Epidemiologia zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD)

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) stanowi jedno z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w krajach rozwiniętych, będąc główną przyczyną nieodwracalnej utraty wzroku u osób starszych. To przewlekłe schorzenie siatkówki dotyka centralną część siatkówki zwaną plamką żółtą, która odpowiada za ostre widzenie centralne¹.

Globalne rozpowszechnienie AMD

Najnowsze badania epidemiologiczne wskazują na znaczący wzrost przypadków AMD na całym świecie. Według szacunków, w 2019 roku około 19,8 miliona Amerykanów w wieku 40 lat i starszych żyło z jakąś formą zwyrodnienia plamki żółtej²³. Jest to znaczący wzrost w porównaniu z wcześniejszymi szacunkami, które były oparte na bardziej konserwatywnej definicji wczesnego AMD⁴.

W skali globalnej, około 200 milionów ludzi na świecie cierpi na AMD, a prognozy wskazują, że do 2040 roku liczba ta wzrośnie do prawie 300 milionów¹⁵. W Stanach Zjednoczonych przewiduje się, że do 2050 roku około 5,4 miliona Amerykanów będzie dotkniętych tym schorzeniem¹.

Wpływ wieku na częstość występowania AMD

Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju AMD. Częstość występowania tego schorzenia wzrasta dramatycznie wraz z wiekiem – od 2% u osób w wieku 40-44 lat do 46,6% u osób w wieku 85 lat i starszych²⁶. W grupie wiekowej 80 lat i więcej, około 3 na 10 osób ma wczesną postać AMD, a około 1 na 10 cierpi na zagrażającą wzrokowi późną postać schorzenia³.

Badania populacyjne pokazują, że osoby powyżej 75 roku życia mają ponad 15 razy większe ryzyko rozwoju AMD w porównaniu z osobami w wieku 50-59 lat⁷. W niektórych badaniach stwierdzono, że AMD dotyka 35% osób powyżej 75 roku życia⁸.

Różnice etniczne i geograficzne

Częstość występowania AMD różni się znacząco między grupami etnicznymi. Osoby pochodzenia europejskiego (białe) niosą największe obciążenie chorobą, z rozpowszechnieniem wynoszącym 12,3-30% w zależności od wieku⁹. Mimo niewielkich różnic, znaczące przewlekłe obciążenie występuje także wśród Latynosów (10,4%), Afroamerykanów (7,5%) i Azjatów (7,4%)¹¹⁰.

Badania wieloetniczne przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych sugerują, że częstość występowania późnego AMD jest co najmniej dwukrotnie niższa u Afroamerykanów w porównaniu z białymi¹¹. Amerykanie pochodzenia latynoskiego również wykazują niższe ryzyko późnego AMD niż osoby białe, z częstością występowania wahającą się od 0,09% do 0,5%¹².

Podział na formy AMD

AMD można podzielić na dwie główne formy: suchą (nieeksudacyjną) i mokrą (eksudacyjną). Około 18,34 miliona Amerykanów cierpi na wczesne AMD, podczas gdy 1,49 miliona ma późną, zagrażającą wzrokowi postać schorzenia³¹³. Sucha postać AMD stanowi około 90% wszystkich przypadków¹⁴¹⁵, podczas gdy mokra forma, choć mniej powszechna, odpowiada za około 60% przypadków zaawansowanego AMD¹⁵.

Regionalne różnice w występowaniu AMD

Częstość występowania AMD wykazuje znaczne różnice geograficzne. W Stanach Zjednoczonych, po standaryzacji według płci i pochodzenia etnicznego, najwyższe wskaźniki zagrażającego wzrokowi AMD obserwuje się w regionach Środkowego Zachodu i Nowej Anglii, a także na Florydzie³. Surowa częstość występowania w poszczególnych stanach wahała się od 6,2% w Dystrykcie Kolumbii do 18,3% na Florydzie¹⁶.

W Europie badania pokazują, że częstość występowania wczesnego AMD wzrasta od 3,5% u osób w wieku 55-59 lat do 17,6% u osób w wieku 85 lat, podczas gdy dla późnego AMD liczby te wynoszą odpowiednio 0,1% i 9,8%¹⁷. Prognozy wskazują, że do 2040 roku liczba osób z wczesnym AMD w Europie będzie wynosić między 14,9 a 21,5 miliona, a z późnym AMD między 3,9 a 4,8 miliona¹⁸.

Trendy czasowe i prognozy

Obserwuje się interesujące trendy w epidemiologii AMD. Niektóre badania wskazują na zmniejszającą się częstość występowania późnego AMD po 2006 roku, co stało się najbardziej widoczne u osób powyżej 70 roku życia¹⁷. Może to być związane z lepszą opieką medyczną, wcześniejszym wykrywaniem i skuteczniejszym leczeniem.

Pomimo zmniejszającej się częstości występowania, liczba osób dotkniętych AMD będzie nadal rosła z powodu starzenia się populacji. Przewiduje się prawie podwojenie liczby przypadków AMD w najbliższych dwóch dekadach¹⁷. W Niemczech liczba osób z wczesnym AMD wzrosła z 5,7 miliona w 2002 roku do około 7 milionów w 2017 roku¹⁹.

Obciążenie ekonomiczne i społeczne

AMD ma znaczący wpływ na ekonomię i społeczeństwo. W Stanach Zjednoczonych roczne bezpośrednie koszty opieki zdrowotnej związane z AMD wynoszą 4,6 miliarda dolarów⁹²⁰. Roczna utrata produktu krajowego brutto z powodu naczyniowego AMD szacowana jest na 5,396 miliarda dolarów, a dla nieeksudacyjnego AMD na 24,395 miliarda dolarów²¹.

Z powodu swojego przewlekłego charakteru, który wymaga stałej, długoterminowej opieki, AMD stało się i pozostanie problemem zdrowia publicznego zarówno dla krajów o wysokich, jak i niskich dochodach, z istotnymi konsekwencjami społeczno-ekonomicznymi i wzrostem kosztów opieki zdrowotnej¹.

Perspektywy przyszłości

Wraz ze starzeniem się społeczeństw na całym świecie, częstość występowania AMD będzie nadal rosnąć. Przewiduje się, że do 2040 roku liczba osób dotkniętych AMD wzrośnie do 288 milionów na całym świecie⁵. Ten wzrost będzie szczególnie widoczny w krajach rozwijających się, gdzie populacja starzeje się w szybkim tempie.

Pomimo poprawy w diagnostyce i leczeniu, AMD pozostanie znaczącym problemem zdrowia publicznego. Kluczowe znaczenie ma wczesne wykrywanie, eliminacja modyfikowalnych czynników ryzyka oraz rozwój nowych metod terapeutycznych, szczególnie dla suchej postaci AMD, dla której obecnie nie ma skutecznego leczenia.