Częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów u chorych na łuszczycę

Łuszczycowe zapalenie stawów stanowi najczęstszą współistniejącą chorobę u pacjentów z łuszczycą, dotykając znaczną część tej populacji¹. Chociaż szacunki częstości występowania wykazują znaczną zmienność, wszystkie badania zgodnie potwierdzają, że ryzyko rozwoju łuszczycowego zapalenia stawów jest wielokrotnie wyższe u osób z łuszczycą niż w populacji ogólnej.

Częstość występowania w różnych badaniach

Szacunki dotyczące częstości występowania łuszczycowego zapalenia stawów wśród pacjentów z łuszczycą wykazują znaczną zmienność, wahając się od 6% do 41% w zależności od zastosowanej metodologii i badanej populacji². Ta duża rozpiętość wynika z różnych definicji przypadków, kryteriów diagnostycznych, ustawień klinicznych oraz populacji objętych badaniem.

Najnowsze metaanalizy dostarczają bardziej precyzyjnych danych. Badanie z 2019 roku wykazało ogólną częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów na poziomie 20% wśród pacjentów z łuszczycą, przy czym w grupie z umiarkowaną do ciężkiej łuszczycą wskaźnik ten wzrastał do 25%³. Inne źródła wskazują na nieco wyższe wartości – około 30% pacjentów z łuszczycą rozwija łuszczycowe zapalenie stawów w pewnym momencie swojego życia⁴.

Różnice regionalne i etniczne

Częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów wśród pacjentów z łuszczycą wykazuje wyraźne różnice geograficzne i etniczne. W Europie odsetek pacjentów z łuszczycą, u których rozwija się łuszczycowe zapalenie stawów, wynosi 22,7%, w Ameryce Północnej 19,5%, w Ameryce Południowej 21,5%, w Afryce 15,5%, a w Azji 14%⁵. Te różnice mogą wynikać z czynników genetycznych, środowiskowych oraz różnic w dostępie do opieki zdrowotnej i praktykach diagnostycznych.

Szczególnie interesujące są dane dotyczące różnic etnicznych. Badania wskazują, że łuszczycowe zapalenie stawów jest częstsze wśród osób rasy białej niż wśród populacji afrykańskiej czy azjatyckiej⁶. W wieloetnicznej populacji Singapuru najwyższą częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów obserwowano wśród mieszkańców pochodzenia indyjskiego⁷.

Zachorowalność wśród pacjentów z łuszczycą

Badania prospektywne dostarczają cennych informacji na temat zachorowalności na łuszczycowe zapalenie stawów wśród pacjentów z łuszczycą. Kanadyjskie badanie kohortowe, które objęło pacjentów z łuszczycą bez objawów stawowych na początku obserwacji, wykazało roczną zachorowalność wynoszącą 2,7-3,2% przypadków łuszczycowego zapalenia stawów na 100 pacjentów z łuszczycą³.

Inne badanie prospektywne z Kanady, obejmujące 464 pacjentów z łuszczycą obserwowanych przez 8 lat, wykazało, że 51 z nich rozwinęło łuszczycowe zapalenie stawów, co dało roczną zachorowalność na poziomie 2,7 przypadków na 100 pacjentów z łuszczycą⁸. W szwedzkim badaniu populacyjnym obejmującym 123 814 dorosłych z łuszczycą zachorowalność na łuszczycowe zapalenie stawów wyniosła 1,69 na 100 pacjento-lat⁹.

Czynniki wpływające na częstość występowania

Częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów wśród pacjentów z łuszczycą zależy od wielu czynników. Najważniejszym z nich jest ciężkość łuszczycy – badania konsistentnie wykazują wyższą częstość łuszczycowego zapalenia stawów u pacjentów z ciężką postacią choroby skórnej⁹. W szwedzkim badaniu zachorowalność wynosiła 1,48 na 100 pacjento-lat w przypadku łagodnej łuszczycy, 3,00 w umiarkowanej i aż 5,49 w ciężkiej postaci choroby⁹.

Inne istotne czynniki ryzyka to zmiany paznokciowe (obecne u ponad 80% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów w porównaniu z około 40% ogólnej populacji chorych na łuszczycę)¹⁰, długotrwała łuszczycza, otyłość, palenie tytoniu oraz urazy stawów¹¹. Badania wskazują również na związek z płcią – w niektórych populacjach obserwuje się nieznacznie wyższą częstość u kobiet¹².

Różnice w ustawieniach klinicznych

Częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów różni się znacznie w zależności od ustawienia klinicznego, w którym prowadzone są badania. Najwyższe szacunki pochodzą zazwyczaj z poradni dermatologicznych, co może być związane z większą ciężkością łuszczycy u pacjentów leczonych w tych ośrodkach w porównaniu z populacją ogólną¹¹.

W badaniach prowadzonych w poradniach dermatologicznych częstość występowania łuszczycowego zapalenia stawów może sięgać nawet 30-31%¹³. Z kolei badania populacyjne, obejmujące szerszą grupę pacjentów z łuszczycą o różnym stopniu ciężkości, wykazują niższe wartości. Ta różnica podkreśla znaczenie reprezentatywności badanej populacji dla otrzymywanych wyników epidemiologicznych.

Problem niedodiagnozowania

Pomimo stosunkowo wysokiej częstości występowania łuszczycowego zapalenia stawów wśród pacjentów z łuszczycą, choroba ta często pozostaje nierozpoznana. Niemieckie badanie prospektywne obejmujące 1511 pacjentów z łuszczycą blaszkowatą wykazało, że 20,6% z nich miało łuszczycowe zapalenie stawów, przy czym aż 85% tych przypadków nie było wcześniej zdiagnozowanych¹⁴.

Ten problem niedodiagnozowania ma poważne konsekwencje kliniczne, ponieważ opóźnienie w rozpoznaniu i leczeniu może prowadzić do gorszych długoterminowych efektów choroby. Badania wskazują, że opóźnienie w leczeniu nawet o zaledwie 6 miesięcy może prowadzić do gorszych wyników choroby¹⁵. Dlatego tak ważne jest regularne przesiewowe badanie pacjentów z łuszczycą pod kątem objawów łuszczycowego zapalenia stawów.

Narzędzia przesiewowe

W celu poprawy wykrywalności łuszczycowego zapalenia stawów wśród pacjentów z łuszczycą opracowano kilka narzędzi przesiewowych. Do najważniejszych należą: PEST (Psoriasis Epidemiology Screening Tool), ToPAS (Toronto Psoriatic Arthritis Screening), PASQ (Psoriasis and Arthritis Screening Questionnaire) oraz PASE (Psoriatic Arthritis Screening and Evaluation)¹¹.

Narzędzie PEST wykazuje szczególną użyteczność – badania wskazują, że 41% pacjentów, którzy uzyskali pozytywny wynik w tym teście, nie miało wcześniej rozpoznanego łuszczycowego zapalenia stawów¹⁶. Zaleca się, aby pacjenci z łuszczycą wypełniali kwestionariusz PEST co sześć miesięcy w ramach rutynowej opieki¹⁶. Badania przeprowadzone w populacji japońskiej potwierdziły przydatność tego narzędzia również w populacjach azjatyckich, wykazując czułość 93,1% i swoistość 78,9%¹⁷.