Jakie mleko modyfikowane bez laktozy wybrać?

Czym jest mleko modyfikowane bez laktozy?

Mleko modyfikowane bez laktozy to mieszanka dla niemowląt, z której usunięto laktozę – cukier naturalnie obecny w mleku. Laktoza to główne źródło energii w mleku mamy i w zwykłym mleku modyfikowanym, zbudowane z dwóch cukrów: glukozy i galaktozy.¹ Prawie każde zdrowe, urodzone o czasie niemowlę potrafi ją trawić – ma do tego specjalny enzym zwany laktazą. Prawdziwy wrodzony brak tego enzymu zdarza się na świecie zaledwie kilkadziesiąt razy – to schorzenie wyjątkowo rzadkie.² Mimo to mleko bez laktozy jest coraz częściej stosowane, często bez żadnej medycznej przyczyny, co specjaliści oceniają jako niepotrzebne i potencjalnie niekorzystne.

Kiedy mleko modyfikowane bez laktozy jest naprawdę potrzebne?

Polskie i europejskie wytyczne wskazują trzy główne powody, dla których lekarz może zalecić mleko modyfikowane bez laktozy:²

• Galaktozemii – rzadka, wrodzona choroba genetyczna, w której organizm nie przetwarza galaktozy (składnika laktozy). Nieleczona uszkadza wątrobę, mózg i oczy. Dzieci z galaktozemią nie mogą pić nawet mleka mamy.²
• Wrodzony niedobór laktazy – dziecko rodzi się bez zdolności do trawienia laktozy. Schorzenie skrajnie rzadkie, wymaga mleka bez laktozy przez całe życie.²
• Wtórny niedobór laktazy – stan przejściowy, który może pojawić się po biegunce infekcyjnej. Jelita dziecka przez kilka do kilkunastu tygodni nie produkują wystarczającej ilości laktazy. Po powrocie do zdrowia dziecko wraca do zwykłego mleka.²

Decyzję o zmianie mleka zawsze podejmuje lekarz – nie warto robić tego samodzielnie, bo objawy, które wyglądają jak nietolerancja laktozy, bardzo często mają inną przyczynę.

Czy to na pewno nietolerancja laktozy?

Wiele dzieci jest niespokojnych po karmieniu, ma wzdęcia lub zmieniony stolec – i rodzice od razu obwiniają laktozę. Tymczasem znacznie częściej chodzi o alergię na białka mleka krowiego (w skrócie: ABMK), która w Polsce dotyczy około 1% dzieci poniżej 2. roku życia.³ To ważna różnica, bo mleko modyfikowane bez laktozy nie pomoże dziecku z alergią – białka uczulające są w nim nadal obecne.

Nietolerancja laktozy czy alergia na mleko – jak je rozróżnić?

Jeśli dziecko po karmieniu jest niespokojne lub masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące jego reakcji na mleko, skonsultuj się z lekarzem przed zmianą mieszanki. Samodzielna zmiana mleka bez diagnozy może opóźnić właściwe leczenie.

Co laktoza robi w organizmie niemowlęcia i dlaczego jej brak może mieć znaczenie?

Laktoza to nie tylko źródło energii – pełni w organizmie niemowlęcia ważne funkcje metaboliczne. Badanie naukowe z udziałem 3-miesięcznych niemowląt wykazało, że dzieci pijące mleko bez laktozy (z kukurydzianą skrobią zamiast cukru mlecznego) miały po karmieniu niższy poziom ciał ketonowych we krwi.¹ Ciała ketonowe to rodzaj zapasowego paliwa dla mózgu niemowlęcia – chronią go, gdy poziom cukru we krwi chwilowo spada. Z kolei laktoza po strawieniu dostarcza galaktozę, która trafia do wątroby i zamienia się w glikogen – coś w rodzaju magazynu energii na zapas.¹ Badacze podkreślają, że długofalowe skutki zastępowania laktozy innymi cukrami nie są jeszcze w pełni poznane i wymagają dalszych badań.

To samo badanie pokazało coś istotnego dla rodziców rozważających sposób karmienia: u wszystkich niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym poziom insuliny po 2 godzinach od karmienia był wyraźnie wyższy niż u dzieci karmionych piersią, niezależnie od rodzaju mleka.¹ To kolejny argument za tym, by karmienie piersią kontynuować tak długo, jak jest to możliwe dla mamy i dziecka.²

Mleko modyfikowane bez laktozy i mleka krowiego – czym jest i dla kogo?

Mleko modyfikowane bez laktozy i mleka krowiego to produkt specjalistyczny, który nie zawiera ani laktozy, ani białek mleka krowiego. To zupełnie inny produkt niż zwykłe mleko modyfikowane bez laktozy – i ważne, żeby rodzice rozumieli tę różnicę. Mleko modyfikowane bez laktozy i mleka krowiego stosuje się wyłącznie przy konkretnych wskazaniach medycznych, takich jak ciężka alergia na białka mleka krowiego (gdy standardowe preparaty nie pomagają) lub galaktozemii.³ Zamiast białek mleka krowiego używa się w nim hydrolizatów (białka „rozkrojonych” na mniejsze, nieuczulające kawałki) lub wolnych aminokwasów.³ Nie jest to produkt do codziennego stosowania u zdrowych dzieci – jego zastosowanie zawsze wymaga diagnozy i nadzoru lekarskiego.

Jakie preparaty stosuje się przy alergii na białka mleka krowiego?

W leczeniu alergii na białka mleka krowiego lekarz może zalecić kilka rodzajów preparatów mlekozastępczych. Podstawą terapii są hydrolizaty białka o znacznym stopniu hydrolizy (eHF – extensively hydrolysed formula), czyli mieszanki, w których białka mleka krowiego zostały enzymatycznie „rozdrobnione” do małych kawałeczków, które nie uczulają.³ W Polsce dostępne są między innymi: Nutramigen (LGG) (hydrolizat kazeiny), Alimentum (hydrolizat kazeiny), Bebilon Pepti (hydrolizat serwatki), Nan HA (hydrolizat serwatki o nieznacznym stopniu hydrolizy – stosowany profilaktycznie), HiPP Comfort (hydrolizat serwatki). W najcięższych przypadkach alergii, gdy hydrolizaty nie wystarczają, stosuje się preparaty aminokwasowe (AAF – amino acid formula), dostarczające białko wyłącznie w postaci wolnych aminokwasów – są to między innymi: Neocate, Nutramigen Puramino, Alfamino.³ Wybór konkretnego preparatu zawsze należy do lekarza lub dietetyka klinicznego.

Co z preparatami sojowymi?

Preparaty sojowe to kolejna kategoria mlek bez laktozy i bez białek mleka krowiego. Ich wskazania są podobne: galaktozemii, wrodzony lub wtórny niedobór laktazy oraz względy religijne lub etyczne (np. dieta wegańska).² Polskie i europejskie wytyczne zastrzegają jednak, że nie powinno się ich podawać niemowlętom poniżej 6. miesiąca życia bez wcześniejszego potwierdzenia, że dziecko dobrze toleruje soję.² Preparaty sojowe nie są też pierwszym wyborem w leczeniu alergii na białka mleka krowiego – szczególnie u najmłodszych dzieci. W Polsce dostępne są między innymi: Bebilon Soja, Nan Soja, Humana SL.³

Czy mleko kozie to bezpieczna alternatywa dla mleka krowiego?

Mleko kozie różni się od krowiego składem – zawiera mniej białek uczulających i tworzy miększy skrzep w żołądku niemowlęcia, co może ułatwiać trawienie.⁴ Trwa europejskie badanie kliniczne GIraFFE z udziałem około 2000 niemowląt, które sprawdza, czy mleko modyfikowane na bazie mleka koziego zmniejsza ryzyko egzemy (wyprysku) w porównaniu z mlekiem na bazie mleka krowiego.⁴ Wstępne wyniki wskazują na podobny wzrost dzieci w obu grupach, ale pełne dane nie zostały jeszcze opublikowane.

Ważne zastrzeżenie: mleko kozie nie jest lekarstwem na alergię na białka mleka krowiego. Białka mleka koziego i krowiego są do siebie podobne i mogą wywoływać te same reakcje alergiczne – to zjawisko nazywa się reaktywnością krzyżową.⁴,³ Dlatego dzieciom z alergią na mleko krowie nie podaje się mleka koziego jako zamiennika. Bezwzględnie należy też unikać podawania niemowlętom niemodyfikowanego mleka koziego – zawiera ono 4-5 razy więcej soli mineralnych niż mleko mamy i bardzo mało kwasu foliowego oraz witaminy B12, co może prowadzić do poważnych niedoborów i niedokrwistości.²

Czy napoje roślinne mogą zastąpić mleko modyfikowane?

Nie – napoje roślinne (ryżowe, owsiane, migdałowe, sojowe, kokosowe) nie mogą zastępować mleka modyfikowanego u niemowląt w pierwszym roku życia. To stanowisko jest jednoznaczne w polskich i europejskich wytycznych medycznych.²,³ Podawanie napojów roślinnych zamiast mleka modyfikowanego może prowadzić do niedożywienia, zahamowania wzrostu, krzywicy (niedoboru witaminy D i wapnia), niedokrwistości z niedoboru żelaza oraz zaburzeń elektrolitowych.²

Dlaczego napoje roślinne nie wystarczają? Wapń w tych napojach – nawet gdy są wzbogacane – wchłania się znacznie gorzej niż z mleka modyfikowanego, bo brakuje w nich laktozy i witaminy C, które pomagają wchłaniać minerały.² Napoje ryżowe są dodatkowo niebezpieczne ze względu na zawartość arsenu nieorganicznego – substancji rakotwórczej. Nie powinno się ich podawać dzieciom poniżej 4,5 roku życia.³ Napoje roślinne mogą być zdrowym wyborem dla dorosłych, ale nie dla niemowląt.

Jakie mleko modyfikowane bez laktozy wybrać? Ranking czy porada lekarza?

Zastanawiasz się, jakie mleko modyfikowane bez laktozy wybrać dla swojego dziecka? Zanim sięgniesz po ranking w internecie, warto wiedzieć, że wybór mleka to decyzja medyczna, którą powinien podjąć lekarz po ocenie stanu zdrowia dziecka – nie lista popularności.² Wszystkie mleka modyfikowane bez laktozy dostępne w Unii Europejskiej spełniają obowiązkowe normy bezpieczeństwa i jakości, więc żadne nie jest z definicji lepsze lub gorsze pod względem bezpieczeństwa.² Różnią się źródłem białka, rodzajem węglowodanów i składnikami dodatkowymi – i to właśnie te różnice mają znaczenie przy konkretnym schorzeniu dziecka.

Mleka modyfikowane bez laktozy dostępne w polskich aptekach i sklepach to między innymi: Bebilon 1 bez laktozy, Nan Sensitive (bez laktozy), Humana SL (bezlaktozowa formuła sojowa), Enfamil O-LAC (bezlaktozowa). Każdy z tych preparatów ma nieco inny skład i jest przeznaczony dla dzieci w różnym wieku lub z różnymi wskazaniami. Poniżej krótki przewodnik, kto dostaje co – zawsze pod kontrolą lekarza:

• Przejściowa nietolerancja laktozy po infekcji: tymczasowo mleko modyfikowane bez laktozy na bazie mleka krowiego, np. Bebilon 1 bez laktozy, Nan Sensitive, Enfamil O-LAC.²
• Galaktozemii lub wrodzony niedobór laktazy: preparaty sojowe lub aminokwasowe, np. Bebilon Soja, Nan Soja, Humana SL, Neocate.²
• Alergia na białka mleka krowiego: hydrolizaty białka o znacznym stopniu hydrolizy (np. Nutramigen, Bebilon Pepti, Alimentum) lub preparaty aminokwasowe (np. Neocate, Nutramigen Puramino, Alfamino); w ciężkich przypadkach enteropatii – hydrolizaty bezlaktozowe.³

Bebilon Bez Laktozy Pronutra 1 (proszek, 400 g)

O produkcie

• mleko nie zawiera laktozy, hydrolizat białek serwatkowych;
• formuła Pronutra+ z prebiotykami GOS (galaktooligosacharydy) oraz FOS (fruktooligosacharydy);
• wskazany od 0-6 miesięcy;
• zawiera LCPUFA (długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe)tj. Omega-3-6 (DHA,ARA) oraz nukleotydy, taurynę;
• nie zawiera konserwantów ani glutenu;
• zmniejsza kolki, jest łatwo strawne,
  Kontynuacja: Bebilon Bez Laktozy Pronutra 2.

