Skuteczne leki i preparaty na biegunkę

Czym jest biegunka i jak ją rozpoznać

Biegunka to oddawanie luźnych lub wodnistych stolców trzy lub więcej razy w ciągu doby. Samo częste oddawanie uformowanego stolca nie jest biegunką. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na zmianie konsystencji stolca i zwiększonej częstotliwości wypróżnień w porównaniu z indywidualną normą danej osoby. Biegunce mogą towarzyszyć dodatkowe objawy, takie jak bóle i skurcze brzucha, wzdęcia, gazy, nudności, a w cięższych przypadkach gorączka, obecność śluzu lub krwi w stolcu oraz objawy odwodnienia.

Przyczyny biegunki

Najczęstszą przyczyną biegunki są zakażenia wirusowe przewodu pokarmowego, w tym norowirus i rotawirus. Biegunkę mogą wywoływać również bakterie i pasożyty, zwłaszcza w przypadku spożycia skażonej żywności lub wody. Innymi częstymi przyczynami są działania niepożądane leków, w szczególności antybiotyków, a także nietolerancje pokarmowe, takie jak nietolerancja laktozy czy fruktozy. Biegunka przewlekła bywa objawem chorób zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, a także zespołu jelita drażliwego czy celiakii. Ustalenie przyczyny jest istotne, ponieważ wpływa na dobór odpowiedniego postępowania – na przykład biegunka infekcyjna często ustępuje samoistnie, natomiast biegunka wywołana chorobą przewlekłą wymaga leczenia przyczynowego.

Rodzaje biegunki ze względu na czas trwania

Biegunkę dzieli się na trzy główne typy w zależności od czasu trwania. Biegunka ostra jest najczęstsza i trwa od jednego do maksymalnie czternastu dni – zwykle ustępuje samoistnie w ciągu dwóch–trzech dni. Biegunka przetrwała utrzymuje się od dwóch do czterech tygodni. Biegunka przewlekła trwa dłużej niż cztery tygodnie lub nawraca regularnie. Może ona sygnalizować poważniejsze schorzenie i wymaga diagnostyki lekarskiej w celu ustalenia przyczyny.

Zagrożenia związane z biegunką i odwodnieniem

Największym niebezpieczeństwem związanym z biegunką jest odwodnienie, czyli utrata wody i elektrolitów, takich jak sód i potas. Objawy odwodnienia obejmują wzmożone pragnienie, suchość błon śluzowych jamy ustnej, zmniejszoną ilość oddawanego moczu, ciemne zabarwienie moczu, zawroty głowy, osłabienie, skurcze mięśni, a u niemowląt i małych dzieci – brak łez podczas płaczu i zapadnięcie ciemiączka. Odwodnienie jest szczególnie groźne dla niemowląt, małych dzieci, osób starszych oraz osób z obniżoną odpornością. W ciężkich przypadkach może prowadzić do wstrząsu i stanowić zagrożenie dla życia, wymagając nawadniania dożylnego w warunkach szpitalnych.

Postępowanie domowe i dieta przy biegunce

Podstawą postępowania przy biegunce jest uzupełnianie płynów i elektrolitów. Zaleca się picie wody, rozcieńczonych soków owocowych, bulionów, napojów z elektrolitami oraz doustnych płynów nawadniających (ORS). Należy unikać alkoholu, kofeiny oraz napojów gazowanych, ponieważ mogą nasilać objawy. Jeśli chodzi o dietę, sprawdza się podejście znane jako dieta BRAT, obejmująca banany, biały ryż, mus jabłkowy i tosty – są to produkty łagodne, niskowłókniste i łatwe do strawienia. Warto również unikać potraw tłustych, smażonych, pikantnych, nabiału (z wyjątkiem jogurtu i kefiru zawierających probiotyki) oraz pokarmów powodujących wzdęcia, jak kapusta czy fasola. Gdy objawy ustępują, należy stopniowo wracać do normalnej, zrównoważonej diety.

Substancje czynne stosowane w biegunce i ich działanie

Najczęściej stosowanymi substancjami w leczeniu objawowym biegunki są loperamid oraz bizmut subsalicylan. Loperamid działa jako agonista receptorów opioidowych w jelitach – spowalnia perystaltykę, wydłuża czas przechodzenia treści pokarmowej przez jelito i umożliwia lepsze wchłanianie wody, co zmniejsza częstotliwość wypróżnień. Bizmut subsalicylan łączy właściwości adsorpcyjne, przeciwbakteryjne i przeciwwydzielnicze – wiąże toksyny, hamuje namnażanie się bakterii i zmniejsza przepływ płynów do światła jelita. Ważną rolę odgrywają również doustne płyny nawadniające zawierające glukozę, sód i inne elektrolity, które wspomagają wchłanianie wody w jelitach. Probiotyki, zwłaszcza szczepy Lactobacillus GG i Saccharomyces boulardii, mogą skracać czas trwania biegunki o około jeden dzień, choć dowody naukowe nie są jeszcze w pełni jednoznaczne i ich stosowanie warto skonsultować z lekarzem.

Na co zwracać uwagę przy stosowaniu leków przeciwbiegunkowych

Leki przeciwbiegunkowe łagodzą objawy, ale nie eliminują przyczyny biegunki. Loperamidu nie należy stosować u dzieci poniżej drugiego roku życia ze względu na ryzyko poważnych problemów oddechowych i kardiologicznych, a u starszych dzieci – wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Nie wolno przekraczać zalecanych dawek loperamidu, ponieważ przedawkowanie może prowadzić do zaburzeń rytmu serca zagrażających życiu. Loperamid i bizmut subsalicylan są przeciwwskazane przy biegunce z gorączką, krwistymi lub czarnymi stolcami, gdyż mogą maskować poważne zakażenia. Bizmut subsalicylan zawiera salicylan, więc nie powinien być stosowany u osób uczulonych na aspirynę, u dzieci poniżej dwunastego roku życia ani u dzieci i nastolatków z podejrzeniem grypy lub ospy wietrznej z uwagi na ryzyko zespołu Reye’a. Przed zastosowaniem leków przeciwbiegunkowych warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie w przypadku jednoczesnego przyjmowania innych leków, ciąży lub chorób przewlekłych.

Kiedy konieczna jest wizyta u lekarza

Chociaż większość przypadków ostrej biegunki ustępuje samoistnie, istnieją sytuacje wymagające pilnej konsultacji lekarskiej. Należy skontaktować się z lekarzem, gdy biegunka trwa dłużej niż dwa dni u dzieci lub dłużej niż pięć dni u dorosłych, gdy w stolcu pojawia się krew lub śluz, gdy towarzyszy jej wysoka gorączka (powyżej 38 °C), silny ból brzucha, uporczywe wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów lub objawy odwodnienia nieustępujące mimo nawadniania. Niemowlęta poniżej trzeciego miesiąca życia z biegunką powinny być zbadane przez lekarza niezwłocznie. Szczególną czujność należy zachować również w przypadku osób z osłabionym układem odpornościowym, cukrzycą lub innymi chorobami przewlekłymi.