Olej jaśminowy

Czym jest olej jaśminowy i skąd pochodzi?

Olej jaśminowy – ściślej: absolut jaśminowy – to aromatyczny ekstrakt z kwiatów roślin z rodzaju Jasminum, najczęściej Jasminum grandiflorum (jaśmin hiszpański) lub Jasminum sambac (jaśmin arabski)⁶. Nie jest to klasyczny olejek eteryczny uzyskiwany przez destylację parową – delikatne płatki jaśminu nie wytrzymują wysokiej temperatury, dlatego aromat wydobywa się za pomocą rozpuszczalników organicznych (najczęściej heksanu lub etanolu)⁷. Proces jest wyjątkowo pracochłonny: do uzyskania 1 ml absolutu potrzeba około 8 000 ręcznie zerwanych kwiatów⁸.

Gotowy produkt to cienka, lekko brązowawa ciecz o intensywnym, słodko-kwiatowym zapachu. Przed użyciem musi być rozcieńczony w oleju nośnikowym, ponieważ w czystej formie jest bardzo skoncentrowanym ekstraktem aromatycznym⁸. W obrocie pojawia się też pod nazwą „jaśminowy olejek eteryczny” – to uproszczenie handlowe, które może wprowadzać w błąd.

Co zawiera olej jaśminowy – związki aktywne i ich działanie

Skład absolutu jaśminowego jest wyjątkowo złożony – naukowcy zidentyfikowali w nim ponad 100 lotnych związków¹. Do najważniejszych należą:

• Octan benzylu – główny składnik odpowiadający za charakterystyczny kwiatowy aromat; przypisuje mu się łagodne działanie uspokajające i rozluźniające⁹.
• Linalool – monoterpenowy alkohol o właściwościach przeciwzapalnych i uspokajających; badanie na ludziach wykazało, że zapach herbaty jaśminowej (bogaty w linalool) wywołuje sedatywne efekty na autonomiczny układ nerwowy¹⁰.
• Indol – związek azotowy nadający olejkowi głębię i „narkotyczny” charakter; w śladowych ilościach, typowych dla absolutu, nie wykazuje działania toksycznego¹¹.
• Cis-jasmon i methyl jasmonian – charakterystyczne dla jaśminu związki ketonowe; methyl jasmonian jest naturalnym metabolitem obronnym rośliny, a w składzie absolutu wzmacnia trwałość zapachu¹².
• Octan linalilu – ester tworzący owocowo-kwiatową nutę środkową; jego stężenie w oleju wynosi zwykle 7–15%¹³.
• Benzoesan benzylu i alkohol benzylowy – składniki o właściwościach antyseptycznych; IFRA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Aromatyczne) ogranicza ich zawartość ze względu na potencjalne działanie uczulające (benzoesan benzylu <1,20%, alkohol benzylowy <1,00%)¹⁴.
• Geraniol – monoterpeno, dodaje różany akcent i wykazuje właściwości antyoksydacyjne oraz antybakteryjne; jako składnik potencjalnie uczulający jest ograniczony do <0,30%¹⁴.
• Fitol – związek wspomagający syntezę witamin E i K, działający antyoksydacyjnie¹⁵.

Jak olej jaśminowy wpływa na układ nerwowy i nastrój?

Wdychanie absolutu jaśminowego oddziałuje na centralny i autonomiczny układ nerwowy. W badaniu klinicznym z udziałem ochotników wdychanie olejku spowodowało istotne statystycznie obniżenie stosunku LF/HF zmienności rytmu serca (co świadczy o przewadze układu przywspółczulnego nad współczulnym), zwolnienie częstości oddechów i zmniejszenie przewodności skóry – przy braku istotnych zmian ciśnienia krwi i tętna². Uczestnicy subiektywnie odczuwali relaks. Próg odczuwania bólu wzrósł po aromaterapii, co sugeruje łagodne działanie analgetyczne¹⁶.

Inne badanie (Hongratanaworakit, 2010) wykazało z kolei efekt pobudzający: masaż aromaterapeutyczny z olejem jaśminowym zwiększył saturację krwi tlenem, temperaturę ciała i czujność uczestników¹⁷. Badanie Sayorwan i wsp. (2013) odnotowało wzrost aktywności fal beta w EEG – fal kojarzonych z koncentracją i czuwaniem – przy jednoczesnym zmniejszeniu odczuwanego stresu¹⁷. Te pozornie sprzeczne wyniki tłumaczy się różnymi drogami podania (wdychanie vs. masaż) i kontekstem użycia – olejek jaśminowy wydaje się działać adaptogennie: uspokaja w sytuacji pobudzenia i aktywizuje w stanie zmęczenia.

Na poziomie neurochemicznym składniki olejku – octan benzylu, linalool i benzoesan benzylu – oddziałują na szlaki neuroprzekaźnikowe regulujące nastrój. Badania sugerują też wpływ na receptory GABA (główny hamulcowy układ nerwowy), co mogłoby tłumaczyć właściwości uspokajające¹⁸. Dane te są jednak wstępne i wymagają potwierdzenia w większych badaniach klinicznych.

