Kiedy stosuje się środki antykoncepcyjne?

Choć środki antykoncepcyjne są najczęściej kojarzone z zapobieganiem ciąży, mają również inne zastosowania medyczne. Antykoncepcja hormonalna jest wykorzystywana do regulacji cyklu menstruacyjnego, zmniejszania bólu w trakcie miesiączki, leczenia niektórych dolegliwości, takich jak trądzik czy zespół policystycznych jajników (PCOS). Tabletki antykoncepcyjne pomagają również w łagodzeniu objawów związanych z menopauzą, np. wahań nastroju i uderzeń gorąca. Ponadto, leki antykoncepcyjne są również stosowane w łagodzeniu migren związanych z miesiączką, a także leczenia mięśniaków oraz bólu związanego z endometriozą [1].

Tabletki antykoncepcyjne a ciąża – jak działają?

Tabletki antykoncepcyjne zawierają systetyczne odpowiedniki hormonów naturalnie występujących w organizmie – estrogenu i progesteronu. Antykoncepcja może występować w dwóch głównych formach, które różnią się skutecznością w zapobieganiu ciąży. Pierwszą grupę stanowią tabletki jednoskładnikowe (minipigułki) zawierające tylko progestagen (syntetyczny odpowiednik progesteronu), takie jak Cerazette, Lactynon czy Exluton. Drugą grupę stanowią tabletki dwuskładnikowe zawierające zarówno estrogeny, jak i progestagen, na przykład Yasmin, Mercilon czy Marvelon.

Wymienione hormony w tabletkach antykoncepcyjnych zapobiegają uwalnianiu komórki jajowej z jajnika, co wpływa na proces owulacji. Bez owulacji zapłodnienie nie jest możliwe, co jest podstawowym mechanizmem zapobiegania ciąży. Ponadto, środki antykoncepcyjne zagęszczają śluz szyjkowy, co utrudnia dotarcie plemników do komórki jajowej i tym samym uniemożliwia zapłodnienie. Oprócz tego hormony wpływają na strukturę endometrium (czyli błonę śluzową, która wyścieła wnętrze macicy) w taki sposób, że zmniejszają jego grubość, co sprawia trudności w zagnieżdżeniu zapłodnionej komórki jajowej [1].

Które tabletki antykoncepcyjne stosuje się na trądzik?

Jedną z głównych przyczyn trądziku u kobiet jest zachwianie równowagi hormonalnej prowadzące do nadprodukcji męskich hormonów płciowych, czyli androgenów. Nadmiar androgenów zwiększa produkcję sebum (łoju), co sprzyja powstawaniu pryszczy i zaskórników. Dodatkowo, nadmierne wydzielanie sebum może prowadzić do stanów zapalnych na skórze, które zwiększają ryzyko rozwoju zakażeń bakteryjnych. Antykoncepcja hormonalna może skutecznie regulować te procesy, wpływając pozytywnie na stan skóry.

Do przyczyn nadprodukcji androgenów należą zespół policystycznych jajników oraz zaburzenia funkcjonowania gruczołów odpowiedzialnych za wytwarzanie i wydzielanie hormonów. Ponieważ środki antykoncepcyjne obniżają poziom androgenów, mogą być skutecznie stosowane w terapii trądziku. Najczęściej wykorzystuje się tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe, rzadziej jednoskładnikowe. Dzieje się tak, ponieważ połączenie estrogenów i progestagenu wykazuje silniejsze działanie antyandrogenowe, czyli skuteczniej obniża poziom androgenów, niż sam progestagen.

Ponadto, nie wszystkie progestageny mają działanie antyandrogenowe – przykładem są lewonorgestrel i noretysteron, które mogą wręcz pogarszać stan cery. Połączenia, które są zarejestrowane w Polsce m.in. do leczenia trądziku to: estrogen: etynyloestradiol + progestagen: cyproteron – Diane-21, Syndi-35, Cyprodiol; oraz estrogen: etynoloestradiol + progestagen: dienogest – Dorin, Dionelle, Bonadea, Atywia, Atywia Daily, Aidee, Jeanine. W leczeniu trądziku stosuje się także inne leki antykoncepcyjne. Są one wówczas wykorzystywane poza wskazaniami, czyli off-label. Są to połączenia etynyloestradiolu z drospirenonem obecne w preparatach takich jak Yasmin, Yaz, Yasminelle, Vixpo, Vibin oraz Vibin mini [1-3].

Środki antykoncepcyjne w zespole policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to zaburzenie endokrynologiczne i metaboliczne charakteryzujące się nadprodukcją androgenów. Objawy mogą być różnorodne, ale najczęściej obejmują nieregularne miesiączki, trądzik na twarzy, plecach i klatce piersiowej, nadmierne owłosienie (hirsutyzm) spowodowane podwyższonym poziomem androgenów, łysienie typu męskiego oraz problemy z płodnością. Antykoncepcja hormonalna może znacząco poprawić jakość życia kobiet z tym schorzeniem, regulując poziom hormonów i łagodząc nieprzyjemne objawy.

Warto dodać, że nieleczony zespół policystycznych jajników może prowadzić do zaburzeń metabolicznych, m.in. nadciśnienia, cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych. W terapii PCOS wykorzystuje się różne leki, także środki antykoncepcyjne zawierające zarówno estrogeny, jak i progestageny, takie jak Yasmin (etynylestradiol + drospirenon), Diane-35 (etynylestradiol + octan cyproteronu) czy Belara (etynylestradiol + chlormadinon). Hormony nie wyleczą przyczyny choroby – mają za zadanie złagodzić jej objawy [4,5].

