Objawy przyzwojaków – jak rozpoznać nerwiak przyzwojowy

Objawy przyzwojaków są bardzo zróżnicowane i zależą głównie od dwóch czynników: lokalizacji guza oraz tego, czy produkuje on nadmiar hormonów¹. Przyzwojaki mogą wystąpić w różnych częściach ciała, najczęściej w obrębie głowy, szyi, jamy brzusznej lub miednicy, a każda z tych lokalizacji może powodować charakterystyczne dolegliwości².

Objawy hormonalnie czynnych przyzwojaków

Gdy przyzwojak produkuje nadmiar hormonów, szczególnie katecholamin (adrenaliny i noradrenaliny), pacjenci doświadczają objawów związanych z nadmierną aktywacją układu współczulnego³. Te hormony normalnie są uwalniane w odpowiedzi na stres i odpowiadają za reakcję „walki lub ucieczki”⁴.

Klasyczna triada objawów obejmuje bóle głowy, pocenie i kołatanie serca, która występuje u około 90% pacjentów z hormonalnie czynnymi przyzwojakami⁵. Nadciśnienie tętnicze jest najczęstszym objawem i może mieć charakter ciągły lub napadowy⁶. U niektórych pacjentów objawy mogą występować w postaci napadów, które trwają od kilku minut do godziny³.

Napady objawów mogą być wywołane przez różne czynniki, takie jak intensywny wysiłek fizyczny, stres emocjonalny, zmiana pozycji ciała, poród, znieczulenie, zabiegi chirurgiczne czy spożywanie pokarmów bogatych w tyraminę (czerwone wino, czekolada, sery)⁷. Objawy te mogą przypominać ataki paniki lub lęku, co często prowadzi do opóźnień w diagnozie⁴.

Objawy przyzwojaków głowy i szyi

Przyzwojaki lokalizujące się w obrębie głowy i szyi zwykle nie produkują hormonów, ale wywołują objawy związane z uciskiem na otaczające struktury⁸. Objawy te pojawiają się wraz ze wzrostem guza i jego naciskaniem na pobliskie nerwy, naczynia krwionośne lub inne ważne struktury anatomiczne¹.

W przypadku przyzwojaków tętnicy szyjnej pacjenci najczęściej zauważają bezbolesny guz w okolicy szyi⁹. Większe guzy mogą powodować porażenia nerwów czaszkowych, szczególnie nerwu błędnego i podjęzykowego, co objawia się chrypką, problemami z połykaniem i osłabieniem języka¹⁰. Przyzwojaki nerwu błędnego również prezentują się jako bezbolesny guz szyi, ale mogą dodatkowo powodować dysfagię, chrypkę lub kaszel przy ucisku na masę¹¹.

Przyzwojaki okolicy ucha (jugulotympaniczne) charakteryzują się specyficznymi objawami związanymi z ich lokalizacją Zobacz więcej: Przyzwojaki głowy i szyi - objawy neurologiczne i lokalne. Pacjenci skarżą się na rytmiczne pulsowanie w uszach (szumy uszne pulsacyjne), ubytek słuchu, krwawienia z ucha, zawroty głowy, ból oraz możliwe osłabienie nerwu twarzowego¹¹.

Powikłania nieleczonych przyzwojaków

Nieleczone przyzwojaki mogą prowadzić do poważnych, zagrażających życiu powikłań, szczególnie gdy produkują nadmiar katecholamin¹². Bardzo wysokie ciśnienie krwi może powodować nieregularny rytm serca, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, a nawet śmierć⁶.

Szczególnie niebezpieczny jest kryzys katecholaminowy, który może wystąpić w wyniku masywnego uwolnienia adrenaliny i noradrenaliny¹³. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i może prowadzić do niewydolności wielonarządowej, śpiączki, a nawet śmierci⁴.

Bezobjawowe przyzwojaki

Należy podkreślić, że część przyzwojaków nie wywołuje żadnych objawów i są wykrywane przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów¹. Dotyczy to szczególnie przyzwojaków, które nie produkują nadmiaru hormonów lub gdy ich produkcja jest na tyle mała, że nie wywołuje klinicznych objawów³.

Przyzwojaki bezobjawowe stanowią wyzwanie diagnostyczne, ponieważ mogą rosnąć przez długi czas bez wywoływania dolegliwości Zobacz więcej: Bezobjawowe przyzwojaki - wykrywanie przypadkowe i subkliniczne. Dlatego tak ważne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki biochemicznej nawet u pacjentów bez typowych objawów, jeśli podczas badań obrazowych zostanie wykryty podejrzany guz¹⁴.

Znaczenie wczesnego rozpoznania objawów

Wczesne rozpoznanie objawów przyzwojaków ma kluczowe znaczenie dla rokowania pacjenta. Objawy mogą być początkowo niespecyficzne i przypominać inne, bardziej powszechne schorzenia, co może prowadzić do opóźnień w diagnozie¹⁵. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z napadowym nadciśnieniem, szczególnie gdy towarzyszy mu klasyczna triada objawów¹⁶.

Ważne jest, aby pacjenci z podejrzeniem przyzwojaka zostali skierowani do specjalisty w celu przeprowadzenia odpowiednich badań diagnostycznych. Wczesna diagnoza i leczenie mogą zapobiec rozwojowi poważnych powikłań i znacznie poprawić jakość życia pacjenta¹⁷.