Objawy demencji – jak rozpoznać i zrozumieć zmiany poznawcze

Demencja to zespół objawów wpływających na pamięć, myślenie i zdolności społeczne w stopniu, który zakłóca codzienne funkcjonowanie¹. Objawy demencji różnią się w zależności od przyczyny i lokalizacji uszkodzeń mózgu, ale istnieją pewne wspólne charakterystyki, które pomagają w rozpoznaniu tej choroby². Każda osoba doświadcza demencji w unikalny sposób, ale ogólnie choroba wpływa na nastrój, pamięć, myślenie i zachowanie³.

Warto podkreślić, że demencja nie jest naturalną częścią procesu starzenia⁴. Chociaż wiek stanowi najsilniejszy znany czynnik ryzyka demencji, nie jest ona nieunikną konsekwencją biologicznego starzenia się⁵. Dlatego też ważne jest, aby nie bagatelizować pojawiających się objawów i jak najwcześniej skonsultować się z lekarzem w przypadku wystąpienia niepokojących zmian poznawczych.

Wczesne objawy demencji

Wczesne oznaki demencji są często bardzo subtelne i niejasne, przez co mogą nie być od razu zauważalne⁶. Pierwszymi objawami mogą być problemy z pamięcią, szczególnie z zapamiętywaniem najnowszych wydarzeń⁷. Osoby w początkowym stadium choroby często doświadczają zapominalności dotyczącej niedawno poznanych informacji, zapominają ważne daty lub wydarzenia, zadają te same pytania wielokrotnie i coraz częściej polegają na pomocach pamięciowych lub członkach rodziny w sprawach, które wcześniej załatwiały samodzielnie⁸.

Inne typowe wczesne objawy obejmują trudności z koncentracją, problemy z wykonywaniem znanych codziennych zadań, takich jak pomylenie się przy wydawaniu reszty podczas zakupów, trudności w podążaniu za rozmową lub znalezieniu właściwego słowa, dezorientację co do czasu i miejsca oraz zmiany nastroju². Te objawy są często łagodne i mogą pogarszać się bardzo stopniowo, dlatego często określa się je mianem „łagodnych zaburzeń poznawczych” (MCI), ponieważ objawy nie są na tyle poważne, aby zostać zdiagnozowane jako demencja².

W stadium wczesnym osoby z demencją mogą nadal funkcjonować niezależnie⁹. Pomimo to, osoba może odczuwać, jakby miała luki w pamięci, takie jak zapominanie znanych słów lub lokalizacji przedmiotów codziennego użytku⁹. Objawy mogą nie być szeroko zauważalne na tym etapie, ale rodzina i bliscy przyjaciele mogą je dostrzec, a lekarz byłby w stanie zidentyfikować objawy za pomocą określonych narzędzi diagnostycznych Zobacz więcej: Wczesne objawy demencji – jak rozpoznać pierwsze oznaki choroby.

Progresja objawów w średnim stadium

W średnim stadium demencji objawy stają się bardziej widoczne i mają większy wpływ na codzienne życie osoby¹⁰. Stadium średnie choroby Alzheimera jest zazwyczaj najdłuższym etapem i może trwać przez wiele lat⁹. W miarę postępu choroby osoba z chorobą Alzheimera będzie wymagać większego poziomu opieki⁹.

Podczas średniego stadium demencji objawy są bardziej wyraźne i obejmują zapominalność wydarzeń lub historii osobistej⁹. Osoby w tym stadium często stają się bardziej zapominalskie i mogą mieć trudności z zachowaniem informacji¹¹. Komunikacja często staje się trudna w średnim stadium demencji, przy czym osoba ma problemy ze znajdowaniem słów, rozróżnianiem i rozumieniem dźwięków oraz podążaniem za rozmową¹¹.

W średnim stadium wszystkich form demencji prawdopodobne jest, że osoba będzie wykazywać pewne zmiany behawioralne¹⁰. Zespół zachodu słońca to termin odnoszący się do stanu intensywnego niepokoju, który zazwyczaj występuje około zachodu słońca¹⁰. W niektórych przypadkach osoba z demencją może doświadczać zmian w percepcji, fałszywych przekonań i urojeń lub halucynacji¹⁰. Wiele osób w średnim stadium demencji traci motywację i zainteresowanie aktywnościami, które wcześniej sprawiały im przyjemność Zobacz więcej: Zaawansowane objawy demencji – charakterystyka późnych stadiów choroby.

Zaawansowane stadium demencji

W końcowym stadium choroby, zwanym późnym stadium lub ciężkim stadium, następuje całkowita zależność od opiekunów¹². Język zostaje ograniczony do prostych fraz lub nawet pojedynczych słów, ostatecznie prowadząc do całkowitej utraty mowy¹². Pomimo utraty zdolności językowych, ludzie często mogą rozumieć i zwracać sygnały emocjonalne¹².

