uczulenie na penicyliny, lub cefalosporyny, ponieważ może wystąpić alergia krzyżowa;
  • przeciwwskazaniem (decyduje lekarz, który ocenia bilans potencjalnych zysków w stosunku do ryzyka) mogą być astma oskrzelowa, niewydolność serca lub nerek, zażywanie leków moczopędnych lub zawierających potas [3].

Jakie działania niepożądane mogą powodować penicyliny?

  • nudności, wymioty lub biegunka;
  • zapalenie jelita grubego lub zapalenie wątroby;
  • reakcje alergiczne, w szczególności wysypki w postaci pokrzywki, ale może się zdarzyć nawet wstrząs anafilaktyczny;
  • dreszcze, bóle stawów i obrzęki;
  • niedokrwistość, leukopenia, neutropenia czy zaburzenia krzepnięcia;
  • nefropatia czy śródmiąższowe zapalenie nerek [2,3].

Uczulenie na penicylinę

Uczulenie na penicylinę wywołane jest przez obecny w jej strukturze pierścień β-laktamowy. Reakcja alergiczna może być u osób uczulonych bardzo gwałtowna, mogąca doprowadzić nawet do wstrząsu anafilaktycznego i zgonu pacjenta. Częściej jednak uczulenie daje objawy skórne (które mogą również być 1 etapem przed wstrząsem), takie jak świąd skóry, obrzęk czy rumień. Obserwuje się również, w wielu takich przypadkach, zaczerwienie spojówek i łzawienie oczu. Innymi objawami uczulenia na penicylinę może być ból głowy, nagły spadek ciśnienia czy zaburzenia rytmu serca. Zdarzają się również bóle brzucha, nudności, wymioty czy biegunka. W przypadku potwierdzonej nadwrażliwości na penicylinę zawsze należy poinformować o tym fakcie lekarza i pod żadnym pozorem nie należy ich stosować [1,3].

Jakie antybiotyki można stosować przy uczuleniu na penicylinę?

W przypadku stwierdzonego uczulenia na penicyliny lekarz powinien przepisać pacjentowi antybiotyk z innej grupy, np. makrolidy np. erytromycynę, klaritromycynę czy roksitromycynę [2].

Podsumowanie

Penicyliny są jednymi z częściej przepisywanych antybiotyków przez lekarzy, w szczególności na popularne infekcje górnych dróg oddechowych. Penicyliny, w szczególności z dodatkiem inhibitora β-laktamazy, mają szerokie spektrum działania i dobrze się sprawdzają. Jednakże nie każdy może je stosować. Wielu pacjentów jest uczulonych na penicylinę i zawsze powinni o tym poinformować lekarza. Podanie im takiego antybiotyku może wywołać silną reakcję alergiczną, która może skończyć się nawet ich śmiercią!

Bibliografia

  1. Ligon, B. Lee. „Penicillin: its discovery and early development.” Seminars in pediatric infectious diseases. Vol. 15. No. 1. WB Saunders, 2004.
  2. Kardos, Nelson, and Arnold L. Demain. „Penicillin: the medicine with the greatest impact on therapeutic outcomes.” Applied microbiology and biotechnology 92.4 (2011): 677-687.
  3. Clarke, Hans T., ed. Chemistry of penicillin. Vol. 2167. Princeton University Press, 2015.

Omawiane substancje

  • Amoksycylina

    Amoksycylina jest antybiotykiem stosowanym w leczeniu infekcji bakteryjnych. Jest skuteczna w zwalczaniu wielu rodzajów bakterii, w tym tych wywołujących zapalenie gardła, oskrzeli, ucha, zatok i dróg moczowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Ampicylina

    Ampicylina jest antybiotykiem stosowanym w leczeniu infekcji bakteryjnych. Substancja ta działa na wiele rodzajów bakterii, hamując ich wzrost i rozwój.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Benzylopenicylina benzatynowa

    Benzylopenicylina benzatynowa jest antybiotykiem stosowanym w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Substancja ta działa na wiele rodzajów bakterii, hamując ich wzrost i rozwój.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Kloksacylina

    Kloksacylina jest antybiotykiem stosowanym w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Substancja ta działa na wiele rodzajów bakterii, w tym na te oporne na inne antybiotyki.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Penicylina fenoksymetylowa

    Penicylina fenoksymetylowa jest antybiotykiem stosowanym w leczeniu infekcji bakteryjnych. Substancja ta działa poprzez niszczenie ściany komórkowej bakterii.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Piperacylina

    Piperacylina jest antybiotykiem z grupy penicylin. Substancja ta działa przeciwko bakteriom gram-ujemnym i jest stosowana w leczeniu zakażeń układu moczowego i oddechowego.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Zakażenia bakteryjne

    Zakażenia bakteryjne to choroby wywołane przez bakterie, które mogą atakować różne narządy i układy w organizmie człowieka. Objawy zakażeń bakteryjnych mogą być różnorodne i zależą od rodzaju bakterii oraz miejsca ich występowania.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .