Epidemiologia ospy wietrznej – występowanie i trendy zachorowań

Ospa wietrzna, wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV), stanowi jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób zakaźnych na świecie. Choroba charakteryzuje się globalnym zasięgiem, przy czym niemal wszyscy dorośli (około 98%) wykazują obecność przeciwciał świadczących o przebytej infekcji¹. Epidemiologia tej choroby uległa dramatycznym zmianom po wprowadzeniu szczepień, co wpłynęło na wzorce zachorowań, hospitalizacji i śmiertelności.

Globalne występowanie ospy wietrznej

Wirus ospy wietrznej ma zasięg globalny i odpowiada za około 7000 zgonów rocznie na całym świecie¹. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje roczne globalne obciążenie chorobowe na około 140 milionów przypadków z 4,2 miliona poważnych powikłań wymagających hospitalizacji i 4200 zgonów². W 2015 roku ospa wietrzna spowodowała 6400 zgonów globalnie, co stanowi spadek z 8900 w 1990 roku³.

Bez szczepień niemal każdy w populacji nabywa infekcję dziką ospą wietrzną do wieku dorosłego⁴. Choroba wykazuje wyraźną sezonowość z przewagą przypadków w miesiącach zimowych i wiosennych lub chłodnych/suchych miesiącach, może również występować w dużych ogniskach co 25 lat⁴.

Różnice regionalne w epidemiologii

Epidemiologia ospy wietrznej różni się znacznie między krajami o klimacie umiarkowanym a tropikalnym. W krajach o klimacie umiarkowanym, takich jak Stany Zjednoczone czy Europa, ospa wietrzna jest przede wszystkim chorobą dziecięcą, z większością przypadków występujących w okresie zimowym i wiosennym, prawdopodobnie z powodu kontaktów szkolnych³. W takich krajach jest to jedna z klasycznych chorób dzieciństwa, z większością przypadków występujących u dzieci do 15. roku życia³.

W krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym obserwuje się wyższą częstość występowania ospy wietrznej u dorosłych niż w krajach o klimacie umiarkowanym⁵. Nabycie infekcji ma tendencję do występowania w młodszym wieku w krajach o klimacie umiarkowanym (90% zarażonych do okresu dojrzewania przy braku programu szczepień), w porównaniu do starszego rozkładu w krajach tropikalnych⁴.

Era przed wprowadzeniem szczepień

Przed wprowadzeniem szczepienia przeciwko ospie wietrznej w 1995 roku choroba była niezwykle rozpowszechniona. W Stanach Zjednoczonych Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) szacowały roczną częstość występowania ospy wietrznej na około cztery miliony przypadków, z niemal 11 000 przyjęć do szpitala i 100 zgonów⁶. W erze przed szczepionką większość przypadków ospy wietrznej występowała u dzieci, przy czym 50% dzieci zarażało się do 5. roku życia, a 90% do 12. roku życia⁷.

Krajowe dane seroprewalencji z lat 1988-1994 wskazywały, że 95,5% dorosłych w wieku 20-29 lat, 98,9% dorosłych w wieku 30-39 lat i ponad 99,6% dorosłych starszych niż 40 lat było odpornych na ospę wietrzną⁸. W Kanadzie w erze przed szczepionką szacowano, że około 350 000 przypadków ospy wietrznej występowało rocznie⁷. Zobacz więcej: Era przed szczepionkami - historyczna epidemiologia ospy wietrznej

Wpływ programów szczepień na epidemiologię

Wprowadzenie szczepienia przeciwko ospie wietrznej w programie szczepień dziecięcych w Stanach Zjednoczonych w 1996 roku doprowadziło do znacznego zmniejszenia częstości występowania tej choroby⁹. Po wprowadzeniu szczepionki przeciwko ospie wietrznej w 1995 roku ogólna częstość występowania ospy wietrznej zmniejszyła się o około 85%, wykazując dowody na odporność stadną¹.

Wiek szczytowej częstości występowania przesunął się z 5-9 lat do 10-14 lat, a zwiększone występowanie przełomowej ospy wietrznej wśród zaszczepionych dzieci w starszej grupie wiekowej skłoniło do włączenia drugiej dawki szczepionki przeciwko ospie wietrznej do standardowego harmonogramu szczepień dziecięcych w 2006 roku¹. Zobacz więcej: Wpływ szczepień na epidemiologię ospy wietrznej - era poszczepionkowa

Współczesne trendy epidemiologiczne

We współczesnych systemach nadzoru obserwuje się różne trendy w zależności od regionu i pokrycia szczepieniami. W Anglii odnotowano spadek konsultacji lekarskich z powodu ospy wietrznej, kontynuując długoterminowy spadek w społeczności. Pandemia COVID-19 wpłynęła na wskaźniki, prawdopodobnie z powodu wprowadzenia niefarmakologicznych interwencji zapobiegających transmisji SARS-CoV-2¹⁰.

W różnych regionach świata obserwuje się różne wzorce epidemiologiczne. W prowincji Anhui w Chinach od 2012 do 2021 roku zgłoszono 276 115 przypadków ospy wietrznej i 4 zgony, ze średnią roczną częstością występowania 44,8 na 100 000¹¹. Najwyższa częstość występowania w badanym okresie została zarejestrowana w 2014 roku – 363,96, a najniższa w 2020 roku – 95,8 na 100 000 populacji¹¹.

Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym

Nadzór nad ospą wietrzną napotyka na różne wyzwania w różnych krajach. Ospa wietrzna nie jest chorobą podlegającą zgłoszeniu we wszystkich krajach, co utrudnia dokładną ocenę obciążenia chorobowego¹⁰. W Stanach Zjednoczonych CDC nie wymaga od stanowych departamentów zdrowia zgłaszania zakażeń ospą wietrzną, a tylko 31 stanów dobrowolnie przekazywało te informacje na rok 2013³.

W Kanadzie ocena wpływu programów immunizacji przeciwko ospie wietrznej na częstość występowania ospy wietrznej jest trudna, ponieważ infekcje ospą wietrzną są znacznie niedoszacowane, przy czym mniej niż 10% oczekiwanych przypadków jest zgłaszanych przez Kanadyjski System Nadzoru nad Chorobami Podlegającymi Zgłoszeniu (CNDSS) rocznie⁷. Zobacz więcej: Współczesne wyzwania w nadzorze epidemiologicznym ospy wietrznej

Perspektywy przyszłości

Kontynuujący spadkowy trend świecki ospy wietrznej raportowany w różnych badaniach kontynuuje serię historycznych studiów raportujących podobne odkrycia. W odniesieniu do podejmowania decyzji dotyczących szczepień przeciwko VZV, kontynuujące zmniejszenie częstości występowania ospy wietrznej w młodszych kohortach populacji zwiększy podatność na infekcję ospą wietrzną w przyszłości¹². Dlatego też konieczne jest ciągłe monitorowanie i utrzymanie wysokiego pokrycia szczepieniami w celu zapewnienia długoterminowej ochrony populacji.