Menu

Surowce roślinne

Portulaka

Portulaka (Portulaca oleracea) to mięsista, płożąca się roślina o wyjątkowym składzie – zawiera kwasy tłuszczowe omega-3, antyoksydanty, substancje śluzowe oraz witaminy i minerały. Uprawiana od ponad 4 tysięcy lat jako roślina jadalna i lecznicza, dziś bywa niedoceniana, choć jej wartości odżywcze i zdrowotne są naprawdę niezwykłe. Liście i łodygi portulaki nadają się do jedzenia na surowo, w sałatkach lub po ugotowaniu, a wyciąg z portulaki stosowany jest w formie naparu, nalewki lub proszku. Nie powinna jej stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Dlaczego portulaka jest jedną z niewielu roślin liściastych bogatych w kwasy omega-3
Jakie właściwości zdrowotne przypisuje się portulace i jak działają substancje śluzowe w tej roślinie
W jaki sposób przygotować napar, nalewkę lub proszek z portulaki i jakie dawki stosować
Kto nie powinien stosować portulaki i z czym można ją pomylić
Jak odróżnić portulakę jadaną od podobnie wyglądającej, trującej rośliny

Czym jest portulaka i skąd pochodzi?

Portulaka pospolita (Portulaca oleracea) to mięsista, płożąca się roślinka zaliczana do sukulentów – roślin gromadzących wodę w grubych liściach i łodygach. Jej czerwonawe pędy wyrastają promieniście z korzenia, tworząc rozległą rozetę, a na szczytach pojawiają się drobne, intensywnie żółte kwiaty. Roślina jest gatunkiem kosmopolitycznym – zasiedla każdy kontynent z wyjątkiem Antarktydy.

Portulaka pochodzi najprawdopodobniej z Afryki Północnej, Bliskiego Wschodu i subkontynentu indyjskiego, skąd z czasem rozprzestrzeniła się na cały świat. Uprawiana była w celach leczniczych i kulinarnych już ponad 4 tysiące lat temu. Dziś w wielu miejscach uchodzi za chwast – ale ten „chwast” kryje w sobie zaskakująco bogaty skład.

Co zawiera portulaka? Skład i wartości odżywcze

Portulaka wyróżnia się na tle innych ziół i warzyw czymś naprawdę wyjątkowym: jej liście zawierają kwasy tłuszczowe omega-3. To niezwykła rzadkość wśród roślin liściastych – kwasy omega-3 kojarzą się głównie z rybami lub nasionami, a nie z zielonymi liśćmi. Co jeszcze kryje ta roślina?

Kwasy tłuszczowe omega-3 – obecne w liściach w ilościach, które sprawiają, że portulakę można rozważać jako ich roślinne źródło w diecie.
Substancje śluzowe – działają łagodząco i osłaniająco na błony śluzowe jamy ustnej, gardła i przewodu pokarmowego.
Antyoksydanty – związki chroniące komórki przed działaniem wolnych rodników.
Witaminy – w tym witamina A i C, obecne przede wszystkim w świeżej roślinie.
Minerały – portulaka dostarcza różnych składników mineralnych, choć ich ilość zależy od formy spożycia.

Warto mieć świadomość jednej ważnej kwestii: świeża portulaka jest znacznie bogatszym źródłem witamin i minerałów niż suchy ziele. Herbata z suszonej portulaki raczej nie dostarczy istotnych ilości tych składników – znacznie więcej zyska się, jedząc roślinę na surowo lub gotowaną.

Uwaga na podobną, trującą roślinę: Portulakę jadaną można pomylić z pstrokrzewką plamistą (Euphorbia maculata), zwaną spotted spurge. Obie rośliny mają podobny pokrój, ale pstrokrzewka wydziela mleczny sok, który drażni skórę, oczy, nos i usta. Spożycie pstrokrzewki może powodować wymioty i zaburzenia żołądkowe. Jak odróżnić te rośliny? Portulaka ma mięsiste, gładkie liście i łodygi bez mlecznego soku – jeśli po złamaniu łodygi pojawi się biały, lepki płyn, to znak, że masz do czynienia z inną rośliną. Przed spożyciem portulaki zebranej ze środowiska naturalnego zawsze upewnij się, że dobrze ją zidentyfikowałeś.

Jakie właściwości zdrowotne ma portulaka?

Portulaka nie jest dziś zbyt popularna w fitoterapii, ale jej tradycyjne zastosowania lecznicze mają długą historię. Roślina ta zawiera związki czynne, które wspierają obronę organizmu przed wirusami. Substancje śluzowe obecne w portulace łagodzą i chronią błony śluzowe – co może być pomocne przy podrażnieniach jamy ustnej, gardła i przewodu pokarmowego.

Tradycyjnie portulakę stosowano również w następujących celach:

Wspomaganie trawienia i łagodzenie dolegliwości żołądkowych
Działanie moczopędne – wspieranie wydalania zbędnych produktów przemiany materii
Działanie przeciwgorączkowe i przeciwbakteryjne
Regulacja metabolizmu lipidów i cukrów
Zewnętrznie – tradycyjnie stosowana jako maść na oparzenia

Portulaka w kuchni – jak ją jeść? Liście i łodygi portulaki mają delikatnie kwaskowaty smak z lekką nutą słoności. Świeże liście doskonale nadają się do sałatek, można je też dodawać do dań duszonych i pieczonych. Mięsiste łodygi po ugotowaniu stanowią lekką przekąskę lub przystawkę. Portulaka sprawdza się także w sokach i koktajlach warzywno-owocowych. Pierwsze listki można zrywać już po miesiącu od siewu – roślina rośnie naprawdę szybko. Pamiętaj jednak, że gotowanie i suszenie redukują zawartość witamin – najwięcej składników odżywczych dostarczy świeża portulaka.