Właściwości antyseptyczne i przeciwzapalne – co mówią badania?

Olej jaśminowy wykazuje aktywność antybakteryjną wobec Staphylococcus aureus i Escherichia coli oraz działanie przeciwgrzybicze wobec szczepów Candida¹⁹²⁰. Odpowiadają za to przede wszystkim benzaldehyd, kwas benzoesowy i benzoesan benzylu – związki o udokumentowanych właściwościach antyseptycznych²¹.

W badaniu na zwierzętach metanolowy ekstrakt z Jasminum grandiflorum (nie sam olejek eteryczny) obniżył stężenie prozapalnych cytokin: IFNγ, TNFα, IL-6, IL-1 i mieloperoksydazy (MPO) w tkance jelita grubego³. Ekstrakt chronił też integralność bariery nabłonkowej poprzez regulację białek ciasnych połączeń – klaudyny-5 i okludyny²². To interesujące wyniki, ale dotyczą ekstraktu roślinnego w modelu zwierzęcym – nie należy ich bezpośrednio przekładać na działanie olejku u człowieka.

Olej jaśminowy na skórę – pielęgnacja i dermatologia

Absolut jaśminowy jest ceniony w kosmetyce jako składnik nawilżający, łagodzący i antyoksydacyjny. Jego właściwości emolientowe pomagają przy suchej, wrażliwej skórze, a działanie antyseptyczne (za sprawą benzoesanu benzylu) wspomaga pielęgnację skóry ze skłonnością do wyprysków i stanów zapalnych²³. Przegląd naukowy z 2017 roku wymienił Jasminum officinale wśród olejków przydatnych w dermatologii – przy pielęgnacji skóry suchej, tłustej, z tendencją do łuszczenia się oraz w procesach starzenia²⁴.

Badanie na zwierzętach wykazało, że ekstrakt z jaśminu przyspieszał gojenie ran cukrzycowych, nasilając skurcz rany i tworzenie tkanki²⁵. Wyniki te są obiecujące, lecz nie mogą być bezpośrednio odniesione do ludzi bez badań klinicznych. W praktyce pielęgnacyjnej olejek dodaje się do kremów, balsamów i olejków do masażu w rozcieńczeniu – typowo kilka kropel absolutu na 20–30 ml oleju nośnikowego.

Olej jaśminowy a hormony – PMS, menopauza i ciąża

Olej jaśminowy wykazuje słabą aktywność fitoestrogenową – jego składniki mają strukturę zbliżoną do estrogenów i mogą modulować gospodarkę hormonalną²⁸. W badaniu klinicznym kobiety w menopauzie stosujące olejek przez 8 tygodni (aplikacja skórna) zgłaszały poprawę nastroju, energii i zmniejszenie objawów takich jak uderzenia gorąca, ból i depresja w porównaniu z grupą kontrolną²⁹. Aromaterapia z olejkiem jaśminowym może też łagodzić dolegliwości PMS – w badaniach klinicznych zmniejszała objawy takie jak bezsenność, nerwowość i bóle głowy²⁸.

Tradycyjnie jaśmin stosowano do stymulowania skurczów macicy podczas porodu, co sprawia, że stosowanie olejku jaśminowego w ciąży jest odradzane. Brak też wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa podczas karmienia piersią⁴³⁰.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem przed użyciem olejku jaśminowego, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – olejek może stymulować skurcze macicy, a jego bezpieczeństwo w tych stanach nie zostało potwierdzone⁴³⁰;
• chorujesz na schorzenia hormonozależne (np. endometrioza, rak piersi, rak macicy) – słaba aktywność fitoestrogenowa olejku może mieć znaczenie kliniczne³¹;
• przyjmujesz leki obniżające ciśnienie krwi – możliwe nasilenie ich działania³¹;
• masz rozpoznaną chorobę wątroby lub nerek;
• planujesz zabieg chirurgiczny.

Przerwij stosowanie i zgłoś się do lekarza, jeśli po kontakcie z olejkiem pojawią się: wysypka, pokrzywka, świąd, obrzęk, nudności lub ból głowy⁸³². Reakcje alergiczne są możliwe, szczególnie u osób z nadwrażliwością na rośliny z rodziny Oleaceae lub składniki perfumeryjne³³.

Olej jaśminowy to ciekawy składnik aromaterapeutyczny i kosmetyczny o udokumentowanym wpływie na układ nerwowy i skórę – ale nie zastąpi leczenia farmakologicznego. Używaj go jako uzupełnienie codziennej pielęgnacji: kilka kropel w dyfuzorze wieczorem, kilka kropel rozcieńczonych w olejku do masażu lub jako dodatek do kremu. Zawsze zaczynaj od małej ilości, wykonuj test płatkowy i obserwuj reakcję swojego organizmu. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zdrowia lub przyjmowanych leków – porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem.