Rehabilitacja w ostrym zwiotczającym zapaleniu rdzenia kręgowego

Rehabilitacja w ostrym zwiotczającym zapaleniu rdzenia kręgowego stanowi fundament powrotu do sprawności i powinna być traktowana jako najważniejszy element terapeutyczny¹. Eksperci na całym świecie są jednomyślni co do tego, że najważniejszym leczeniem dla dzieci z diagnozą AFM jest wczesna, intensywna rehabilitacja².

Wczesne rozpoczęcie rehabilitacji

Kluczowym elementem sukcesu terapeutycznego jest wczesne rozpoczęcie terapii fizycznej i zajęciowej w początkowej fazie choroby³. Rehabilitacja powinna być wdrażana już podczas pobytu na oddziale intensywnej terapii, aby rozpocząć proces przywracania funkcjonalności i zapobiegania wtórnym powikłaniom związanym z unieruchomieniem¹.

Wczesna interwencja może rozpocząć przywracanie funkcji dotkniętym kończynom i poprawić codzienne funkcjonowanie, nawet jeśli nie jest możliwe odzyskanie pełnej funkcji mięśniowej³. Pacjenci mogą nadal wykazywać poprawę dzięki fizjoterapii i terapii zajęciowej miesiące, a nawet lata po początkowej chorobie³.

Zespół wielodyscyplinarny w rehabilitacji

Opieka nad pacjentami z AFM wymaga współpracy zespołu wielodyscyplinarnego składającego się ze specjalistów różnych dziedzin⁴. W skład takiego zespołu wchodzą fizjoterapeuci, terapeuci zajęciowi, logopedzi, lekarze specjalizujący się w medycynie fizykalnej i rehabilitacji oraz w razie potrzeby chirurdzy².

Najlepsze wyniki osiąga się, gdy lekarz koordynuje pracę zespołu, aby terapeuci i ortetycy byli zjednoczeni co do celów, które mają zostać osiągnięte⁵. Każdy pacjent opuszcza program rehabilitacyjny z indywidualnym planem rehabilitacji domowej i środowiskowej⁶.

Fizjoterapia – odbudowa siły i funkcji ruchowych

Fizjoterapia stanowi podstawowy element rehabilitacji, koncentrując się na odbudowie siły mięśniowej, poprawie równowagi, koordynacji i innych funkcji fizycznych⁷. Terapeuci prowadzą pacjentów przez różnorodne ćwiczenia mające na celu odbudowę tych funkcji⁷.

Program fizjoterapii jest krytyczny i może pomóc niektórym dzieciom odzyskać lub poprawić ruch mięśni⁸. Często fizjoterapia będzie potrzebna przez długi czas⁸. Dzieci często spędzają tygodnie lub miesiące w programach terapeutycznych⁴.

Ważnym elementem fizjoterapii jest utrzymanie elastyczności i zakresu ruchu w stawach w celu zapobiegania kontrakturom⁹. Rozciąganie i utrzymywanie zakresu ruchu są istotne dla zapobiegania skurczom⁹.

Terapia oparta na aktywności (ABRT)

Terapia oparta na aktywności (ABRT) to kompleksowe podejście, które powinno być dostosowane do każdej osoby indywidualnie i obejmuje ćwiczenia z obciążeniem, funkcjonalną stymulację elektryczną (FES), trening lokomocyjny, praktykę specyficzną dla zadań oraz praktykę masową z dużą liczbą powtórzeń¹⁰.

Badania wykazują, że dzieci z AFM, które uczestniczyły w ABRT, zwiększyły siłę mięśniową i uczyniły postępy funkcjonalne we wszystkich miarach wyników¹¹. Te wyniki wspierają użyteczność rehabilitacji w długoterminowej opiece nad dziećmi z AFM i pozostałymi deficytami neurologicznymi¹¹.

Leczenie może obejmować funkcjonalną stymulację elektryczną, stanie i przenoszenie ciężaru ciała, trening chodu z częściowym wsparciem masy ciała oraz terapię wodną².

Terapia zajęciowa – powrót do codzienności

Terapia zajęciowa koncentruje się na konkretnych umiejętnościach, takich jak sprawność ruchowa drobna i przetwarzanie sensoryczne, które pomagają w codziennych czynnościach¹². Terapeuci zajęciowi pracują z pacjentami nad konkretnymi umiejętnościami codziennymi, takimi jak jedzenie, kąpiel czy ubieranie się¹³.

