Przyczyny biegunki – co wywołuje zaburzenia jelitowe?

Biegunka jest jednym z najczęstszych zaburzeń przewodu pokarmowego, które może dotknąć każdego, niezależnie od wieku. Przyczyny tego schorzenia są bardzo różnorodne i obejmują zarówno czynniki zakaźne, jak i niezakaźne. Zrozumienie etiologii biegunki jest kluczowe dla właściwego postępowania diagnostycznego i terapeutycznego¹.

Główną przyczyną biegunki są infekcje przewodu pokarmowego, które mogą być wywołane przez wirusy, bakterie lub pasożyty². Najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dorosłych jest zakażenie wirusowe, szczególnie norowirus, który powoduje zapalenie żołądka i jelit¹. U dzieci natomiast najczęściej występuje rotawirus jako przyczyna ostrej biegunki¹.

Infekcyjne przyczyny biegunki

Infekcje stanowią najczęstszą przyczynę ostrej biegunki i mogą być wywołane przez różne patogeny³. Wirusy są odpowiedzialne za większość przypadków ostrej biegunki, przy czym norowirus jest najczęstszą przyczyną u dorosłych, a rotawirus u dzieci⁴. Inne wirusy mogące wywołać biegunkę to adenowirus, astrowirus oraz wirusy powodujące zapalenie wątroby².

Bakterie również mogą powodować biegunkę, często w związku z zatruciami pokarmowymi lub biegunką podróżnych⁴. Najczęstsze bakteryjne przyczyny biegunki w Stanach Zjednoczonych to Salmonella, Campylobacter, Shigella oraz toksynotwórcze szczepy Escherichia coli⁴. Bakterie mogą wywoływać biegunkę poprzez bezpośrednie uszkodzenie błony śluzowej jelit lub poprzez wytwarzanie toksyn⁵.

Pasożyty stanowią rzadszą przyczynę biegunki w krajach rozwiniętych, ale mogą powodować przewlekłe objawy⁴. Najczęstsze pasożytnicze przyczyny biegunki to Giardia lamblia, Cryptosporidium oraz Entamoeba histolytica⁶. Zakażenia pasożytnicze często występują po spożyciu skażonej żywności lub wody¹.

Leki jako przyczyna biegunki

Biegunka jest częstym działaniem niepożądanym wielu leków¹. Antybiotyki należą do najczęstszych przyczyn biegunki polekowej, ponieważ mogą zaburzać równowagę naturalnej flory bakteryjnej jelit². Niedobór dobrych bakterii może prowadzić do rozwoju biegunki¹.

Inne leki, które mogą wywoływać biegunkę, to środki przeciwacydowe zawierające magnez, leki przeciwnowotworowe, szczególnie te stosowane w chemioterapii, oraz niektóre leki stosowane w leczeniu chorób serca⁷. Według danych medycznych, ponad 700 różnych leków może powodować biegunkę jako działanie niepożądane⁸.

Nietolerancje i alergie pokarmowe

Nietolerancje pokarmowe stanowią znaczącą przyczynę przewlekłej biegunki⁹. Nietolerancja laktozy jest jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłej biegunki, występującą u około 65% populacji światowej¹⁰. Osoby z nietolerancją laktozy mają trudności z trawieniem cukru zawartego w produktach mlecznych, co prowadzi do wystąpienia biegunki po ich spożyciu¹.

Nietolerancja fruktozy, naturalnego cukru zawartego w owocach i miodzie, również może powodować biegunkę u osób, które mają trudności z jego trawieniem¹¹. Sztuczne słodziki, takie jak sorbitol, erytrytol i mannitol, używane w gumie do żucia i innych produktach bezcukrowych, mogą wywoływać biegunkę u niektórych zdrowych osób².

Celiakia to autoimmunologiczne schorzenie, w którym organizm ma trudności z trawieniem glutenu – białka zawartego w pszenicy¹¹. U osób z celiakią spożycie glutenu może prowadzić do wystąpienia przewlekłej biegunki oraz innych objawów ze strony przewodu pokarmowego Zobacz więcej: Celiakia i nietolerancje pokarmowe jako przyczyna biegunki.

Choroby przewlekłe jako przyczyna biegunki

Przewlekła biegunka może być objawem różnych chorób układu pokarmowego². Zespół jelita drażliwego (IBS) jest jedną z najczęstszych przyczyn funkcjonalnej przewlekłej biegunki¹². Choroba ta charakteryzuje się nawracającymi epizodami biegunki, często na przemian z zaparciami, oraz bólami brzucha¹³.

Nieswoiste choroby zapalne jelit, obejmujące chorobę Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, są ważnymi przyczynami przewlekłej biegunki¹¹. Te autoimmunologiczne schorzenia powodują przewlekły stan zapalny w przewodzie pokarmowym, prowadząc do częstych epizodów biegunki, często z domieszką krwi¹⁴.

Inne przewlekłe schorzenia, które mogą wywoływać biegunkę, to nadczynność tarczycy, cukrzyca, choroby wątroby oraz nowotwory przewodu pokarmowego¹⁴. Kolitis mikroskopowa, choroba charakteryzująca się przewlekłym zapaleniem jelita grubego niewidocznym w badaniu endoskopowym, odpowiada za 10-15% wszystkich przypadków biegunki wydzielniczej¹⁴ Zobacz więcej: Przewlekłe choroby zapalne jelit jako przyczyna biegunki.

Czynniki środowiskowe i dietetyczne

Dieta i sposób odżywiania mogą znacząco wpływać na występowanie biegunki. Nadmierne spożycie alkoholu, szczególnie piwa i wina, może powodować luźne stolce następnego dnia¹⁵. Kofeina zawarta w kawie, herbacie i napojach gazowanych ma działanie przeczyszczające, a spożycie więcej niż dwóch-trzech filiżanek kawy dziennie może prowadzić do biegunki¹⁵.

Niektóre cukry mogą wywoływać biegunkę, szczególnie gdy są spożywane w dużych ilościach¹⁵. Fruktoza, naturalny cukier zawarty w owocach, może być przyczyną biegunki po spożyciu dużych ilości owoców¹⁵. Sorbitol, sztuczny słodzik używany jako zamiennik cukru, działa jak środek przeczyszczający, gdy jest spożywany w wystarczającej ilości¹⁵.

Inne przyczyny biegunki

Stres i czynniki psychologiczne mogą również przyczyniać się do występowania biegunki¹⁶. Lęk i napięcie emocjonalne mogą przyspieszać perystaltykę jelit, prowadząc do wystąpienia luźnych stolców¹⁷.

Zabiegi chirurgiczne na przewodzie pokarmowym mogą powodować biegunkę, ponieważ czasami operacje mogą sprawić, że pokarm przemieszcza się przez układ trawienny szybciej niż normalnie¹⁸. Wiele osób doświadcza biegunki po operacjach jelitowych¹¹.

Biegunka podróżnych jest szczególnym rodzajem biegunki, która występuje u osób podróżujących do krajów rozwijających się, gdzie mogą być narażone na skażoną żywność lub wodę¹⁸. Jest to spowodowane spożyciem skażonej żywności lub wody zawierającej bakterie lub pasożyty¹⁹.