Pterostylben

Czym jest pterostylben i skąd pochodzi?

Pterostylben to związek chemiczny z grupy stilbenoidów – tych samych, do których należy dobrze znany resweratrol. Jego wzór chemiczny to trans-3,5-dimetoksy-4′-hydroksystylben, co w praktyce oznacza, że różni się od resweratrolu jedynie dwiema grupami metoksylowymi w miejscu grup hydroksylowych. Ta drobna zmiana struktury ma jednak ogromne znaczenie dla tego, jak organizm go wchłania i jak długo pozostaje aktywny.

W przyrodzie pterostylben pełni rolę fitoaleksyny – substancji obronnej, którą rośliny wytwarzają w odpowiedzi na stres środowiskowy: promieniowanie UV, suszę, infekcje grzybowe czy atak patogenów. Rośliny produkują go tym więcej, im bardziej są narażone na niekorzystne warunki.

Naturalne źródła pterostylbenu to przede wszystkim:

• Borówki i jagody z rodziny Vaccinium (borówki czernice, borówki wysokie, żurawina, jagody kamczackie) – to najbogatsze i najlepiej przebadane źródło.
• Czerwone winogrona i wino – pterostylben jest związkiem charakterystycznym dla czerwonych odmian winogron.
• Orzechy i orzeszki ziemne – zawierają mniejsze ilości.
• Drewno niektórych drzew, m.in. indyjskiego kino (Pterocarpus marsupium) i czerwonego sandałowca – stosowane jako surowiec do produkcji ekstraktów.

Warto wiedzieć, że zawartość pterostylbenu w żywności jest bardzo mała. Typowa filiżanka jagód dostarcza zaledwie około 20 mikrogramów tej substancji. Żeby osiągnąć dawki stosowane w badaniach, trzeba by zjeść kilkanaście filiżanek jagód dziennie – stąd rosnące zainteresowanie suplementacją.

Dlaczego pterostylben wchłania się lepiej niż resweratrol?

To pytanie, które pada najczęściej przy porównaniu obu związków. Odpowiedź tkwi w chemii: dwie grupy metoksylowe sprawiają, że pterostylben jest bardziej lipofilny, czyli lepiej rozpuszcza się w tłuszczach. To z kolei ułatwia mu przenikanie przez błony komórkowe i wchłanianie w jelitach.

Biodostępność pterostylbenu szacuje się na około 80%, podczas gdy resweratrol wchłania się w zaledwie 20%. W praktyce oznacza to, że po spożyciu tej samej dawki do krwiobiegu trafia znacznie więcej pterostylbenu. Co więcej, substancja ta jest stabilniejsza metabolicznie w wątrobie – dłużej krąży we krwi i dłużej pozostaje aktywna. Pterostylben przenika też przez barierę krew–mózg, co jest rzadkością wśród polifenoli i ma znaczenie dla jego potencjalnego działania neuroprotekcyjnego.

Ponieważ pterostylben jest związkiem hydrofobowym, suplementy najlepiej przyjmować podczas posiłku zawierającego tłuszcze – sprzyja to jego wchłanianiu.

Jak działa pterostylben w organizmie?

Mechanizmów działania pterostylbenu jest kilka, a ich zrozumienie pomaga ocenić, dlaczego ta substancja budzi tak duże zainteresowanie naukowców.

Działanie antyoksydacyjne – pterostylben działa na dwa sposoby: bezpośrednio wychwytuje wolne rodniki (podobnie jak witaminy C i E) oraz pobudza produkcję enzymów antyoksydacyjnych w organizmie, takich jak katalaza, glutation, peroksydaza glutationowa, reduktaza glutationowa i dysmutaza ponadtlenkowa. Ten drugi mechanizm odróżnia go od resweratrolu i sprawia, że ochrona przed stresem oksydacyjnym jest głębsza i trwalsza.

Działanie przeciwzapalne – pterostylben hamuje produkcję molekuł sygnalizacyjnych zapalenia, m.in. prostaglandyny PGE2 (jest w tym trzykrotnie silniejszy od resweratrolu), a także blokuje aktywność tlenku azotu i cyklooksygenazy (COX) – tego samego enzymu, który hamuje aspiryna i ibuprofen. Zmniejsza też stężenie markerów zapalnych takich jak NF-kB i cytokiny TNF-alfa.

