Karnozyna (określana również jako L-karnozyna czy β-alanylo-L-histydyna) powstaje w wyniku syntezy z aminokwasów β-alaniny oraz L-histydyny. Jest to więc dipeptyd, który występuje w organizmie ludzkim. Jego poziom wraz z wiekiem się zmniejsza, co jest jedną z wielu przyczyn starzenia się. Za rozpad karnozyny do β-alaniny i L-histydyny odpowiada enzym — karnozynaza.

Jakie właściwości ma karnozyna?

Karnozyna ma następujące właściwości lecznicze:

• antyoksydacyjne — działa przeciwutleniająco poprzez eliminację wolnych rodników;
• antyglikacyjne — eliminuje toksyczne produkty np. aldehydy powstałe w procesie glikacji, które zaburzają homeostazę komórek;
• buforujące — pozwala zachować odpowiednią równowagę kwasowo-zasadową np. w mięśniach;
• chelatujące jony metali — usuwa toksyczne metale z organizmu.

Karnozyna — na co pomaga?

W związku z wymienionymi wyżej działaniami karnozyna ma szereg potencjalnych działań prozdrowotnych. Do najważniejszych należą m.in.:

• działanie neuroprotekcyjne — związane z właściwościami antyoksydacyjnymi i chelatującymi, zmniejsza szansę wystąpienia wielu chorób neurologicznych, jak choroby Parkinsona, Alzheimera czy udary;
• zmniejsza powikłania występujące w przebiegu cukrzycy, takie jak makroangiopatie, retinopatie, nefropatie czy mikroangiopatie (są one związane ze stresem oksydacyjnym i glikozylacją);
• krople do oczu zawierające karnozynę są stosowane w przypadku stanów zapalnych siatkówki, rogówki, zmętnienia ciała szklistego, jaskry czy zaćmy;
• ma korzystny wpływ na łagodzenie objawów choroby wrzodowej poprzez wspieranie bariery nabłonkowej przewodu pokarmowego czy działanie bakteriostatycznie wobec Helicobacter pylori;
• ma również dobry wpływ na układ sercowo-naczyniowy, polepszając kurczliwość mięśnia sercowego czy spowalniając procesy miażdżycowe;
• jest również stosowana przez osoby uprawiające sporty, ponieważ zwiększa odporność mięśni na zmęczenie, regeneruje je po wysiłku i zmniejsza w nich ilości kwasu mlekowego.

Karnozyna — gdzie występuje?

Karnozynę można spotkać głównie w mięsie zwierzęcym i rybim. Aby zwiększyć jej poziom w organizmie, należy przyjmować produkty bogate w jej składniki, czyli histydynę i beta-alaninę. Histydyna w większych ilościach występuje w tłustych rybach, czerwonym mięsie wołowym i wieprzowym, żółtych serach czy nasionach roślin strączkowych. Z kolei w β-alaninę bogate są m.in. mięso wołowe, wieprzowe i drobiowe, ryby, jaja, mleko czy rośliny strączkowe.

Karnozyna i przeciwwskazania do stosowania. Kiedy nie wolno jej stosować?

Karnozyna występuje naturalnie w organizmie. Niemniej jednak część pacjentów powinna zachować ostrożność przed jej użyciem. Najważniejszym przeciwwskazaniem do jej użycia jest uczulenie na nią, ciąża oraz karmienie piersią. Z lekarzem powinny się skonsultować osoby, które chcą ją podawać dzieciom. Dodatkowo, ze względu na obniżanie poziomu glukozy we krwi, cukrzycy powinni zachować szczególną ostrożność podczas jej suplementacji.

Jakie skutki uboczne może powodować karnozyna?

