Czym jest model biopsychospołeczny i dlaczego ma znaczenie dla pacjentów?

Model biopsychospołeczny to podejście terapeutyczne, które traktuje człowieka jako całość, uwzględniając biologiczne podstawy choroby, czynniki psychologiczne i społeczne¹. Koncepcja opracowana w latach 70. XX wieku przez George’a Engela dziś znajduje potwierdzenie w badaniach: pacjenci z poważnymi zaburzeniami psychicznymi żyją średnio o 12-20 lat krócej niż populacja ogólna, głównie z powodu nierozpoznanych chorób somatycznych¹¹. Przyczyną tej różnicy nie są same zaburzenia psychiczne, lecz systemowe zaniedbania w opiece medycznej – pacjenci psychiatryczni rzadziej otrzymują podstawowe badania przesiewowe dostępne dla ogółu społeczeństwa¹²¹³.

Zjawisko zwane diagnostic overshadowing polega na błędnym przypisywaniu wszystkich objawów do istniejącej diagnozy psychiatrycznej³. Lekarze często interpretują dolegliwości somatyczne jako konsekwencje zaburzeń psychicznych, zamiast przeprowadzić standardową diagnostykę³⁴. Problem pogłębia system ubezpieczeń, który odmawia pokrycia badań dla pacjentów z historią leczenia psychiatrycznego, uznając je za „medycznie niepotrzebne”¹⁴.

Jak stany zapalne organizmu wpływają na objawy psychiatryczne?

Najnowsze badania ujawniają rolę przewlekłych procesów zapalnych w nasilaniu objawów zaburzeń psychicznych⁵. Układ odpornościowy uwalnia substancje sygnałowe zwane cytokinami, które wpływają na funkcjonowanie układu nerwowego¹⁵. Te procesy prowadzą do zespołu objawów nazywanego „zachowaniami chorobowymi”, obejmującego zmęczenie, utratę motywacji, zaburzenia snu i wycofanie społeczne¹⁶.

U osób z zaburzeniami psychicznymi obserwuje się podwyższone poziomy cytokin oraz dysregulację układu odpornościowego⁶. Przewlekły stres – w tym doświadczanie dyskryminacji – sam w sobie uruchamia reakcję zapalną w organizmie¹⁵¹⁷. Badania wykazały, że nasilenie zachowań chorobowych koreluje z objawami depresji, lęku oraz osłabionymi objawami psychotycznymi¹⁸. To odkrycie sugeruje, że część objawów psychiatrycznych może wynikać z procesów zapalnych, co otwiera nowe możliwości terapeutyczne¹⁹.

Co oznacza całościowe podejście dla przyszłości opieki psychiatrycznej?

Integracja modelu biopsychospołecznego wymaga zmian na wielu poziomach: od szkolenia personelu medycznego po reformy systemów ubezpieczeń zdrowotnych¹⁰. Kluczowe jest zapewnienie pacjentom psychiatrycznym równego dostępu do profilaktyki i leczenia chorób somatycznych¹⁰¹¹. Zrozumienie roli procesów zapalnych i czynników społecznych pozwala na precyzyjniejsze dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb²⁰. Przyszłość psychiatrii rehabilitacyjnej leży w łączeniu wiedzy z różnych dziedzin – od immunologii po socjologię – w celu stworzenia prawdziwie kompleksowej opieki¹⁰.

Pytania i odpowiedzi