Teneryfa, Gran Canaria, Fuerteventura – co zabrać do apteczki?

Wyspy Kanaryjskie na wakacje: dlaczego UV jest tu groźne przez cały rok?

Wyspy Kanaryjskie to jeden z najpopularniejszych kierunków wakacyjnych wśród Polaków, a Teneryfa, Gran Canaria, Lanzarote czy Fuerteventura kuszą słońcem nawet zimą. Kanary leżą na szerokości geograficznej zbliżonej do Sahary, co oznacza, że promieniowanie ultrafioletowe (UV) jest tu znacznie silniejsze niż w Polsce przez cały rok. Im bliżej równika, tym więcej UV dociera do powierzchni Ziemi, a na każdy stopień szerokości geograficznej natężenie promieniowania rośnie o około 3%. Do tego dochodzą odbicia od wody, jasnego piasku i betonu, które dodatkowo zwiększają dawkę UV docierającą do skóry. W tym artykule znajdziesz konkretne wskazówki, co zabrać ze sobą z Polski, jak chronić skórę i zdrowie oraz na co uważać na poszczególnych wyspach.^1,2,3

Dlaczego SPF 50 to na Kanarach absolutne minimum?

Na Wyspach Kanaryjskich indeks UV (międzynarodowa skala natężenia promieniowania ultrafioletowego) regularnie osiąga wartości 8-11+, co oznacza bardzo wysokie ryzyko poparzenia słonecznego. Przy takich wartościach osoba o jasnej karnacji może się poparzyć w mniej niż 10 minut. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca stosowanie ochrony przeciwsłonecznej już od indeksu UV równego 3, a na Kanarach taka wartość utrzymuje się praktycznie codziennie, nawet w styczniu. Krem z filtrem SPF 50 blokuje około 98% promieniowania UVB, podczas gdy SPF 30 zatrzymuje 97%. Różnica wydaje się niewielka, ale na Kanarach ma znaczenie, ponieważ pot, słona woda i piasek szybko ścierają warstwę kremu, obniżając jego skuteczność nawet o połowę.^1,2,4,5

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem (rekomendacja nr 8) krem przeciwsłoneczny powinien być stosowany wtedy, gdy nie da się uniknąć bezpośredniej ekspozycji na słońce, a nie po to, by przedłużać czas opalania. Jedna aplikacja to około 30 ml, a nakładać go trzeba co 2 godziny oraz po każdym wejściu do wody. Nawet pod parasolem plażowym dociera do skóry 50-60% promieniowania UV, odbitego od piasku i wody. Dlatego połączenie kremu z szerokim kapeluszem, okularami z filtrem UV i lekką odzieżą z długim rękawem daje wielokrotnie lepszą ochronę niż sam krem.^1,2,6

Jak poprawnie nakładać krem z filtrem na wakacjach?

Wybieraj krem szerokowidmowy (broad spectrum), chroniący zarówno przed UVA, jak i UVB, o współczynniku SPF 50 i oznaczeniu water resistant. Nakładaj go co najmniej 15 minut przed wyjściem na słońce, aby filtry chemiczne zdążyły wniknąć w zewnętrzną warstwę skóry. Nie wcieraj kremu energicznie, bo może zbierać się w zagłębieniach, pozostawiając niechronione wypukłe partie skóry. Nie zapominaj o uszach, czubkach stóp, karku i nosie. Na usta stosuj balsam z filtrem SPF 30 lub wyższym, bo delikatna skóra warg praktycznie nie zawiera melaniny. Jeśli planujesz snorkeling, rozważ krem z filtrami mineralnymi (tlenek cynku, dwutlenek tytanu), bo nie szkodzą one rafom koralowym i rzadziej powodują podrażnienia.^1,3

Dla dzieci powyżej 6. miesiąca życia najlepsze są kremy wyłącznie z filtrami mineralnymi, ponieważ rzadziej podrażniają delikatną skórę malucha. Niemowlęta poniżej 6. miesiąca w ogóle nie powinny być wystawiane na bezpośrednie słońce,  należy chronić je cieniem, wózkiem z daszkiem i lekką odzieżą. Jest kilka preparatów dostępnych od 1 dnia życia. Więcej dowiesz się w naszym artykule Filtry UV dla dzieci i niemowląt.

Natomiast  Kremy w sprayu nie są polecane dla małych dzieci ze względu na ryzyko wdychania aerozolu. Pamiętaj też, że kremy z filtrem UV nie powinny być przechowywane w rozgrzanym samochodzie, bo wysoka temperatura może uszkodzić strukturę filtrów.^1,3,7

Jeśli chcesz więcej dowiedzieć się o filtrach i ochronie przeciwłonecznej zajrzyj do naszych artykułów: Filtr mineralny czy chemiczny – który wybrać? oraz Jakie są najlepsze kremy z filtrem?