Stosowanie karnozyny jest stosunkowo bezpieczne (zgodnie z zaleceniami). Najczęściej raportowanymi, potencjalnymi działaniami niepożądanymi, które występowały podczas doustnego stosowania karnozyny, było zaburzenie krzepnięcia krwi czy hamowanie transglutaminazy we krwi. Co ważne, nie powoduje ona interakcji z innymi lekami czy suplementami, dlatego można ją stosować bez obawy o to zjawisko. Warto jeszcze odnotować, że stosowane przez osoby ćwiczące suplementy zawierające β-alaninę, mogą powodować niegroźne dla zdrowia parestezje, czyli uczucie mrowienia skóry.

Najlepsza karnozyna — przegląd preparatów. Co kupisz w aptece?

L-karnozyna CarnoLife kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 400 mg CarnoLife L-karnozyny.

Stosowanie

• Należy stosować 1 kapsułkę 2 razy dziennie (dorośli).

Wskazania

• Uzupełnienie niedoboru organizmu w karnozynę.

O produkcie

• clean label, czyli kapsułki z tym produktem zawierają jedynie składniki aktywne, bez substancji wiążących, wypełniaczy, substancji poślizgowych i innych dodatków;
• może być stosowana przez wegetarian (kapsułka wegetariańska Vcaps®);
• suplementu diety nie powinny przyjmować kobiety w ciąży, karmiące piersią, jak również dzieci i młodzież poniżej 18 roku życia.

Swanson L-karnozyna kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 500 mg Right Age® Carnosine  (L-karnozyny).

Stosowanie

• Osoby dorosłe mogą stosować 1 kapsułkę dziennie.

Wskazania

• Suplementacja diety w L-karozynę.

O produkcie

• tylko 1 kapsułka dziennie;
• produkt nie zawiera dodatków do żywności, takich jak barwniki, aromaty, czy substancje wypełniające;
• suplement diety nie jest odpowiedni dla kobiet będących w ciąży i karmiących piersią oraz osób poniżej 18 roku życia.

Ciekawym produktem zawierającym karnozynę są krople do oczu. Nie są one obecne dostępne w Polsce w oficjalnej dystrybucji, przez co nie można ich kupić w aptekach. Są dostępne na wszelkiego rodzaju portalach aukcyjnych. Należy tutaj jednak przestrzec, że kupowanie tego typu produktów poza apteką może być groźne dla zdrowia. Należy unikać tego typu zakupów w podejrzanych miejscach.

Can-C Krople na Zaćmę

Skład

• Krople do oczu zawierają 1% N-alfa-alacetylo-karnozyny.

Stosowanie

• Należy je zakraplać po 2 krople do jednego lub obu oczu dwa razy dziennie.

Wskazania

• Producent wskazuje, że produkt jest w stanie zredukować, zahamować, a nawet wyleczyć objawy zaćmy starczej. Ich potencjalne zastosowanie najlepiej jednak omówić z lekarzem.

O produkcie

•  po otwarciu krople przechowywać w lodówce i zużyć w ciągu 30 dni po otwarciu;
• efekty powinny być zauważalne po stosowaniu od 3 do 5 miesięcy.

Podsumowanie

Karnozyna jest dipeptydem składającym się z aminokwasów beta-alaniny i histydyny. Jej najwyższe stężenia jest obserwowane w mięśniach i mózgu. Stosowanie karnozyny może poprawić wydolność fizyczną organizmu, działa ochronnie na komórki (chroni przed stresem oksydacyjnym) oraz wspiera funkcje poznawcze. Z tych względów jej suplementacja jest szczególnie zalecana osobom aktywnym (można również suplementować beta-alaninę) oraz chcącym opóźnić procesy starzenia się komórek. Innym ciekawym zastosowaniem karnozyny są krople do oczu, które mogą być wykorzystywane w leczeniu zaćmy. Nie są one jednak dostępne w Polsce w oficjalnej dystrybucji, dlatego przed ich zakupem należy zachować szczególną ostrożność i skonsultować się z lekarzem.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym są nieswoiste choroby zapalne jelit?
• Jak probiotyki wpływają na układ odpornościowy jelit?
• Które szczepy probiotyczne mają udokumentowane działanie w NZJ?
• Czy probiotyki pomagają w chorobie Leśniowskiego-Crohna i WZJG?
• Jakie probiotyki i synbiotyki są dostępne w aptece?
• Kiedy probiotyk może zaszkodzić i wymaga konsultacji z lekarzem?

