Fenoksymetylopenicylina benzatynowa – porównanie substancji czynnych

Fenoksymetylopenicylina benzatynowa, benzylopenicylina benzatynowa i fenoksymetylopenicylina potasowa to penicyliny stosowane w zakażeniach bakteryjnych, różniące się m.in. drogą podania i zastosowaniem.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i przynależność do grupy leków

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne z grupy penicylin:

• Fenoksymetylopenicylina benzatynowa – dostępna głównie w postaci doustnej zawiesiny¹.
• Benzylopenicylina benzatynowa – stosowana jako domięśniowy proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań².
• Fenoksymetylopenicylina potasowa – występuje w postaci tabletek powlekanych oraz zawiesiny doustnej³.

Wszystkie te substancje należą do tej samej grupy leków – penicylin naturalnych, które wykazują silne działanie przeciwbakteryjne. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu budowy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich zniszczenia⁴⁵⁶. Są one stosowane przede wszystkim w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie wrażliwe na penicylinę.

Wskazania do stosowania – kiedy i u kogo stosuje się te antybiotyki?

Chociaż porównywane penicyliny mają podobny zakres działania, istnieją istotne różnice w ich zastosowaniu:

• Fenoksymetylopenicylina benzatynowa oraz fenoksymetylopenicylina potasowa są stosowane doustnie, głównie w leczeniu lżejszych i umiarkowanych zakażeń dróg oddechowych (np. angina, zapalenie gardła, zatok, oskrzeli), zakażeń skóry i tkanek miękkich, a także w profilaktyce powikłań po zakażeniach paciorkowcowych, takich jak gorączka reumatyczna⁷⁸.
• Benzylopenicylina benzatynowa podawana domięśniowo jest stosowana przede wszystkim wtedy, gdy potrzebne jest długotrwałe działanie leku przy niezbyt wysokim, ale stałym stężeniu antybiotyku we krwi. Znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu zakażeń górnych dróg oddechowych, w leczeniu kiły oraz w zapobieganiu nawrotom gorączki reumatycznej i zapaleniu wsierdzia⁹.

Jeśli chodzi o grupy wiekowe, fenoksymetylopenicylina benzatynowa i potasowa są szeroko stosowane zarówno u dzieci, jak i dorosłych, z precyzyjnie określonymi dawkami w zależności od wieku i masy ciała¹⁰¹¹. Benzylopenicylina benzatynowa natomiast u dzieci wykorzystywana jest głównie w profilaktyce choroby reumatycznej i zapalenia wsierdzia⁹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – jak działają te antybiotyki?

Wszystkie porównywane substancje czynne należą do penicylin i wykazują bakteriobójcze działanie – niszczą bakterie poprzez zaburzenie budowy ich ściany komórkowej⁴⁵⁶. Różnią się jednak sposobem podania oraz długością działania:

• Fenoksymetylopenicylina benzatynowa oraz fenoksymetylopenicylina potasowa są podawane doustnie, szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w ciągu 30-60 minut. Są wydalane głównie przez nerki i mają stosunkowo krótki okres półtrwania (30-45 minut), co oznacza konieczność częstszego dawkowania¹²¹³.
• Benzylopenicylina benzatynowa podawana domięśniowo uwalnia się bardzo wolno, co pozwala utrzymać skuteczne stężenie leku we krwi nawet do kilku tygodni. Maksymalne stężenie osiąga po 24 godzinach od podania¹⁴. To sprawia, że nadaje się szczególnie do profilaktyki i leczenia przewlekłego, ale nie do szybkiego zwalczania ostrych infekcji.

Zakres działania wszystkich tych penicylin jest zbliżony – obejmuje paciorkowce, niektóre gronkowce, dwoinki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, bakterie beztlenowe i krętki⁴⁵⁶.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Wszystkie omawiane penicyliny mają podobne przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe¹⁵¹⁶¹⁷.
• Możliwość wystąpienia reakcji krzyżowych u osób uczulonych na cefalosporyny¹⁵¹⁷.
• Fenoksymetylopenicylina benzatynowa i potasowa nie powinny być stosowane doustnie u osób z ciężkimi zaburzeniami przewodu pokarmowego (utrzymujące się wymioty, biegunka), gdyż mogą być wtedy słabo wchłaniane¹⁵¹⁷.
• Benzylopenicyliny benzatynowej nie wolno wstrzykiwać w okolicę nerwu lub naczynia krwionośnego¹⁶.

Wszystkie penicyliny mogą powodować reakcje alergiczne, w tym ciężkie reakcje anafilaktyczne. Szczególną ostrożność należy zachować u osób z astmą lub innymi alergiami w wywiadzie¹⁸¹⁹²⁰. Długotrwałe stosowanie antybiotyków z tej grupy może prowadzić do nadkażeń opornymi bakteriami lub grzybami.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując bezpieczeństwo stosowania tych penicylin u różnych grup pacjentów, można zauważyć kilka istotnych różnic:

• Dzieci: Fenoksymetylopenicylina benzatynowa i potasowa są szeroko stosowane u dzieci, z dawkami dostosowanymi do masy ciała. Benzylopenicylina benzatynowa u dzieci stosowana jest głównie w profilaktyce, a nie do leczenia ostrych zakażeń¹⁰⁹¹¹.
• Kobiety w ciąży: Fenoksymetylopenicylina benzatynowa i potasowa – brak wystarczających danych, dlatego należy unikać ich stosowania w ciąży, jeśli nie jest to konieczne²¹²². Benzylopenicylina benzatynowa może być stosowana w ciąży tylko w razie zdecydowanej konieczności²³.
• Karmienie piersią: Wszystkie trzy penicyliny mogą przenikać do mleka matki, dlatego podczas ich stosowania należy zachować ostrożność²¹²³²².
• Osoby z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby: U pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby dawkowanie fenoksymetylopenicyliny benzatynowej i potasowej zazwyczaj nie wymaga modyfikacji, ale w ciężkich przypadkach dawkę należy dostosować indywidualnie²⁴¹¹. Benzylopenicylinę benzatynową należy stosować ostrożnie, a podczas długotrwałego leczenia kontrolować czynność nerek²⁵.
• Kierowcy: Brak jest jednoznacznych danych na temat wpływu fenoksymetylopenicyliny benzatynowej i potasowej na prowadzenie pojazdów²⁶²⁷. Benzylopenicylina benzatynowa może sporadycznie powodować objawy, które mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów (np. senność, zaburzenia widzenia)²⁸.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa penicylin w praktyce