Aktywacja sirtuin – zarówno pterostylben, jak i resweratrol aktywują SIRT1 – enzym nazywany potocznie „genem długowieczności”. SIRT1 reguluje metabolizm komórkowy, naprawę DNA, procesy autofagii (usuwania uszkodzonych składników komórkowych) i funkcje mitochondriów. Aktywacja sirtuin naśladuje na poziomie molekularnym efekty restrykcji kalorycznej – diety, która w badaniach wydłużała życie organizmów doświadczalnych.

Co mówią badania o wpływie na ciśnienie krwi i masę ciała?

W jedynym przeprowadzonym badaniu klinicznym z udziałem ludzi zaobserwowano, że pterostylben w dawce 250 mg dziennie obniżał ciśnienie krwi średnio o 8 mmHg skurczowe i 7 mmHg rozkurczowe u osób z hiperkolesterolemią. Niższa dawka (100 mg dziennie) nie wykazała istotnego statystycznie wpływu na ciśnienie.

U uczestników przyjmujących pterostylben odnotowano też niewielki spadek masy ciała (około 600 g), który – co ciekawe – wydawał się powiązany z jednoczesnym wzrostem cholesterolu. Gdy do suplementacji dodano ekstrakt z pestek winogron, oba zjawiska – zarówno wzrost cholesterolu, jak i spadek wagi – były łagodniejsze, a korzyści dla ciśnienia krwi większe.

Poziom triglicerydów, glukozy we krwi, enzymów wątrobowych (ALP, AST) oraz funkcja nerek nie ulegały istotnym zmianom w badaniach klinicznych.

Dawkowanie pterostylbenu w suplementach

Pterostylben jest dostępny jako suplement diety w różnych formach – kapsułkach i proszku. Typowe dawki stosowane w suplementach wynoszą od 50 do 250 mg dziennie, choć nie ustalono oficjalnych referencyjnych wartości spożycia.

W jedynym badaniu klinicznym stosowano dawki 50 mg dwa razy dziennie (100 mg/dobę) lub 125 mg dwa razy dziennie (250 mg/dobę). Ze względu na wspomniane ryzyko wzrostu LDL przy wyższych dawkach, rozsądne wydaje się zaczynanie od niższych porcji i obserwowanie reakcji organizmu.

Szacunkowe dawki przenoszone z badań na zwierzętach (dotyczące metabolizmu glukozy i lipidów) są znacznie wyższe – dla osoby ważącej ok. 70 kg wynosiłyby 290–580 mg dziennie. Jednak przy takich dawkach u ludzi nie ma jeszcze wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa długoterminowego.

Bezpieczeństwo i kto powinien zachować ostrożność?

Pterostylben jest uznawany za związek o niskiej toksyczności. W badaniach klinicznych nie stwierdzono poważnych działań niepożądanych. Jednak dane dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa u ludzi są wciąż ograniczone.

Szczególną ostrożność powinny zachować:

• Osoby z hiperkolesterolemią niestosujące leków obniżających cholesterol – ze względu na ryzyko wzrostu LDL.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią – brak danych potwierdzających bezpieczeństwo; suplementacja niezalecana.
• Dzieci i młodzież poniżej 18. roku życia – suplementacja niezalecana.
• Osoby przyjmujące leki metabolizowane przez enzymy wątrobowe CYP450 – m.in. statyny czy leki przeciwzakrzepowe. Pterostylben może wpływać na metabolizm tych leków, dlatego wskazana jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.
• Osoby z chorobami wątroby lub nerek – ze względu na brak wystarczających danych klinicznych.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o pterostylbenie?

Pterostylben to obiecujący polifenol, który wyróżnia się spośród innych naturalnych związków przede wszystkim wyjątkową biodostępnością. Dzięki lipofilnej strukturze jest znacznie lepiej wchłaniany niż resweratrol, dłużej pozostaje aktywny w organizmie i skuteczniej przenika do tkanek, w tym do mózgu. Suplementy przyjmuj podczas posiłku zawierającego tłuszcze – to poprawia wchłanianie. Jeśli masz podwyższony cholesterol i nie stosujesz leków obniżających jego poziom, skonsultuj się z farmaceutą przed rozpoczęciem suplementacji – badania wskazują na możliwy wzrost LDL, który można częściowo zniwelować, łącząc pterostylben z ekstraktem z pestek winogron. Pamiętaj, że większość obiecujących efektów (neuroprotekcja, działanie przeciwnowotworowe, regulacja glikemii) pochodzi z badań przedklinicznych i wymaga potwierdzenia w dużych badaniach klinicznych na ludziach.