Czym charakteryzuje się nieswoiste zapalenie jelit?

Nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) są grupą schorzeń przewodu pokarmowego, do których zaliczamy przede wszystkim chorobę Leśniowskiego-Crohna (ChLC) i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Schorzenia te należą do grupy idiopatycznych, przewlekłych i nawrotowych stanów zapalnych przewodu pokarmowego, których częstość występowania w społeczeństwie systematycznie wzrasta. Potwierdzonymi mechanizmami w rozwoju tych chorób są dysregulacja układu immunologicznego oraz zmiany mikroflory jelitowej. Dodatkowo przyczynia się do tego stres oksydacyjny oraz defekt bariery śluzówkowej przewodu pokarmowego. Wzajemne oddziaływanie wymienionych czynników prowadzi do powstania stanu zapalnego i rozwoju choroby. Ostatnie badania wykazały, że rozwój NZJ może się wiązać ze zmianami bariery jelitowej i nieprawidłową odpowiedzią układu immunologicznego. Czy w takim przypadku probiotyk na nieswoiste zapalenie jelit może pomóc w takich chorobach [1-4]?

Wpływ probiotyków na układ immunologiczny jelit

Po przebadaniu składu jakościowego i ilościowego w obrębie mikroflory jelitowej, u pacjentów z NZJ, zauważono powtarzające się zaburzenia. Obserwowano zmniejszenie się liczby i różnorodności grup bakterii typu Firmicutes i zwiększenia liczby Proteobacteria. Dodatkowo w wielu badaniach stwierdzono spadek liczby Clostridium leptum, zwłaszcza Faecalibacterium prausnitzii. Dość często odnotowywano wzrost liczby bakterii tlenowych takich jak Escherichia coli oraz bakterii beztlenowych z rodzaju Bacteroides. Łączyło się to ze spadkiem liczby drobnoustrojów z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Mikroflora jelitowa była także inna w zależności od zróżnicowania aktywności stanu chorobowego wynikającego z zaostrzenia procesu chorobowego. Tak widoczne zmiany dały sugestie, że normalizacja mikroflory jelitowej może mieć korzyści terapeutyczne w leczeniu tych chorób. Jak działają probiotyki na zapalenie jelit [5]?

Probiotyki mają bezpośredni wpływ na reakcję immunologiczną, polegający na poprawie funkcji bariery śluzówkowej oraz aktywowaniu układu odpornościowego. Ponadto bakterie probiotyczne wykazują działanie stymulujące układ odpornościowy błon śluzowych MALT, co wiąże się z aktywacją mechanizmów odporności naturalnej oraz nabytej. Bakterie probiotyczne stymulują odpowiedzi komórkowe nabłonka jelitowego oraz odtworzenie uszkodzonej bariery nabłonkowej. Pobudzają także wytwarzanie substancji przeciwbakteryjnych i białek chroniących komórki oraz blokowanie apoptozy komórek nabłonka jelit. Skoro wiemy, że stan jelit w dużej mierze zależy od składu mikrobioty, to dowiedzmy się, jaki probiotyk przy zapaleniu jelit warto stosować [6,7-9].

Probiotyki na zapalenie jelit – które szczepy są najlepsze?

Skład probiotyków na zapalenie jelit jest szeroki. Istnieje wiele szczepów bakterii probiotycznych, dlatego pojawia się pytanie, który wybrać? Lactobacillus rhamnosus GG to bakteria występująca naturalnie w mikroflorze jelitowej człowieka. Od czasu wyizolowania LGG stał się jednym z najlepiej udokumentowanych klinicznie szczepów probiotycznych. Szczep ten zapobiega i łagodzi przebieg różnego rodzaju biegunek oraz jest korzystny w leczeniu nawracającego zapalenia jelita grubego wywołanego przez Clostridium difficile. LGG wykorzystywany był w licznych badaniach klinicznych, w których potwierdzono jego wpływ na zwiększenie naturalnej odporności człowieka. Klinicznie LGG zwiększał odporność na infekcje żołądkowo-jelitowe oraz wykazywał dużą aktywność przeciwbakteryjną przeciwko takim patogenom, jak Salmonella spp. [10,11].

