Procyjanidyny

Czym są procyjanidyny i skąd pochodzą?

Procyjanidyny należą do grupy flawanoidów, a dokładniej do podgrupy tanin skondensowanych (garbników skondensowanych). Są to związki oligomeryczne lub polimeryczne, zbudowane z monomerów katechiny i epikatechiny połączonych ze sobą w łańcuchy. Najprostsze formy to dimery, następnie trimery i tetramery – im więcej jednostek, tym wyższa masa cząsteczkowa. Oligomeryczne procyjanidyny (OPC) to połączenia do maksymalnie 10 takich fragmentów. Najpowszechniej spotykane formy to procyjanidyna B2, B3 i C1.

Historia badań nad tymi związkami sięga lat 40. XX wieku, kiedy francuski badacz Jacques Masquelier zidentyfikował je w korze sosny i opisał ich właściwości biologiczne. W Polsce już w latach 70. przeprowadzono badania na Akademii Medycznej w Warszawie, w których wyizolowano procyjanidyny z głogu i udowodniono ich wpływ na przepływ krwi w naczyniach tętniczych i żylnych.

W zależności od dojrzałości owocu procyjanidyny są substancjami bezbarwnymi lub lekko żółtawymi. To właśnie one odpowiadają za charakterystyczny cierpki, gorzki smak owoców, warzyw, czerwonego wina, herbaty, kakao czy cydru.

Gdzie znajdziesz procyjanidyny? Źródła w diecie

Procyjanidyny są szeroko rozpowszechnione w świecie roślin. Szacowane dzienne spożycie w diecie zachodniej wynosi 90–300 mg, w zależności od nawyków żywieniowych i regionu. Warto wiedzieć, że ilość tych związków w produkcie zależy od surowca, jego jakości i sposobu przetworzenia – na przykład soki klarowane tracą znaczną część procyjanidyn podczas produkcji, natomiast soki mętne zachowują ich więcej.

Najważniejsze źródła pokarmowe procyjanidyn to:

• Skórki i pestki winogron – jedno z najbogatszych źródeł, szczególnie odmiany ciemnoskórne; to stąd pochodzi popularny ekstrakt z pestek winogron.
• Jabłka (szczególnie skórka) – bogate zwłaszcza w procyjanidynę B2 i B3.
• Jagody, borówki, żurawina, maliny, czarne porzeczki – cenione źródło OPC.
• Kakao i gorzka czekolada – zawierają znaczące ilości procyjanidyn.
• Kora sosny śródziemnomorskiej (Pinus maritima) – standaryzowane ekstrakty z kory tej sosny są powszechnie stosowane w suplementach.
• Orzechy włoskie, laskowe, migdały, nerkowce, orzeszki ziemne.
• Fasola, soczewica, ciecierzyca i inne rośliny strączkowe.
• Herbata zielona i czarna, czerwone wino.
• Głóg – tradycyjnie stosowany w fitoterapii, bogaty w procyjanidyny i flawonoidy.

Jak procyjanidyny działają w organizmie?

Największą zaletą procyjanidyn jest wyjątkowo silna aktywność antyoksydacyjna. Dzięki licznym grupom hydroksylowym w swojej strukturze wykazują zdolność do neutralizowania wolnych rodników – według dostępnych danych są 20 razy skuteczniejsze od witaminy C i 50 razy od witaminy E. Co więcej, mają osłaniający wpływ na te witaminy – opóźniają zużycie witaminy E podczas procesów przeciwutleniania i zapobiegają jej rozpadowi.