W zaawansowanym stadium demencji objawy są bardzo silne¹³. Osoba może być niezdolna do komunikacji, chodzenia, kontrolowania funkcji fizjologicznych lub dbania o higienę¹³. Na tym etapie będzie potrzebować stałego nadzoru i opieki¹³. Najczęstsze objawy zaawansowanej demencji obejmują problemy z pamięcią – ludzie mogą nie rozpoznawać bliskich członków rodziny i przyjaciół, komunikacyjne – niektóre osoby mogą w końcu całkowicie stracić zdolność mówienia⁴.

Problemy z mobilnością sprawiają, że wiele osób staje się mniej zdolnych do poruszania się bez pomocy¹⁴. Nietrzymanie moczu jest powszechne w późnych stadiach demencji, a niektóre osoby doświadczają również nietrzymania stolca¹⁴. Problemy z apetytem i utratą masy ciała są powszechne w zaawansowanej demencji, a wiele osób ma trudności z jedzeniem lub połykaniem, co może prowadzić do zadławienia, infekcji klatki piersiowej i innych problemów¹⁴.

Różnice w objawach w zależności od typu demencji

Objawy różnią się między chorobą Alzheimera a innymi typami demencji, ale istnieją szerokie podobieństwa między nimi wszystkimi⁷. Objawy demencji naczyniowej są podobne do choroby Alzheimera, chociaż utrata pamięci może nie być tak oczywista we wczesnych stadiach⁴. Objawy mogą czasami rozwijać się nagle i szybko pogarszać, ale mogą też rozwijać się stopniowo przez wiele miesięcy lub lat⁴.

Demencja z ciałami Lewy’ego ma swoje charakterystyczne objawy, w tym zmiany w poznaniu, ruchu, śnie, zachowaniu i funkcjach autonomicznych organizmu¹⁵. Najczęstsze objawy obejmują zmiany w zdolnościach myślenia, które mogą obejmować utratę zdolności myślenia zakłócającą zdolność osoby do wykonywania codziennych czynności¹⁶. Wahania poznawcze to nieprzewidywalne zmiany w koncentracji, uwadze, czujności i czuwaniu z dnia na dzień, a czasem w ciągu dnia¹⁶. Halucynacje wzrokowe występują u większości osób z demencją z ciałami Lewy’ego, często we wczesnym stadium choroby¹⁶.

Tempo progresji objawów

Demencja jest postępująca, co oznacza, że objawy i oznaki mogą być stosunkowo łagodne na początku, ale pogarszają się z czasem¹⁷. Demencja wpływa na każdego inaczej, jednak może być pomocne myślenie o demencji jako postępującej w „trzech stadiach”¹⁷. W miarę postępu demencji osoba będzie potrzebować więcej pomocy i w pewnym momencie będzie potrzebować dużego wsparcia w codziennym życiu¹⁷.

Szybkość, z jaką demencja postępuje, różni się znacznie u różnych osób z powodu takich czynników jak typ demencji – na przykład choroba Alzheimera ma tendencję do wolniejszego postępu niż inne typy; wiek osoby – na przykład choroba Alzheimera generalnie postępuje wolniej u osób starszych (powyżej 65 lat) niż u młodszych (poniżej 65 lat); inne długotrwałe problemy zdrowotne – demencja ma tendencję do szybszego postępu, jeśli osoba żyje z innymi schorzeniami, takimi jak choroby serca, cukrzyca lub wysokie ciśnienie krwi¹⁸.

Znaczenie wczesnego rozpoznania

Nie ma sposobu, aby być pewnym, jak szybko demencja danej osoby będzie postępować¹⁸. Niektóre osoby z demencją będą potrzebować wsparcia bardzo szybko po diagnozie, podczas gdy inne pozostaną niezależne przez kilka lat¹⁸. Dlatego też wczesne wykrycie i właściwa diagnoza są kluczowe dla rozpoczęcia odpowiedniego leczenia i planowania opieki.

Jeśli zauważysz jeden lub więcej z tych ostrzegawczych znaków u siebie lub innej osoby, może być trudno wiedzieć, co robić¹⁹. To naturalne, że czujesz się niepewnie lub nerwowo, omawiając te zmiany z innymi¹⁹. Jeśli zauważysz którykolwiek z 10 ostrzegawczych znaków demencji u siebie lub kogoś, kogo znasz, nie ignoruj ich – umów się na wizytę z lekarzem¹⁹. Dzięki wczesnemu wykryciu możesz poznać metody leczenia, które mogą przynieść ulgę w objawach i pomóc ci utrzymać poziom niezależności przez dłuższy czas¹⁹.