Kryteria diagnostyczne AZS – szczegółowe wytyczne i klasyfikacja

Kryteria diagnostyczne atopowego zapalenia skóry stanowią fundamentalne narzędzie w procesie rozpoznawania tej przewlekłej choroby skóry. Różne organizacje medyczne opracowały szczegółowe wytyczne, które pomagają lekarzom w standaryzacji procesu diagnostycznego oraz zapewnieniu jednolitości rozpoznań na całym świecie.

Kryteria Hanifin i Rajka – złoty standard diagnostyki

Kryteria Hanifin i Rajka z 1980 roku są najstarszymi i najczęściej stosowanymi kryteriami diagnostycznymi dla atopowego zapalenia skóry¹. Systematyczny przegląd randomizowanych badań kontrolowanych z interwencją farmakologiczną z lat 2007-2016 wykazał, że kryteria Hanifin i Rajka były najczęściej używane (41,0%), następnie refinement kryteriów UK (9,0%), kryteria Japońskiego Towarzystwa Dermatologicznego (4,2%) oraz kryteria Amerykańskiej Akademii Dermatologii (3,8%)².

Diagnoza AZS według kryteriów Hanifin i Rajka wymaga spełnienia trzech z czterech głównych kryteriów oraz trzech z 23 pomniejszych kryteriów¹. Choć są kompleksowe i powszechnie używane w badaniach klinicznych, kryteria te mogą nie być praktyczne w praktyce klinicznej z kilku powodów: duża liczba kryteriów jest uciążliwa, niektóre kryteria są niespecyficzne, takie jak pityriasis alba, a inne kryteria są rzadkie w AZS mimo że są dość specyficzne, jak zapalenie górnej wargi¹.

Uproszczone kryteria Grupy Roboczej Wielkiej Brytanii

Grupa Robocza Wielkiej Brytanii uprościła kryteria Hanifin i Rajka, wymagając od pacjentów spełnienia jednego obowiązkowego warunku (świądząca choroba skóry) oraz trzech z pięciu pomniejszych kryteriów¹. Nie wymagają badań laboratoryjnych, co czyni je lepiej dostosowanymi do badań epidemiologicznych i populacyjnych, a także praktyki klinicznej¹.

Uproszczona wersja kryteriów diagnostycznych Grupy Roboczej Wielkiej Brytanii dla egzemy ma czułość 95% i swoistość 97%³. Kryteria te obejmują świąd skóry ORAZ co najmniej 3 z następujących: wywiad uogólnionej suchej skóry, wywiad zajęcia zgięć, widoczne zapalenie skóry w zgięciach, wywiad atopii (astma lub alergiczny nieżyt nosa) osobisty lub rodzinny, wystąpienie wysypki przed drugim rokiem życia³.

Według kryteriów brytyjskich, pacjenci muszą mieć świąd skóry lub dowody tarcia lub drapania, oraz trzy lub więcej z następujących: zajęcie fałdów skórnych (dermatitis zgięciowe przedniej części kostek, dołów łokciowych, dołów podkolanowych, skóry wokół oczu lub szyi, albo policzków u dzieci poniżej 10 roku życia), wywiad astmy lub alergicznego nieżytu nosa (lub wywiad rodzinny tych schorzeń jeśli pacjent jest dzieckiem w wieku 4 lat lub młodszym), objawy rozpoczęły się przed 2 rokiem życia (można stosować tylko u osób w wieku 4 lat lub starszych), wywiad suchej skóry (w ciągu ostatniego roku), dermatitis jest widoczne na powierzchniach zgięciowych (osoby w wieku 4 lat lub starsze) lub na policzkach, czole i powierzchniach wyprostnych (osoby w wieku 4 lat lub młodsze)⁴.

Kryteria Amerykańskiej Akademii Dermatologii

W 2003 roku Amerykańska Akademia Dermatologii zaproponowała zestaw zrewidowanych kryteriów Hanifin i Rajka. Te uproszczone kryteria mają zastosowanie do wszystkich grup wiekowych, co czyni je potencjalnie lepiej dostosowanymi do środowiska klinicznego⁵. Kryteria AAD różnicują podstawowe cechy, które muszą być obecne do diagnozy, takie jak świąd; ważne cechy wspierające diagnozę, jak wczesny wiek wystąpienia; oraz cechy towarzyszące sugerujące diagnozę, ale niespecyficzne⁶.

Zgodnie z wytycznymi Amerykańskiej Akademii Dermatologii z 2014 roku, następujące cechy powinny być rozważane w diagnozie AZS: cechy podstawowe (muszą być obecne): świąd, egzema (ostra, podostra, przewlekła) – typowa morfologia i wzorce specyficzne dla wieku (zajęcie twarzy/szyi/powierzchni wyprostnych u dzieci, zajęcie zgięć w każdej grupie wiekowej, oszczędzanie krocza i pach); przewlekły lub nawracający wywiad⁷.

Ważne cechy (wspierające diagnozę) obejmują: wczesny wiek wystąpienia, atopię – osobisty i/lub rodzinny wywiad; reaktywność IgE, suchość skóry⁸. Dodatkowe rozważania diagnostyczne: nie istnieje wiarygodny biomarker do diagnozy AZS, badania laboratoryjne są rzadko konieczne, ale pełna morfologia krwi może być przydatna do wykluczenia niedoboru odporności; poziom IgE może być pomocny w potwierdzeniu wzorca atopowego⁸.

Specjalne kryteria dla populacji azjatyckiej

W 2019 roku opracowano i zwalidowano nowe kryteria diagnostyczne do stosowania w Chinach po publikacji dużego badania u dzieci w wieku 1-7 lat, które sugerowało, że łagodniejsza forma AZS była rozpowszechniona w tej populacji, a kryteria Hanifin i Rajka oraz Grupy Roboczej Wielkiej Brytanii nie były wystarczająco czułe w tej populacji⁵.

Według tych nowych kryteriów, AZS jest diagnozowane u dzieci na podstawie obecności trzech podstawowych cech: świąd; „typowa” morfologia i rozmieszczenie (dermatitis zgięciowe) lub „atypowa” morfologia i rozmieszczenie z suchością skóry; przewlekły lub przewlekle nawracający przebieg⁵. Kryteria chińskie dla dzieci zaproponowane przez Yao i współpracowników to: świąd; typowa morfologia i rozmieszczenie, lub atypowa morfologia i rozmieszczenie z suchością skóry; przewlekły lub przewlekle nawracający przebieg choroby⁹.

Praktyczne zastosowanie kryteriów diagnostycznych

W praktyce klinicznej najczęściej stosowane są uproszczone wersje kryteriów, które są łatwiejsze w użyciu podczas rutynowych wizyt. Kluczowe elementy, które powinny być zawsze oceniane to świąd i suchość skóry – bez nich diagnoza powinna być kwestionowana¹⁰. Diagnoza atopowego zapalenia skóry zależy od osobistego i/lub rodzinnego wywiadu atopii połączonego z objawami klinicznymi i symptomami opisanymi przez Hanifina¹⁰.