Tapentadol – mechanizm działania

Czym jest mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki dana substancja wpływa na organizm, aby osiągnąć efekt terapeutyczny, czyli na przykład zmniejszyć ból. Zrozumienie mechanizmu działania tapentadolu pomaga lepiej pojąć, jak i dlaczego przynosi on ulgę w bólu oraz jakie mogą być jego zastosowania.¹²³

W farmakologii często mówi się o dwóch ważnych pojęciach: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika to opis tego, jak lek działa na organizm, czyli na jakie miejsca (np. receptory) oddziałuje i w jaki sposób wywołuje swój efekt. Farmakokinetyka natomiast to droga leku przez organizm – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany. Dzięki tym informacjom wiemy, jak szybko i jak długo lek działa.⁴

Jak tapentadol działa na organizm? (wyjaśnienie farmakodynamiki)

Tapentadol jest silnie działającą substancją przeciwbólową, która wyróżnia się podwójnym mechanizmem działania. Oznacza to, że działa na dwa sposoby jednocześnie:¹²³

• Oddziałuje na tzw. receptory opioidowe µ – są to miejsca w układzie nerwowym odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów bólowych. Tapentadol pobudza te receptory, dzięki czemu ból jest mniej odczuwalny.¹²³
• Hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny – oznacza to, że zwiększa ilość tej substancji w układzie nerwowym, co również pomaga tłumić odczuwanie bólu, szczególnie bólu przewlekłego lub neuropatycznego (czyli związanego z uszkodzeniem nerwów).¹²

Co ważne, tapentadol wywołuje swoje działanie przeciwbólowe bez udziału aktywnych metabolitów, czyli jego działanie nie zależy od produktów powstających w trakcie przetwarzania leku w organizmie.¹³

Skuteczność tapentadolu została potwierdzona zarówno w leczeniu bólu ostrego (np. po operacji), jak i bólu przewlekłego (np. ból nowotworowy, bóle neuropatyczne czy bóle związane z chorobą zwyrodnieniową stawów).²⁵

Losy tapentadolu w organizmie (prosta farmakokinetyka)

Farmakokinetyka opisuje, co dzieje się z tapentadolem po podaniu do organizmu:⁶⁷⁴

• Wchłanianie: Po podaniu doustnym tapentadol szybko i prawie całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego. Jednak tylko około 32% dawki dociera do krwiobiegu w postaci niezmienionej, ponieważ część leku jest od razu przetwarzana przez wątrobę (tzw. efekt pierwszego przejścia).⁶⁴
• Rozkład w organizmie: Tapentadol rozprowadza się po całym organizmie, ale tylko niewielka część leku (około 20%) wiąże się z białkami krwi, co zmniejsza ryzyko interakcji z innymi lekami.⁶⁸
• Metabolizm: Około 97% tapentadolu jest przetwarzane w organizmie. Najważniejszym procesem jest połączenie leku z kwasem glukuronowym (glukuronidacja), dzięki czemu powstają produkty, które są łatwo wydalane z organizmu. Tylko niewielka część leku jest rozkładana przez enzymy wątrobowe.⁹¹⁰
• Wydalanie: Tapentadol i jego produkty przemiany są prawie całkowicie usuwane przez nerki z moczem (99%). Tylko niewielka ilość leku wydalana jest w postaci niezmienionej.⁹¹⁰
• Czas działania: W przypadku tabletek powlekanych maksymalne stężenie tapentadolu we krwi pojawia się po około 1,25 godziny, a efekt utrzymuje się przez około 4 godziny. W przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu szczyt działania występuje po 3–6 godzinach, a efekt trwa dłużej – nawet do 5–6 godzin.⁶⁷

Tapentadol może być podawany zarówno z jedzeniem, jak i niezależnie od posiłków, ponieważ pokarm nie wpływa istotnie na jego działanie.⁶¹¹

Warto również wiedzieć, że farmakokinetyka tapentadolu u dzieci i młodzieży jest podobna do tej u dorosłych, jeśli stosuje się odpowiednie dawki dostosowane do masy ciała.¹²¹³

U osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby konieczna jest ostrożność, ponieważ w tych grupach może dochodzić do zwiększonej ilości leku lub jego metabolitów w organizmie.¹⁴¹²

Tabela: Wybrane parametry farmakokinetyczne tapentadolu

Dane dotyczące farmakokinetyki tapentadolu są podobne niezależnie od postaci leku.⁴

Tapentadol – co pokazały badania przedkliniczne?

Przedkliniczne badania, czyli testy prowadzone na zwierzętach i komórkach przed rozpoczęciem stosowania leku u ludzi, wykazały, że tapentadol nie powoduje uszkodzenia materiału genetycznego (brak działania genotoksycznego) i nie zwiększa ryzyka rozwoju nowotworów.¹⁵¹⁶¹⁷

W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono wpływu tapentadolu na płodność samców ani samic, choć przy bardzo wysokich dawkach obserwowano zmniejszenie przeżywalności zarodków.¹⁵¹⁶

Nie wykazano działania uszkadzającego płód (brak działania teratogennego) u szczurów i królików. Jednak przy dawkach znacznie przekraczających zakres terapeutyczny obserwowano opóźnienie rozwoju oraz działanie embriotoksyczne, co wiązano z działaniem tapentadolu na receptory opioidowe.¹⁸¹⁹

W badaniach na szczurach potwierdzono, że tapentadol przenika do mleka matki i może oddziaływać na młode, zwłaszcza przy wysokich dawkach. Nie zaobserwowano jednak negatywnego wpływu na rozwój młodych zwierząt, jeśli były starsze niż 10 dni.¹⁸¹⁹

Tapentadol – skuteczne działanie przeciwbólowe dzięki podwójnemu mechanizmowi

Tapentadol to nowoczesna substancja przeciwbólowa, która działa w wyjątkowy sposób – łączy klasyczny mechanizm działania opioidowego z wpływem na poziom noradrenaliny w układzie nerwowym. Dzięki temu jest skuteczny w leczeniu różnych rodzajów bólu, także tego trudnego do opanowania innymi lekami. Tapentadol jest szybko wchłaniany, a jego przetwarzanie w organizmie sprawia, że ryzyko interakcji z innymi lekami jest niewielkie. W badaniach przedklinicznych wykazano, że nie wywołuje on uszkodzeń materiału genetycznego ani nie wpływa negatywnie na rozwój płodu, jeśli stosowany jest w dawkach terapeutycznych. Właściwości farmakokinetyczne tapentadolu są korzystne zarówno dla dorosłych, jak i dzieci (po odpowiednim dostosowaniu dawki). Podsumowując, tapentadol stanowi skuteczną i nowoczesną opcję terapeutyczną w leczeniu bólu.¹²³