Jak stosować wyciąg z portulaki?

Wyciąg z portulaki dostępny jest w różnych formach – jako suszone ziele do zaparzania, proszek oraz surowiec do przygotowania nalewki. Każda z tych form ma swój sposób przygotowania i dawkowania:

Napar (herbata) – 1–2 łyżeczki suszonego ziela zalać szklanką wrzącej wody, przykryć i odstawić na 10 minut. Po przecedzeniu pić do 3 szklanek naparu dziennie.
Nalewka – przygotowuje się w proporcji 1:5 na alkoholu 70%, macerując przez 2 tygodnie, a następnie filtrując. Stosuje się po 5 ml trzy razy dziennie.
Proszek z ziela – pół łyżeczki proszku zalać gorącą wodą, wymieszać i odczekać, aż ostygnie. Wypić razem z osadem. Taką porcję stosuje się 3–4 razy dziennie.

Kto nie powinien stosować portulaki?

Portulaka pospolita stosowana jako zioło nie jest toksyczna dla ludzi. Jednak istnieją sytuacje, w których jej stosowanie jest niewskazane. Portulaki nie powinny używać:

Kobiety w ciąży
Kobiety karmiące piersią
Osoby z nadwrażliwością na portulakę

Podsumowanie

Portulaka to roślina o wyjątkowo bogatym składzie jak na liściastą roślinę – obecność kwasów omega-3 w jej liściach to prawdziwa rzadkość w świecie roślin. Jeśli chcesz w pełni skorzystać z jej wartości odżywczych, najlepiej spożywaj ją na świeżo – w sałatkach lub koktajlach. Wyciąg z portulaki w formie naparu, nalewki czy proszku to wygodna opcja dla osób zainteresowanych jej właściwościami fitoterapeutycznymi. Pamiętaj o przeciwwskazaniach – portulaka nie jest odpowiednia dla kobiet w ciąży i karmiących. Przed zebraniem portulaki ze środowiska naturalnego zawsze dokładnie sprawdź, czy nie mylisz jej z podobnie wyglądającą, trującą pstrokrzewką.

Pytania i odpowiedzi

Czy portulaka jest jadalna?

Tak, portulaka pospolita (Portulaca oleracea) jest rośliną jadalną. Jej liście i łodygi mają delikatnie kwaskowaty smak i nadają się do sałatek, dań gotowanych, soków i koktajli. Uprawiana jest w tym celu od ponad 4 tysięcy lat.

Czy portulaka zawiera kwasy omega-3?

Tak – portulaka jest jedną z nielicznych roślin liściastych, których liście zawierają kwasy tłuszczowe omega-3. To wyjątkowa cecha, rzadko spotykana wśród zieleniny. Roślina dostarcza też antyoksydantów, witamin A i C oraz minerałów.

Kto nie powinien stosować portulaki?

Portulaki nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby z nadwrażliwością na tę roślinę. W pozostałych przypadkach portulaka pospolita nie jest toksyczna dla ludzi.

Jak zrobić napar z portulaki?

1–2 łyżeczki suszonego ziela portulaki należy zalać szklanką wrzącej wody, przykryć i odstawić na 10 minut, a następnie przecedzić. Tak przygotowany napar można pić do 3 szklanek dziennie.

Czy portulaka może być trująca?

Sama portulaka pospolita nie jest toksyczna, ale można ją pomylić z pstrokrzewką plamistą (Euphorbia maculata), która jest trująca. Pstrokrzewka wydziela mleczny sok drażniący skórę i śluzówki, a jej spożycie powoduje wymioty. Przed zjedzeniem portulaki zebranej ze środowiska naturalnego zawsze dokładnie ją zidentyfikuj.

Portulaka jako roślina ogrodowa

Oprócz portulaki pospolitej (jadalnej) w ogrodach uprawiana jest portulaka wielkokwiatowa (Portulaca grandiflora), ceniona wyłącznie jako roślina ozdobna. Jej kwiaty – białe, różowe, czerwone, żółte, pomarańczowe lub dwukolorowe – przypominają miniaturowe róże i kwitną od późnej wiosny aż do pierwszych przymrozków. Charakterystyczną cechą kwiatów portulaki jest ich zamykanie się w nocy i w dni pochmurne – otwierają się tylko w słońcu. Roślina jest niezwykle łatwa w uprawie: preferuje piaszczystą, przepuszczalną glebę i pełne słońce, nie wymaga nawożenia ani częstego podlewania. Świetnie sprawdza się w skrzynkach balkonowych, koszach wiszących i na obrzeżach rabat.

Portulaka w tradycji kulinarnej różnych kultur

Portulaka pospolita jest spożywana na całym świecie pod różnymi nazwami: w Stanach Zjednoczonych znana jest jako purslane, we Francji jako pourpier, w Meksyku jako verdolaga. Jest szczególnie popularna w kuchniach Europy Zachodniej, Ameryki Łacińskiej i Azji. Liście i łodygi mają lekko kwaskowaty, słonawy smak z delikatną nutą żelaza. W tradycji kulinarnej portulaka była też podawana jako pasza dla drobiu – uznawano, że jej spożycie przez kury zmniejsza zawartość cholesterolu w jajach. To ciekawa cecha, świadcząca o tym, że bogactwo kwasów omega-3 obecnych w tej roślinie może przenosić się dalej w łańcuchu pokarmowym.