Epidemiologia choroby hemolitycznej noworodka – statystyki i rozpowszechnienie

Choroba hemolityczna noworodka stanowi istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, choć jej rozpowszechnienie znacznie różni się w zależności od regionu geograficznego i poziomu rozwoju ekonomicznego kraju¹. Globalne szacunki wskazują, że w 2010 roku na świecie urodziło się około 373 300 dzieci dotkniętych chorobą hemolityczną związaną z niezgodnością w układzie Rh, co odpowiada częstości występowania wynoszącej 276 przypadków na 100 000 żywych urodzeń²³.

Różnice w częstości występowania między populacjami

Epidemiologia choroby hemolitycznej noworodka jest ściśle związana z częstością występowania grupy krwi Rh-ujemnej w różnych populacjach etnicznych. Około 15% populacji rasy białej (mieszkańców Ameryki Północnej i Europy) ma grupę krwi Rh-ujemną⁴⁵, podczas gdy wśród populacji afrykańskiej odsetek ten wynosi jedynie 4-8%, a wśród populacji azjatyckiej zaledwie 0,1-0,3%⁵⁶. W Stanach Zjednoczonych około 15-20% pacjentów rasy białej ma grupę krwi Rh-ujemną, w porównaniu do 5-10% pacjentów rasy czarnej⁴.

Dramatyczne różnice między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się

Najbardziej uderzającą cechą epidemiologii choroby hemolitycznej noworodka są ogromne różnice w częstości występowania między krajami o różnym poziomie rozwoju ekonomicznego. W krajach o wysokich dochodach, gdzie powszechnie stosuje się profilaktykę immunoglobuliną anty-D, częstość występowania ciężkiej choroby Rh wynosi zaledwie około 2,5 przypadków na 100 000 żywych urodzeń²⁷. Tymczasem w krajach o niższych dochodach częstość ta jest dramatycznie wyższa i wynosi 525 przypadków na 100 000 urodzeń w Europie Wschodniej i Azji Środkowej, 386 w Afryce Subsaharyjskiej oraz 345 w krajach Ameryki Łacińskiej i Karaibów⁸.

Szczególnie dotkniętymi regionami są Azja Południowa i Afryka Subsaharyjska, gdzie występuje wysoka częstość zgonów noworodków związanych z powikłaniami choroby Rh, ale praktycznie nie stosuje się immunoglobuliny Rh(D)²⁹. W krajach tych trzy czwarte wszystkich zgonów związanych z chorobą hemolityczną noworodka występuje właśnie w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej¹⁰.

Wpływ profilaktyki na epidemiologię choroby

Wprowadzenie profilaktyki immunoglobuliną anty-D ponad 50 lat temu spowodowało dramatyczne zmiany w epidemiologii choroby hemolitycznej noworodka w krajach rozwiniętych^{. W Stanach Zjednoczonych śmiertelność związana z chorobą hemolityczną Rh zmniejszyła się z 941 zgonów w 1968 roku do 269 zgonów w 1975 roku, co oznacza spadek z 2,7 do 0,9 na 10 000 żywych urodzeń11}. Częstość występowania choroby Rh spadła z 45 na 10 000 wszystkich urodzeń w 1970 roku do 21 na 10 000 w 1975 roku¹¹.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne

Mimo znaczących postępów w profilaktyce, choroba hemolityczna noworodka pozostaje poważnym problemem zdrowia publicznego na całym świecie. Szacuje się, że powikłania choroby mogą być związane ze śmiercią co najmniej 50 000 płodów i 114 000 noworodków rocznie na całym świecie¹²¹³. Globalnie występuje roczna luka przekraczająca 2,5 miliona dawek poniżej minimalnego zalecanego progu zapobiegania chorobie Rh⁹¹⁴Zobacz więcej: Globalne nierówności w dostępie do profilaktyki choroby hemolitycznej.

W szczególności w 100 krajach mniej niż 80% kobiet ciężarnych, które wymagały terapii, otrzymało dawkę po porodzie⁹. Żaden z badanych regionów nie osiągnął akceptowalnego poziomu przestrzegania zalecanych wytycznych zapobiegania chorobie Rh¹⁵. Różnorodne czynniki, w tym brak świadomości niezgodności Rh, ograniczona dostępność terapii oraz inne priorytety opieki zdrowotnej, odgrywają rolę w ograniczaniu dostępu do tej ratującej życie terapii na całym świecie¹⁵.

Regionalne różnice w częstości występowania

Badania przeprowadzone w różnych regionach świata pokazują znaczne różnice w częstości występowania choroby hemolitycznej noworodka. W Etiopii częstość występowania grupy krwi Rh-ujemnej wśród kobiet w wieku rozrodczym wynosi 6,4%¹⁶, podczas gdy w niektórych regionach Indii może wynosić od 2% do 10%¹⁷. W Nigerii częstość występowania grupy Rh-ujemnej wśród kobiet ciężarnych wynosi około 4,5%¹⁸.

W krajach Ameryki Łacińskiej częstość występowania choroby hemolitycznej płodu i noworodka związanej z alloimmunizacją Rh waha się od 0,5 do 5 na 1000 żywych urodzeń, przy czym przeciwciała anty-D pozostają najczęstszym typem przeciwciał alloimmunnych powodujących ciężką chorobę hemolityczną¹⁹. Pomimo że choroba hemolityczna związana z anty-D jest w dużej mierze możliwa do zapobiegania, alloimmunizacja RhD jest raportowana w około 70% przypadków ciężkiej choroby hemolitycznej płodu i noworodka¹⁹.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Epidemiologia choroby hemolitycznej noworodka podkreśla ogromną lukę w globalnej opiece zdrowotnej. Fakt, że choroba ta została praktycznie wyeliminowana w krajach bogatych, podczas gdy nadal powoduje setki tysięcy zgonów i przypadków niepełnosprawności w krajach rozwijających się, wskazuje na pilną potrzebę poprawy dostępu do profilaktyki. Szacuje się, że choroba Rh nadal powoduje ponad 160 000 zgonów okołoporodowych i 100 000 przypadków niepełnosprawności rocznie, co stanowi jedynie 50% redukcję w porównaniu z erą sprzed stosowania immunoglobuliny²⁰.