Najczęstsze alergeny pokarmowe i mechanizmy uczulenia

Chociaż praktycznie każdy pokarm może wywołać reakcję alergiczną, zdecydowana większość alergii pokarmowych jest spowodowana przez niewielką grupę produktów¹. Osiem głównych alergenów pokarmowych zostało zidentyfikowanych jako odpowiedzialne za co najmniej 90% poważnych reakcji alergicznych². W 2021 roku Stany Zjednoczone dodały sezam jako dziewiąty główny alergen pokarmowy³.

Klasyfikacja głównych alergenów pokarmowych

Zgodnie z amerykańską ustawą Food Allergen Labeling and Consumer Protection Act z 2004 roku (FALCPA), osiem pokarmów zostało zidentyfikowanych jako główne alergeny pokarmowe: mleko, jaja, ryby, skorupiaki, orzechy drzewne, orzeszki ziemne, pszenica i soja³. Te osiem typów żywności stanowi około 80% przyczyn alergii pokarmowych u dzieci⁴.

Większość reakcji alergicznych na żywność u dzieci jest związana z jajami, rybami, mlekiem, orzeszkami ziemnymi i orzechami drzewnymi⁵. Około 90% wszystkich alergii pokarmowych można przypisać tym ośmiu konkretnym pokarmom⁶. Białka w tych pokarmach mają szczególne właściwości, które sprawiają, że są rozpoznawane przez układ immunologiczny jako potencjalne zagrożenia.

Różnice w alergenach między dziećmi a dorosłymi

Wzorce alergii pokarmowych różnią się znacząco między grupami wiekowymi⁸. W pierwszym roku życia dominują: mleko krowie, mleko sojowe i jaja⁹. U starszych dzieci najczęstsze są: orzeszki ziemne, orzechy drzewne, ryby, skorupiaki i pszenica⁹. Orzeszki ziemne i orzechy drzewne są najczęstszymi przyczynami ciężkich reakcji⁹.

U dorosłych najczęstszymi alergenami pokarmowymi są owoce i warzywa (zespół alergii jamy ustnej), orzeszki ziemne i orzechy drzewne oraz ryby i skorupiaki¹⁰. Najczęstszą alergią pokarmową w populacji amerykańskiej jest wrażliwość na skorupiaki⁸. Alergie na białka mleka, różne od nietolerancji laktozy, są najczęstsze u dzieci⁸.

Mechanizmy alergiczne poszczególnych pokarmów

Każdy z głównych alergenów może wywoływać różne typy reakcji alergicznych. Większość alergii pokarmowych jest zapośredniczona przez przeciwciała IgE¹¹. Osoby genetycznie predysponowane do atopii produkują specyficzne przeciwciała IgE przeciwko określonym białkom, na które są narażone¹¹. Te przeciwciała wiążą się z komórkami tucznymi i innymi komórkami w tkankach ciała oraz z bazofilami krążącymi w strumieniu krwi¹¹.

Istnieją również reakcje nie-IgE-zapośredniczone w alergii pokarmowej, których patogeneza nie jest tak jasno zdefiniowana, ale prawdopodobnie odgrywają w niej rolę limfocyty T i makrofagi¹². Choroby spowodowane przez te nie-IgE-zapośredniczone reakcje immunologiczne na żywność dotykają tych samych układów narządów, które dotykają formy IgE-zapośrednicowane¹².

Charakterystyka najważniejszych alergenów

Mleko krowie jest jednym z najczęstszych alergenów u niemowląt i małych dzieci¹³. Białkowa część formuły wywołuje reakcję alergiczną u dzieci z alergią na mleko krowie, która jest najczęstszą alergią pokarmową u niemowląt i małych dzieci¹³. Badania wykazały, że do 35% dzieci cierpiących na alergię na mleko krowie jest również uczulonych na białko sojowe¹³.

Jaja kurzyce należą do najczęstszych alergenów w dzieciństwie¹⁴. Około 40-60% dzieci z alergią na jaja lub mleko rozwinie astmę, a 30-55% rozwinie alergiczny nieżyt nosa¹⁴. Orzeszki ziemne i orzechy drzewne są często odpowiedzialne za anafilaksję związaną z żywnością¹⁵. Pokarmami najczęściej odpowiedzialnymi za anafilaksję wywołaną żywnością są orzeszki ziemne, orzechy drzewne oraz skorupiaki¹⁵.

Zespół alergii jamy ustnej i reakcje krzyżowe

Zespół alergii jamy ustnej, znany również jako zespół alergii pyłkowo-pokarmowej, dotyka wiele osób cierpiących na katar sienny¹⁷. W tym stanie określone świeże owoce i warzywa lub orzechy i przyprawy mogą wywołać reakcję alergiczną powodującą mrowienie lub swędzenie w jamie ustnej¹⁷. Białka w niektórych owocach, warzywach, orzechach i przyprawach powodują reakcję, ponieważ są podobne do białek wywołujących alergię znajdujących się w niektórych pyłkach¹⁷.

Jest to przykład reaktywności krzyżowej¹⁷. Zespół alergii jamy ustnej jest spowodowany przez alergeny w pokarmach pochodzących z roślin, głównie surowych owocach i warzywach¹⁸. Alergeny wywołujące zespół alergii jamy ustnej są łatwo niszczone przez kwas żołądkowy, więc reakcja zwykle ustępuje, gdy tylko pokarm zostanie połknięty¹⁸.

Różnice w trwałości alergii na poszczególne pokarmy

Niektóre alergie pokarmowe mają tendencję do ustępowania z wiekiem, podczas gdy inne zwykle utrzymują się przez całe życie¹⁹. Alergie na mleko, jaja, pszenicę i soję mogą znikać z czasem, podczas gdy alergie na orzeszki ziemne, orzechy drzewne, ryby i skorupiaki mają tendencję do utrzymywania się przez całe życie¹⁹.

Chociaż alergie na mleko, jaja, pszenicę i soję często ustępują w dzieciństwie, badania sugerują, że dzieci mogą „wyrastać” z tych uczuleń wolniej niż stwierdzano w poprzednich dekadach, przy czym wiele dzieci nadal ma alergie po 5. roku życia²⁰. Alergie na orzeszki ziemne, orzechy drzewne i skorupiaki są generalnie trwałe²⁰. Około 4 na 5 dzieci z alergią na orzeszki ziemne pozostaje uczulonych przez resztę życia²¹.

Nowe trendy w alergenach pokarmowych

Zakres pokarmów, na które ludzie są uczuleni, również się poszerzył²². Ponad 170 pokarmów zostało zgłoszonych jako powodujące reakcje alergiczne na żywność². Chociaż każdy pokarm może wywołać reakcję alergiczną, mniej powszechnymi alergenami są: kukurydza, żelatyna, mięso (wołowina, kurczak, baranina i wieprzowina), nasiona (często sezam, słonecznik i mak) oraz przyprawy, takie jak kminek, kolendra, czosnek i musztarda²³.

Sezam został ostatnio uznany za dziewiąty główny alergen w Stanach Zjednoczonych³, co odzwierciedla rosnące znaczenie tego alergenu w populacji. Dodanie sezamu do listy głównych alergenów wymaga odpowiedniego oznakowania produktów i zwiększenia świadomości konsumentów na temat tego alergenu.