Bebiko Bez Laktozy 1 (proszek, 400 g)

O produkcie

• mleko nie zawiera laktozy;
• zawiera oligosacharydy 2’FL;
• wskazany od 0 miesięcy, przy tymczasowej nietolerancji laktozy;
• zawiera DHA/ARA, żelazo, jod;
• nie zawiera soi, bez konserwantów;
• redukuje gazy, wspiera trawienie​.
  Kontynuacja: Bebiko Bez Laktozy 2.

Enfamil O-Lac (proszek, 400 g)

O produkcie

• mleko nie zawiera laktozy, syrop glukozowy jako węglowodany;
• wskazany od 0-6 miesięcy, przy biegunkach, wzdęciach i dyskomforcie jelitowym;
• zawiera DHA, mieszankę olejów roślinnych (kokosowy, sojowy);
• w składzie fosforan wapnia, dla wzrostu kości oraz cytrynian sodu: stabilizuje pH, wspiera trawienie;
• mleko łatwo trawione.

NAN Expert Bezlaktozowy 1 (proszek, 400 g)

O produkcie

• mleko nie zawiera laktozy, posiada częściowo hydrolizowane białka;
• wskazany od 0 miesięcy, przy nietolerancji laktozy;
• zawiera probiotyk Bifidus BL;
• w składzie DHA, ARA (LCPUFA);
• nie zawiera glutenu;
• łagodzi wzdęcia, biegunki.
  Kontynuacja: NAN Expert Bezlaktozowy 2.

NAN Soja 1 (proszek, 400 g)

O produkcie

• mleko nie zwiera laktozy, na bazie białka sojowego;
• wskazany od 0 miesięcy, przy nietolerancji laktozy i alergiach mlecznych;
• w składzie DHA, ARA i nukleotydy;
• nie zawiera glutenu, bez GMO;
• dla wrażliwych brzuszków.
  Kontynuacja: NAN Soja 2/3.

Nutramigen 1 (proszek, 400 g)

O produkcie

• mleko nie zawiera laktozy, zawiera syrop glukozowy, hydrolizat kazeiny;
• stosowany od 0 miesięcy, przy alergiach mlecznych i nietolerancji laktozy;
• zawiera prebiotyki oraz DHA i ARA;
• zmniejsza objawy alergii skórnych/trawiennych;
• nie zawiera konserwantów, hipoalergiczny.
  Kontynuacja: Nutramigen 2 LGG.

Pytania i odpowiedzi – mleko modyfikowane bez laktozy

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Mleko modyfikowane bez laktozy to produkt dla niemowląt z konkretną, potwierdzoną przez lekarza przyczyną – nie dla każdego niespokojnego dziecka po karmieniu. Badania pokazują, że laktoza pełni w organizmie niemowlęcia ważne funkcje i jej usunięcie zmienia metabolizm dziecka w sposób, który nie jest jeszcze w pełni zbadany.¹ Mleko modyfikowane bez laktozy i mleka krowiego – czyli preparaty całkowicie pozbawione białek mleka krowiego, takie jak Nutramigen, Neocate czy Alfamino – przeznaczone są dla dzieci z udokumentowaną alergią lub innymi poważnymi schorzeniami i zawsze powinny być wybierane pod kontrolą lekarza.³ Jeśli zastanawiasz się, jakie mleko modyfikowane bez laktozy będzie odpowiednie dla twojego dziecka, nie opieraj decyzji na rankingach internetowych – porozmawiaj z lekarzem, który oceni, czy chodzi o nietolerancję laktozy, alergię na białka mleka krowiego, czy inną przyczynę.³ Karmienie piersią pozostaje złotym standardem żywienia niemowląt, a każda zmiana mleka modyfikowanego powinna być skonsultowana ze specjalistą.²,⁴