Choroba Leśniowskiego-Crohna oraz WZJG i probiotyki

Badanie przeprowadzone w celu określenia możliwego działania LGG u dzieci z aktywną ChLC potwierdziło poprawę wyników klinicznych u części pacjentów. Ponadto leczenie probiotykiem umożliwiło zmniejszenie dawki kortykosteroidów. Szczep Lactobacillus rhamnosus GG opóźniał zapalenie zbiornika jelitowego u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Natomiast cztery randomizowane badania kliniczne, przeprowadzone w grupie dorosłych pacjentów z ChLC w remisji, nie wykazały skuteczności szczepu w zapobieganiu nawrotom choroby. W innym badaniu z udziałem pacjentów z aktywną ChLC, którzy otrzymywali antybiotyki oraz kortykosteroidy, nie wykazano wpływu propiotyków na leczenie. Powoduję to, że aktualnie nie ma wystarczających dowodów, aby wyciągnąć jakiekolwiek wnioski na temat skuteczności probiotyków w leczeniu czynnej choroby Leśniowskiego-Crohna [6, 12-14]. A jak wygląda kwestia stosowania probiotyków na nieswoiste zapalenie jelit w przypadku WZJG?

W przypadku dorosłych pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego badania pokazały, że stosowanie niepatogennego szczepu E. Coli Nissle 1917 było równie skuteczne, w podtrzymywaniu remisji wywołanej farmakologicznie, jak mesalazyna. Według niektórych wytycznych stosowanie E. Coli Nissle może być rozważone jako opcja terapeutyczna. Ten sam szczep w analizie przeprowadzonej w grupie pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna, wprowadzonych w remisję przy wykorzystaniu prednizolonu, wskazała znacznie niższą częstość nawrotów w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Wiemy już dość dużo na temat szczepów, ale w takim razie jaki probiotyk przy zapaleniu jelit wybrać, aby był najbardziej skuteczny? Co warto kupić w aptece [15-16]?

Probiotyki na nieswoiste zapalenie jelit – co wybrać?

Jaki probiotyk przy zapaleniu jelit najlepiej stosować? Wśród probiotyków najlepiej udokumentowane w nieswoistych chorobach zapalnych jelit są konkretne szczepy – przede wszystkim Lactobacillus rhamnosus GG oraz Escherichia coli Nissle 1917. To właśnie te szczepy mają najwięcej badań potwierdzających skuteczność, a korzyści nie należy przenosić na inne, nawet blisko spokrewnione szczepy (np. pozostałe szczepy Lactobacillus rhamnosus). Natomiast choroby zapalne jelit cechują się występowaniem różnych objawów u różnych osób. Dla niektórych synbiotyki na jelita będą idealne, a u innych nawet najlepszy probiotyk na jelita będzie pogarszał objawy choroby. Szczególną uwagę muszą zwrócić osoby z nietolerancjami pokarmowymi, np. białka mleka krowiego czy laktozę. Czasami u nich stosowanie probiotyków na nieswoiste zapalenie jelit może pogorszyć objawy. Wtedy można pomyśleć o wprowadzeniu preparatów na bazie maślanu sodu.

Poniżej prezentujemy dostępne w aptece probiotyki (CDS-22 formula (dawniej Vivomixx), Sanprobi Super Formula, Lakcid Forte) i synbiotyki wieloszczepowe (np. Osłonka Gastro, Biotilac Biotic, Biotyk, 9 Lacti Synbio, Multilac), które wspierają ogólną równowagę mikroflory jelitowej.