Terapeuci zajęciowi są specjalistami w ocenie potrzeb sprzętowych i pomaganiu osobom z ograniczoną funkcją w wykonywaniu czynności dnia codziennego⁵. Podczas leczenia dziecko będzie oceniane przez zespół wielodyscyplinarny i zostaną wydane zalecenia dotyczące leczenia medycznego, domowego sprzętu rehabilitacyjnego, ortez oraz odpowiedniego sprzętu do stania/chodzenia⁶.

Logopedia i wsparcie funkcji bульbarnych

W przypadkach, gdy AFM wpływa na mięśnie odpowiedzialne za mówienie, połykanie lub oddychanie, konieczna jest logopedia¹². Logopedzi pomagają pacjentom odzyskać płynność mowy, połykanie, jedzenie i picie oraz inne funkcje twarzy, głowy i szyi¹².

Dodatkowe interwencje rehabilitacyjne do rozważenia obejmują leczenie płucne dla osób zależnych od respiratora, opiekę laryngologiczną oraz logopedów dla dzieci z trudnościami w połykaniu (dysfagia) i mówieniu (dysfonia)¹⁰.

Stymulacja elektryczna w rehabilitacji

Funkcjonalna stymulacja elektryczna (FES) może być stosowana w połączeniu z powyższymi metodami terapeutycznymi w celu ułatwienia skurczu mięśni słabych lub częściowo zdenerwowanych¹⁴. Odpowiedź motoryczna na stymulację elektryczną jest zmniejszona u pacjentów z AFM ze względu na uszkodzenie dolnego neuronu ruchowego¹⁴.

Stymulacja neuromuskularna została wykazana jako jedna z obecnie najlepszych skutecznych praktyk w leczeniu¹⁵. Zaleca się włączenie neuromuskularnеj stymulacji elektrycznej tak wcześnie, jak to możliwe w przebiegu procesu chorobowego¹⁵.

Przezskórna stymulacja rdzenia kręgowego (TSS)

Najnowsze badania pokazują obiecujące wyniki stosowania przezskórnej stymulacji rdzenia kręgowego (TSS) w połączeniu z treningiem ruchowym u dzieci z AFM¹⁶. TSS to nieinwazyjna terapia, w której prąd elektryczny jest aplikowany przez podkładki umieszczone na skórze do kręgosłupa¹⁶.

TSS wzmacnia sygnały przesyłane z mózgu przez rdzeń kręgowy, ułatwiając aktywację mięśni i przywracając funkcję motoryczną¹⁶. Wyniki były obiecujące – troje dzieci wykazało poprawę w dystansie chodzenia, a dwoje miało wymierne zyski w postawie, szybkości i ogólnej funkcji chodzenia¹⁶.

Badania pokazują, że TSS to bezpieczna, skuteczna interwencja, która oferuje nową ścieżkę rehabilitacji i poprawy jakości życia¹⁷. TSS rewolucjonizuje dziedzinę neurorehabilitacji, zapewniając bezpieczną alternatywę dla agresywnych operacji często wymaganych u młodych pacjentów¹⁸.

Długoterminowa kontynuacja rehabilitacji

Ze względu na to, że AFM dotyka głównie młode, rosnące dzieci, które nadal wykazują poprawę z czasem, po wypisie konieczna jest kontynuacja rehabilitacji z okresowymi rundami wykwalifikowanej terapii opartej na aktywności¹⁹. Ma to pomóc w nabywaniu odpowiednich dla wieku kamieni milowych rozwojowych i funkcjonalnej niezależności¹⁹.

Rehabilitacja dla dzieci z AFM może być długim procesem, a profesjonaliści są tam z pacjentami na każdym kroku⁶. Rehabilitacja dla dzieci z AFM wymaga wytrwałości i rozwijającej się wiedzy².

Zapobieganie powikłaniom wtórnym

Intensywna rehabilitacja powinna obejmować cele krótkoterminowe ułatwiające odpowiednią dla rozwoju funkcjonalną niezależność i używanie urządzeń kompensacyjnych, jednocześnie pracując nad długoterminowymi celami powrotu funkcji i unikania powikłań mięśniowo-szkieletowych¹⁴.

Do powikłań, którym należy zapobiegać, należą: atrofia mięśni, utrata masy kostnej, kontraktury stawowe, podwichnięcie biodra i/lub barku, nierówność długości kończyn oraz skolioza¹⁴. Ważne jest rozpoczęcie terapii zajęciowej i fizjoterapii wcześnie podczas kursu powrotu do zdrowia, aby zapobiec problemom związanym z brakiem aktywności, takim jak uszkodzenie skóry i kontraktury tkanek miękkich, które prowadzą do zmniejszenia zakresu ruchu⁹.