Endometrioza a tabletki antykoncepcyjne – jak pomagają w leczeniu?

Z endometriozą zmaga się ok. 10% kobiet na świecie. Choroba polega na obecności tzw. podścieliska endometrium (czyli tkanki błony śluzowej macicy) w miejscach, gdzie normalnie nie powinna się znajdować, np. jajnikach, jajowodach, pęcherzu moczowym czy jelitach. Wśród objawów wymienia się ból w okolicy miednicy, bardzo bolesne miesiączki, a także obfite krwawienia oraz ból podczas stosunku. Endometrioza jest jedną z przyczyn problemów z płodnością, co wynika z obecności nieprawidłowej tkanki w narządach płciowych.

Endometrioza a tabletki antykoncepcyjne to temat często poruszany przez ginekologów, ponieważ hormonalna antykoncepcja stanowi jeden z podstawowych sposobów leczenia tego schorzenia. W leczeniu endometriozy stosuje się leki hormonalne zawierające progestageny, najczęściej dienogest (Diemono, Endovelle, Visanne, Zafrilla) oraz dydrogesteron (Duphaston), a także kombinacje progestagenów i estrogenów, takie jak Yasmin czy Yaz. Tabletki antykoncepcyjne w endometriozie mają za zadanie zmniejszyć wydzielanie estrogenów odpowiedzialnych za wzrost endometrium, zredukować krwawienia (lub całkowicie je zatrzymać), zmniejszać stan zapalny oraz dolegliwości bólowe [1,6].

Menopauza a tabletki antykoncepcyjne – czy w wieku 50 lat brać tabletki antykoncepcyjne?

Preparaty antykoncepcyjne mogą również pomóc w łagodzeniu objawów związanych z okresem okołomenopauzalnym. Menopauza a tabletki antykoncepcyjne to zagadnienie, które wymaga indywidualnego podejścia ze strony lekarza. Antykoncepcja hormonalna pomaga uregulować cykle menstruacyjne oraz zniwelować objawy takie jak wahania nastroju, uderzenia gorąca i suchość pochwy. W tym celu stosuje się leki zawierające połączenia estrogenów i progestagenów, np. etynyloestradiolu z drospirenonem (Yasmin, Yaz) czy inne preparaty jak Marvelon czy Mercilon. Pytanie “czy w wieku 50 lat brać tabletki antykoncepcyjne” powinno być zawsze skonsultowane z ginekologiem, który oceni indywidualne potrzeby i stan zdrowia pacjentki.

W leczeniu objawów po przebytej menopauzie stosuje się hormonalną terapię zastępczą (HTZ), która może obejmować nie tylko preparaty doustne, ale również plastry na skórę oraz aerozole, takie jak Estrogel czy Divigel. Warto zaznaczyć, że hormonalna terapia zastępcza różni się od środków antykoncepcyjnych składem i dawkowaniem hormonów [1,7].

Tabletki antykoncepcyjne a ciąża – jakie są ryzyka zdrowotne?

Choć środki antykoncepcyjne są szeroko stosowane i uważane za bezpieczne, ich używanie, jak w przypadku innych leków, wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Uważa się, że przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych może nieznacznie zwiększać ryzyko rozwoju niektórych rodzajów nowotworów, w tym raka piersi. Tabletki antykoncepcyjne a ciąża to również temat związany z bezpieczeństwem stosowania – ważne jest, aby przerwać antykoncepcję, gdy planuje się zajście w ciążę. Niektóre badania sugerują, że stosowanie antykoncepcji jednoskładnikowej wiąże się z nieco większym ryzykiem zachorowania na raka piersi w porównaniu do antykoncepcji dwuskładnikowej.

Duże znaczenie ma również długość okresu terapii, a także inne czynniki, takie jak wiek, czynniki zdrowotne oraz predyspozycje genetyczne. Zapobieganie ciąży za pomocą tabletek antykoncepcyjnych jest bardzo skuteczne, ale wymaga regularnego przyjmowania zgodnie z zaleceniami lekarza. Antykoncepcja hormonalna może również wpływać na krzepliwość krwi, dlatego szczególnie ważne jest monitorowanie stanu zdrowia podczas długotrwałego stosowania [8].

Podsumowanie

Decyzja o wdrożeniu terapii antykoncepcyjnej należy do lekarza, który oceni stan zdrowia pacjentki, uwzględniając wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych, a także indywidualne potrzeby. Antykoncepcja to nie tylko metoda zapobiegania ciąży, ale również skuteczne narzędzie w leczeniu wielu schorzeń ginekologicznych. Tabletki antykoncepcyjne mogą znacząco poprawić jakość życia kobiet cierpiących na endometriozę, PCOS czy problemy związane z menopauzą. Ważne jest jednak, aby zawsze skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania antykoncepcji hormonalnej, szczególnie w przypadku pytań typu “czy w wieku 50 lat brać tabletki antykoncepcyjne” czy przy planowaniu leczenia endometriozy. Hormonalna antykoncepcja wymaga indywidualnego podejścia i regularnego monitorowania stanu zdrowia.