Działanie procyjanidyn obejmuje kilka ważnych obszarów:

• Ochrona naczyń krwionośnych – wzmacniają ściany tętnic, naczyń włosowatych i żył, poprawiają ich elastyczność i zmniejszają przepuszczalność naczyń włosowatych. Hamują enzymy rozkładające kolagen, elastynę i kwas hialuronowy, co przekłada się na lepszą strukturę i stabilność tkanki łącznej.
• Działanie na cholesterol – procyjanidyny hamują utlenianie lipoprotein o niskiej gęstości (LDL), co może zapobiegać odkładaniu się cholesterolu w naczyniach i zmniejszać ryzyko miażdżycy.
• Działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne – badania wykazały aktywność przeciwzapalną, antybakteryjną, przeciwwirusową i antyalergiczną.
• Ochrona przed stresem oksydacyjnym – neutralizują wolne rodniki mogące uszkadzać śródbłonek naczyń oraz inne tkanki; wykazują też zdolność wiązania toksycznych metali.
• Działanie antyhiperglikemiczne – wykazano potencjalne właściwości obniżające poziom glukozy we krwi, co może mieć znaczenie dla osób z zaburzeniami metabolicznymi.

Procyjanidyny pochłaniają też szkodliwe promieniowanie UV w zakresie 40–290 nm, co może mieć znaczenie ochronne dla skóry.

Procyjanidyny a skóra i włosy – co mówią badania?

Wpływ procyjanidyn na skórę jest wielokierunkowy. Hamując enzymy degradujące kolagen i elastynę, przyczyniają się do odbudowy tkanki łącznej. W praktyce może to oznaczać redukcję cellulitu, rozstępów i zmarszczek, przyspieszenie gojenia ran oraz poprawę ogólnej kondycji cery. Badania wskazują też na korzystny wpływ w chorobach skóry takich jak trądzik, łuszczyca, atopowe zapalenie skóry i egzema.

Szczególnie dobrze zbadana jest procyjanidyna B2, która odgrywa ważną rolę w cyklu wzrostu włosów. Mechanizm jej działania jest inny niż popularnego minoksydylu – procyjanidyna B2 nie przyspiesza podziałów komórkowych, lecz blokuje receptor dla dihydrotestosteronu (DHT) w mieszku włosowym. DHT to pochodna testosteronu odpowiedzialna za miniaturyzację mieszków w łysieniu androgenowym. Procyjanidyna B2 „wpasowuje się” w receptor DHT, uniemożliwiając jego aktywację, dzięki czemu mieszki włosowe nie ulegają uszkodzeniu.

Badania kliniczne z zastosowaniem preparatów zawierających procyjanidynę B2 wykazały:

• Zwiększoną ilość włosów i ich większą średnicę.
• Przeniesienie mieszków z fazy spoczynku (telogenowej) do fazy wzrostu (anagenowej).
• Redukcję łojotoku i regulację flory bakteryjnej skóry głowy.
• Działanie przeciwzapalne zmniejszające ryzyko uszkodzenia mieszków.

Procyjanidyny w suplementach i preparatach aptecznych

W preparatach aptecznych i suplementach diety procyjanidyny najczęściej występują w formie standaryzowanych ekstraktów – z pestek winogron (Vitis vinifera), z kory sosny śródziemnomorskiej (Pinus maritima) lub z jabłek. Standaryzacja oznacza, że producent gwarantuje określoną zawartość aktywnych procyjanidyn w każdej dawce.

Ekstrakty z pestek winogron zawierające 95% proantocyjanidyn to jedna z najpopularniejszych form dostępnych na rynku. Ekstrakt z kory sosny śródziemnomorskiej (znany pod nazwą pycnogenol) jest standaryzowany na zawartość oligomerów procyjanidynowych i stosowany głównie w preparatach wspierających układ krążenia. Procyjanidyna B2 w postaci toników do stosowania zewnętrznego to z kolei rozwiązanie dedykowane osobom z problemem wypadania włosów.

Podsumowując: procyjanidyny to wszechstronne związki roślinne o dobrze udokumentowanym potencjale antyoksydacyjnym i ochronnym dla naczyń krwionośnych. Jeśli zależy Ci na wsparciu układu krążenia, kondycji skóry lub chcesz zadbać o włosy – warto rozważyć produkty zawierające standaryzowane ekstrakty z tymi składnikami. Pamiętaj jednak, że suplementy nie zastąpią urozmaiconej diety bogatej w owoce, warzywa i orzechy – naturalne źródła procyjanidyn.