Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) – działania niepożądane i skutki uboczne

Charakterystyka działań niepożądanych szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywej)

Stosowanie szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywej) wiąże się, podobnie jak w przypadku innych szczepionek, z możliwością wystąpienia działań niepożądanych. Większość objawów ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, jednak w rzadkich przypadkach mogą pojawić się poważniejsze reakcje¹. Częstość i rodzaj działań niepożądanych mogą zależeć od wieku osoby szczepionej, drogi podania szczepionki (podskórnie lub domięśniowo), liczby podanych dawek, a także indywidualnych cech organizmu, takich jak stan zdrowia czy odporność¹.

Najczęściej występują miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia, takie jak ból, zaczerwienienie lub obrzęk, ale mogą pojawić się również objawy ogólne, np. gorączka czy wysypka¹. U większości osób działania niepożądane są krótkotrwałe i ustępują bez konieczności leczenia. W przypadku osób z obniżoną odpornością oraz u dzieci działania niepożądane mogą mieć inny przebieg, dlatego warto zapoznać się z informacjami dotyczącymi różnych grup pacjentów². Należy pamiętać, że korzyści ze szczepienia zwykle przewyższają ryzyko związane z wystąpieniem działań niepożądanych.

Działania niepożądane według częstości występowania

Działania bardzo często (≥ 1/10)

• Gorączka – podwyższona temperatura ciała jest najczęściej łagodna i przemijająca³.
• Rumień, ból lub obrzęk w miejscu wstrzyknięcia – najczęściej występujące objawy miejscowe, zwykle ustępujące w ciągu kilku dni¹.

¹³

Działania często (≥ 1/100, < 1/10)

• Zakażenia górnych dróg oddechowych – objawy przypominające przeziębienie, takie jak katar czy kaszel³.
• Wysypka ospopodobna – zmiany skórne przypominające ospę wietrzną, pojawiają się zarówno w miejscu wstrzyknięcia, jak i na innych częściach ciała¹.
• Drażliwość – szczególnie u dzieci, objawia się niepokojem i płaczliwością¹.

¹³

Działania niezbyt często (≥ 1/1000, < 1/100)

• Ból głowy – może pojawić się u dzieci i dorosłych³.
• Senność, apatia, pobudzenie – przejściowe objawy ze strony układu nerwowego³.
• Zapalenie spojówek – podrażnienie oczu, łzawienie³.
• Biegunka, wymioty – objawy ze strony układu pokarmowego³.
• Kontaktowe zapalenie skóry, rumień, świąd – łagodne zmiany skórne³.
• Osłabienie, zmęczenie – uczucie ogólnego rozbicia³.
• Płaczliwość, bezsenność, zaburzenia snu – zwłaszcza u dzieci³.

³

Działania rzadko (≥ 1/10 000, < 1/1000)

• Uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, zapalenie węzłów chłonnych – czasami towarzyszy temu niewielka bolesność³.
• Trombocytopenia – obniżenie liczby płytek krwi, co może objawiać się skłonnością do siniaków³.
• Drgawki gorączkowe – występują u małych dzieci, zwykle mają łagodny przebieg³.
• Zapalenie płuc, oskrzeli, zatok – objawy infekcji dolnych dróg oddechowych³.
• Bóle mięśni, sztywność – dolegliwości ze strony mięśni i stawów³.
• Wyprysk w miejscu wstrzyknięcia, uczucie ciepła, obrzęk – rzadziej występujące reakcje miejscowe³.
• Zakażenie skóry – może pojawić się w miejscu podania szczepionki³.

³

Działania niepożądane o nieznanej częstości (zgłoszenia po wprowadzeniu do obrotu)

• Niedokrwistość aplastyczna, trombocytopenia – poważne zaburzenia krwi mogące objawiać się osłabieniem, skłonnością do siniaków⁴.
• Udar mózgu, drgawki, zespół Guillaina-Barrégo, zapalenie mózgu – bardzo rzadkie, poważne reakcje neurologiczne⁴.
• Zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy – poważne reakcje skórne⁴.
• Reakcje alergiczne, w tym anafilaksja – mogą wystąpić u osób uczulonych, objawiają się m.in. obrzękiem twarzy, dusznością⁴.
• Półpasiec – przypadki półpaśca po szczepieniu są rzadkie i zazwyczaj mają łagodny przebieg⁵.
• Zapalenie płuc, zapalenie gardła – poważniejsze infekcje układu oddechowego⁴.
• Nudności, wymioty – objawy ze strony przewodu pokarmowego⁴.
• Drażliwość – również zgłaszana po wprowadzeniu szczepionki do obrotu⁴.

⁴⁵

Działania niepożądane u osób z obniżoną odpornością

U osób z obniżoną odpornością mogą wystąpić powikłania, takie jak półpasiec czy choroby uogólnione (np. zapalenie mózgu, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). U tej grupy istnieje również ryzyko martwiczego zapalenia siatkówki².

Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od wieku i drogi podania

Profil bezpieczeństwa szczepionki jest podobny niezależnie od wieku, jednak u dzieci w wieku od 12 miesięcy do 12 lat niektóre działania niepożądane, takie jak drgawki gorączkowe czy biegunka, mogą występować częściej³. Reakcje w miejscu wstrzyknięcia pojawiają się częściej przy podaniu podskórnym niż domięśniowym³. U osób w podeszłym wieku nie obserwowano zwiększonego ryzyka poważnych działań niepożądanych⁶.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Wszelkie podejrzewane działania niepożądane po podaniu szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywej) należy zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego. Zgłaszanie takich przypadków pozwala na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa szczepionki oraz ocenę stosunku korzyści do ryzyka⁷.

Tabela działań niepożądanych według układów narządowych i częstości występowania

¹³⁴⁵

Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) – bezpieczeństwo i działania niepożądane w codziennej praktyce

Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, a większość zgłaszanych działań niepożądanych jest łagodna i przemijająca. Działania niepożądane zależą od wieku pacjenta, drogi podania i liczby dawek. Poważniejsze reakcje są rzadkie i zazwyczaj nie mają trwałych następstw. Systematyczne zgłaszanie niepożądanych odczynów pozwala na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa tej szczepionki, co przyczynia się do jej dalszego doskonalenia oraz ochrony zdrowia publicznego¹³⁴.