Objawy neurologiczne i psychiczne nadczynności przytarczyc

Objawy neurologiczne i psychiczne stanowią jedną z najważniejszych grup objawów nadczynności przytarczyc, występując u znacznej części pacjentów. Ponad 80% osób z tą chorobą doświadcza problemów z koncentracją i pamięcią¹, a około 23% pacjentów z ciężką nadczynnością przytarczyc ma pewien stopień depresji, lęku, zmęczenia, dysfunkcji poznawczej i utraty pamięci².

Mgła mózgowa i zaburzenia koncentracji

„Mgła mózgowa” to jeden z najczęściej opisywanych objawów przez pacjentów z nadczynnością przytarczyc. Pierwsze objawy, które pacjenci często zauważają, to zmęczenie i problemy z pamięcią, które zazwyczaj opisują właśnie jako „mglę mózgową”¹. Stan ten charakteryzuje się:

• Trudnościami w koncentracji na zadaniach
• Uczuciem „zamglenia” umysłu
• Problemami z podejmowaniem decyzji
• Spowolnieniem myślenia
• Trudnościami w znajdowaniu odpowiednich słów

Wysokie wapnio spowodowane nadczynnością przytarczyc może również wpływać na mózg, prowadząc do objawów takich jak mgła mózgowa, zmęczenie, zamieszanie, trudności z koncentracją i utrata pamięci¹.

Zaburzenia pamięci

Problemy z pamięcią są bardzo częste w nadczynności przytarczyc i mogą obejmować zarówno pamięć krótkotrwałą, jak i długotrwałą. Pacjenci z niezdiagnozowaną nadczynnością przytarczyc często doświadczają utraty pamięci krótkotrwałej i niezdolności do koncentracji¹. Te zaburzenia mogą być szczególnie frustrujące, ponieważ wpływają na codzienne funkcjonowanie i jakość życia.

Charakterystyczne objawy zaburzeń pamięci obejmują:

• Zapominanie niedawnych wydarzeń
• Trudności w zapamiętywaniu nowych informacji
• Problemy z przypominaniem sobie znanych faktów
• Zapominalność w codziennych czynnościach
• Trudności w nauce nowych umiejętności

Depresja i zaburzenia nastroju

Depresja jest kolejnym częstym objawem neuropsychiatrycznym nadczynności przytarczyc. Prawie trzy czwarte pacjentów zdiagnozowanych z nadczynnością przytarczyc doświadcza depresji¹. Nieco poniżej 48% ostatnich 22 000 pacjentów miało zdiagnozowaną „depresję” lub przyjmowało leki antydepresyjne w ciągu poprzednich 2 lat³.

Objawy depresyjne w nadczynności przytarczyc mogą obejmować:

• Przewlekły smutek i przygnębienie
• Utratę zainteresowania aktywnościami
• Zmniejszoną motywację
• Poczucie beznadziejności
• Drażliwość i zmiany nastroju
• Zmniejszone pożądanie seksualne

Lęk i inne zaburzenia emocjonalne

Ponad dwie trzecie pacjentów zgłasza objawy lęku¹. Lęk w nadczynności przytarczyc może manifestować się jako:

• Napady paniki
• Ogólny niepokój
• Nerwowość
• Bezsenność
• Uczucie niepokoju bez konkretnej przyczyny

Pacjenci mogą również doświadczać zmian osobowości, które czasami są zauważane przez członków rodziny na przestrzeni kilku lat, zanim zostanie postawiona diagnoza⁴.

Objawy neuropsychiatryczne u młodszych pacjentów

Młodsi pacjenci często skarżą się na brak energii i koncentracji, stan mgły oraz objawy neuropsychiatryczne⁵⁶. U tej grupy wiekowej objawy neuropsychiatryczne mogą być bardziej widoczne i mogą obejmować:

• Brak energii życiowej
• Problemy z koncentracją na nauce
• Stan „zamglenia” umysłu
• Bezsenność
• Nerwowość
• Objawy depresyjne

Mechanizm powstawania objawów neuropsychiatrycznych

Mechanizm powstawania objawów neuropsychiatrycznych wywołanych hiperkalsemią pozostaje niejasny, jednak może być wyjaśniony dysfunkcją dopaminergiczną i serotoninergiczną w ośrodkowym układzie nerwowym oraz glutaminergiczną eksytotoksycznością przez receptory N-metylo-D-asparaginianu⁶.

Odwracalność objawów neuropsychiatrycznych

Dobra wiadomość jest taka, że objawy neuropsychiatryczne często ulegają poprawie po leczeniu chirurgicznym. Objawy neuropsychiatryczne poprawiały się po parathyroidektomii w wielu przypadkach⁷. Badania sugerują, że objawy neuropsychiatryczne mogą ustąpić po operacji, poprawiając tym samym jakość życia⁸.

Po pomyślnej operacji przytarczyc jakość życia ulega wielokrotnemu poprawieniu⁹. Co szczególnie ważne, jakość życia poprawia się również u pacjentów bezobjawowych, co podkreśla fakt, że niektóre łagodne objawy mogą pozostawać niezauważone przez pacjentów i lekarzy.

Wpływ na codzienne funkcjonowanie

Objawy neuropsychiatryczne nadczynności przytarczyc mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjentów. Problemy z koncentracją i pamięcią mogą utrudniać:

• Wykonywanie obowiązków zawodowych
• Naukę i przyswajanie nowych informacji
• Podejmowanie ważnych decyzji
• Utrzymywanie relacji społecznych
• Wykonywanie codziennych czynności

Wiele osób opisuje uczucie „nie bycia sobą” lub starzenia się przed czasem, co może być szczególnie frustrujące dla młodszych pacjentów.

Znaczenie wczesnej diagnozy

Objawy neuropsychiatryczne występują u 20% objawowych przypadków nadczynności przytarczyc⁵. Jeśli nadczynność przytarczyc pozostanie nieleczona, objawy takie jak spadek funkcji poznawczych mogą się pogorszyć. Niekontrolowana nadczynność przytarczyc może prowadzić do ciężkich schorzeń, w tym postępującej utraty pamięci i pogorszenia funkcji poznawczych oraz nasilenia objawów lęku i depresji¹.

Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie nadczynności przytarczyc, szczególnie gdy główne objawy mają charakter neuropsychiatryczny. Odpowiednie leczenie może nie tylko zatrzymać progresję objawów, ale często prowadzi do ich znaczącej poprawy lub całkowitego ustąpienia.