Osłonka Gastro, saszetki

O produkcie

• suplement diety;
• 1–2 saszetki dziennie;
• przeznaczony dla dzieci powyżej 3. roku życia oraz dorosłych;
• zawiera 5 mld CFU bakterii probiotycznych; najważniejsze szczepy to Bifidobacterium lactis FloraActive 32269, Lactobacillus rhamnosus FloraActive 19070-2 (szczep inny niż Lactobacillus rhamnosus GG), Lactobacillus acidophilus FloraActive 32418, Bifidobacterium longum FloraActive 32409 i Bifidobacterium bifidum FloraActive 32403;
• dodatkowe składniki: fruktooligosacharydy (Actilight) jako prebiotyk oraz witamina C;
• synbiotyk do uzupełniania diety, pomaga w zachowaniu równowagi mikroflory jelitowej;
• opakowanie: 20 saszetek.

Biotilac Biotic, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• połączenie probiotyku i prebiotyku;
• nie zawiera barwników, konserwantów, glutenu; substancji zapachowych;
• proste dawkowanie;
• wystarcza na 20 dni stosowania;
• preparat wieloszczepowy;
• zastosowano mikrokapsułkowanie, aby poprawić wchłanianie i zmniejszyć straty bakterii.

Sanprobi Super Formula, kapsułki

O produkcie

• duże opakowanie (40 kapsułek);
• nie zawiera glutenu;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• bezpieczny już dla dzieci od 3. roku życia.

Lakcid Forte, kapsułki

O produkcie

• według producenta, probiotyk ten jest odporny na aż 27 antybiotyków;
• preparat ze szczepami Lactobacillus rhamnosus;
• zarejestrowany jako lek;
• niewielkie opakowanie (10 kapsułek);
• zawiera żółcień pomarańczową – może wywoływać alergie;
• zaleca się przechowywanie w lodówce.

CDS-22 formula 112 (dawniej Vivomixx), kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• nie zawiera glutenu;
• nie zawiera laktozy;
• małe opakowanie – 10 kapsułek;
• należy przechowywać w lodówce;
• występuje także w saszetkach lub kroplach;
• preparat wieloszczepowy.

Biotyk, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• posiada szczep Lactobacillus rhamnosus GG oraz inulinę;
• jest synbiotykiem;
• wyprodukowany w technologii Microbac, która zwiększa przeżywalność dobroczynnych bakterii;
• 1 kapsułka na dobę;
• przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią po konsultacji lekarskiej.

9 Lacti Synbio, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• połączenie probiotyki i prebiotyku;
• tylko dla dorosłych;
• proste dawkowanie;
• opakowanie wystarcza na 10 do stosowania.

Multilac, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• specjalna technologia, która zapewnia dużą trwałość bakterii probiotycznych;
• proste dawkowanie;
• nie zawiera mleka, kazeiny i laktozy;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• występuje także w formie kropli – Multilac Baby.

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi można rozważyć stosowanie probiotyków u chorych z zespołem jelita drażliwego. Sprawdzają się również w zakażeniach Helicobacter pylori w celu zmniejszenia ryzyka objawów niepożądanych. Dorośli pacjenci mogą stosować probiotyki podczas terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Co ważne należy stosować wyłącznie te szczepy probiotyczne, których skuteczność została udokumentowana wynikami badań klinicznych. Nie ma podstaw naukowych do ekstrapolacji danych o szczepach, nawet blisko spokrewnionych. Wyniki badań przeprowadzonych z określonym szczepem probiotycznym nie mogą być wykorzystywane jako dowód skuteczności innych, niepoddanych ocenie szczepów. W leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit należy unikać stosowania produktów o nieudokumentowanym działaniu. Alternatywnie można stosować preparaty z maślanem sodu.

Dla ogólnego wsparcia mikroflory jelitowej – poza leczeniem zaleconym przez lekarza – można sięgnąć również po synbiotyki wieloszczepowe, np. Osłonka Gastro.