Zaawansowane objawy liszaju twardzinowego – powikłania i blizny

Zaawansowane stadia liszaju twardzinowego charakteryzują się rozwojem poważnych powikłań strukturalnych, które mogą nieodwracalnie zmienić anatomię narządów płciowych¹. Te zmiany są konsekwencją przewlekłego procesu zapalnego i tworzenia się tkanki bliznowatej, która zastępuje normalną, elastyczną skórę².

Mechanizm powstawania zaawansowanych objawów

Proces prowadzący do zaawansowanych objawów rozpoczyna się od zwiększenia liczby komórek zapalnych (limfocytów T), które gromadzą się na granicy naskórka i skóry właściwej². Te komórki uwalniają małe białka zwane cytokinami, które zaburzają normalny balans skóry, wpływając na sposób jej funkcjonowania i odnawiania². W miarę rozwoju choroby naskórek staje się cieńszy, co nazywa się atrofią naskórkową i może sprawić, że skóra wygląda na cienką i pomarszczoną².

Z czasem kolagen w skórze właściwej staje się tak gruby, że naczynia krwionośne i inne struktury znikają – proces ten nazywa się fibrozą i jest przyczyną blizn często obserwowanych u osób z liszajem twardzinowym³. Ten proces sprawia, że skóra staje się biała, krucha, swędząca i skłonna do pękania³. Z czasem może również zmienić wygląd i kształt sromu – są to tak zwane zmiany strukturalne lub architektoniczne³.

Zrosty i fuzja tkanek

Zrosty skórne (znane również jako adhezje) to stan, w którym części skóry sromu zaczynają się sklejać, zmieniając jej strukturę⁴. Może to dotyczyć warg sromowych lub łechtaczki⁴. Zrosty warg to sytuacja, gdy wargi sromowe mniejsze i większe sklejają się ze sobą⁴. Może to nadać sromie płaski wygląd lub sprawić, że poszczególne wargi są trudne do zobaczenia, a nawet niewidoczne⁴.

W bardzo ciężkich przypadkach mocz, wydzielina z pochwy i krew menstruacyjna mogą gromadzić się pod zrośniętą skórą⁴. Jest to rzadkie, ale jeśli się zdarzy, wymaga natychmiastowej pomocy medycznej⁴.

Powikłania dotyczące łechtaczki

Zrosty łechtaczkowe to stan, w którym napletka łechtaczki przykleja się i tworzy blizny nad główką łechtaczki⁵. Te zrosty mogą być łagodne, umiarkowane lub ciężkie⁵. Może to utrudniać odciągnięcie napletka łechtaczkowego w celu odsłonięcia główki, co może prowadzić do powikłań⁵. U niektórych osób zrosty mogą również prowadzić do zmniejszenia czucia w łechtaczce, co z kolei może utrudnić osiągnięcie orgazmu⁵.

Przewlekłe blizny przednie mogą uwięzić łechtaczkę w napletku łechtaczkowym, prowadząc do fimosis i bolesnego przekrwienia łechtaczki podczas podniecenia (pseudocysta łechtaczkowa)¹. To powikłanie może znacząco wpływać na jakość życia seksualnego i wymagać specjalistycznego leczenia.

Zwężenia i deformacje anatomiczne

Jednym z najpoważniejszych powikłań liszaju twardzinowego jest zwężenie wejścia do pochwy⁵. Niektóre osoby z liszajem twardzinowym zauważają, że ich skóra pęka podczas aktywności seksualnej⁵. Kiedy skóra pęka, podczas gojenia się sromu może tworzyć się tkanka bliznowata⁵. Niestety tkanka bliznowata ma tendencję do bycia grubą i sztywną, więc nie rozciąga się i nie rozszerza łatwo, gdy wprowadza się coś do pochwy⁵.

Ta utrata elastyczności może prowadzić do dalszego pękania, blizn i bólu, przy czym u niektórych osób powstaje pasmo tkanki bliznowatej na wejściu do pochwy, powodując zwężenie samego otworu⁵. W zaawansowanych przypadkach może dojść do całkowitej utraty architektury sromu i zwężenia wejścia do pochvy, uniemożliwiającego normalny stosunek płciowy¹.

Powikłania u mężczyzn

U mężczyzn liszaj twardzinowy może prowadzić do poważnych powikłań dotyczących napletka i cewki moczowej¹. Blizny napletka prowadzą do skurczenia wędzidełka i postępującej fibrozowej fimosis z przyczepami trans- i podwieńcowymi¹. Około 17% pacjentów może mieć również zajęty ujście zewnętrzne cewki moczowej, co często wiąże się z trudnościami w oddawaniu moczu i słabym strumieniem moczu¹.

Czasami zwężenie ujścia cewki może pojawić się lata po początkowych objawach liszaju twardzinowego, bez żadnych oznak utrzymującego się lub nawracającego liszaju twardzinowego¹. W zaawansowanych przypadkach choroba może prowadzić do niedrożności dróg moczowych, wymagającej interwencji chirurgicznej.

Ryzyko transformacji nowotworowej

Liszaj twardzinowy w obszarze narządów płciowych niesie ze sobą ryzyko transformacji nowotworowej do raka płaskonabłonkowego⁶. Raka sromu płaskonabłonkowego obserwowano u 3,5 do 7% kobiet z liszajem twardzinowym sromu, podczas gdy do 65% raków sromu rozwija się na tle liszaju twardzinowego⁶. Dlatego wczesne wykrycie zmian przedrakowych i dożywotnia obserwacja są wymagane⁶.

Objawy, na które należy zwrócić uwagę, obejmują guzek, zmianę tekstury skóry, taką jak pogrubienie, lub owrzodzenie, które nie znika⁷. Jeśli lekarz ma obawy, że pacjent może mieć raka sromu, powinien pilnie skierować go do ginekologa lub specjalisty od schorzeń sromu⁸.

Wpływ na funkcje fizjologiczne

Zaawansowane powikłania liszaju twardzinowego mogą znacząco wpływać na podstawowe funkcje fizjologiczne organizmu. Blizny i zwężenia mogą powodować ból podczas oddawania moczu, stolca i stosunku płciowego⁹. Blizny mogą sprawić, że wejście do pochvy stanie się węższe, co może utrudnić lub uniemożliwić penetracyjny seks, a czasami nawet uczynić go niemożliwym⁹.

U mężczyzn blizny napletka mogą skurczyć się, prowadząc do trudności w odciąganiu napletka¹⁰. U obu płci stan ten może powodować ból podczas stosunku płciowego¹⁰. Te funkcjonalne upośledzenia wynikające z pęknięć i blizn mogą wystąpić w trakcie trwania choroby¹¹.

Leczenie zaawansowanych powikłań

Leczenie sterydami może pomóc w opanowaniu objawów i zmniejszeniu ryzyka rozwoju raka sromu¹². Jednak jeśli już wystąpiły zrosty skórne lub blizny, sterydy mogą nie być w stanie ich odwrócić¹². Te zrosty lub blizny mogą zmienić wygląd, odczucia i funkcjonowanie sromu, więc jeśli powodują ból, utrudniają seks lub uniemożliwiają prawidłowe oddawanie moczu, operacja może być opcją do rozważenia¹².

Ważne jest jednak pamiętanie, że większość osób z liszajem twardzinowym nie będzie potrzebowała operacji¹². Jeśli liszaj twardzinowy powoduje zrosty skórne, lekarz może najpierw zalecić delikatne rozdzielenie części sromu, które się sklejają, a następnie zastosowanie miejscowego sterydu na te obszary¹². Niestety zmiany anatomiczne skóry, które już wystąpiły przed rozpoczęciem leczenia, są nieodwracalne¹³.