Oparzenie słoneczne i objawy udaru słonecznego: jak je rozpoznać?

Oparzenie słoneczne to najczęstszy problem zdrowotny turystów na Wyspach Kanaryjskich. Skóra zaczyna czerwienieć po 3-4 godzinach od ekspozycji, ale szczyt objawów pojawia się dopiero po 12-24 godzinach. Oparzenie pierwszego stopnia obejmuje tylko naskórek, objawia się zaczerwienieniem i bólem oraz goi się w ciągu 5-10 dni. Oparzenie drugiego stopnia sięga głębszych warstw skóry, powoduje pęcherze i może wymagać kilku tygodni leczenia. Tygodniowe wakacje plażowe mogą dostarczyć skórze dawkę UV porównywalną z roczną ekspozycją mieszkańca Europy.^5,8,9,10,11

Objawy udaru słonecznego (cieplnego) to poważny stan zagrożenia życia. Udar cieplny następuje, gdy temperatura ciała przekracza 40°C, a organizm traci zdolność do samodzielnego ochłodzenia się. Na Lanzarote i Fuerteventurze latem suchy, pustynny klimat sprawia, że odwodnienie postępuje szybciej, niż się spodziewamy. Jeśli zauważysz poniższe objawy, natychmiast wezwij pogotowie (numer alarmowy w Hiszpanii: 112):¹²

• splątanie, pobudzenie lub bełkotliwa mowa;
• nudności i wymioty;
• szybki puls i przyspieszone oddychanie;
• gorąca i sucha skóra;
• silny, pulsujący ból głowy.

W oczekiwaniu na pogotowie przenieś osobę w cień, zdejmij nadmiar odzieży i chłodź ciało mokrymi ręcznikami, przykładając zimne okłady na szyję, pachy i pachwinę. Nieleczony udar cieplny może prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu, nerek i serca.¹²

Jak leczyć oparzenie słoneczne na wakacjach?

Przy lekkim oparzeniu schłódź skórę zimną wodą o temperaturze około 15°C przez co najmniej 15 minut. Nałóż nawilżający krem lub żel z aloesem o prostym składzie. Nie stosuj żadnych tłustych maści, stworzysz wtedy warstwę okluzyjną i oparzenie będzie dalej się “parzyć” zamiast oddać nadmiar ciepła. Najlepsze na miejscowe oparzenia są opatrunki hydrożelowe. Nawilżają, dają uczucie chłodzenia, a jednocześnie chronią oparzenie przed infekcją. Natomiast, na większe powierzchnie ciała musimy wspomóc się żelem, kremem lub najpopularniejszym prepraratem czyli pianką z panthenolem o czym więcej przeczytasz w artykule: Panthenol w piance – czy to dobry wybór na oparzenia? Pamiętaj aby jednak najpierw sprawdzić na małej powierzchni ak skóra reaguje na dany krem czy piankę. Różne produkty zawierają konserwanty, które mogą draźnić skórę.

Z leków doustnych sprawdzą się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen lub naproksen (o ile nie wychodzimy już na słońce) lub najbezpieczniejszy w lato czyli paracetamol. Nie przekłuwaj pęcherzy, bo otwarta rana łatwo się zakaża w gorącym klimacie.^1,10,11

Niektóre leki zwiększają wrażliwość skóry na słońce (reakcje fototoksyczne). Jeśli przyjmujesz którykolwiek z poniższych, na Kanarach stosuj maksymalną ochronę:¹

• doksycyklina i inne antybiotyki z grupy tetracyklin;
• fluorochinolony (np. cyprofloksacyna);
• NLPZ: ibuprofen, naproksen, ketoprofen;
• leki moczopędne: tiazydy, furosemid;
• retinoidy (stosowane np. w leczeniu trądziku).

Oparzenia słoneczne w dzieciństwie wielokrotnie zwiększają ryzyko rozwoju czerniaka i innych nowotworów skóry w dorosłym życiu. Metaanaliza obejmująca ponad 321 tysięcy uczestników wykazała, że nawet pojedyncze silne oparzenie istotnie podnosi ryzyko raka kolczystokomórkowego skóry. Do lekarza zgłoś się, gdy oparzenie obejmuje dużą powierzchnię ciała, pojawiają się rozległe pęcherze, gorączka powyżej 39°C lub objawy zakażenia.^2,7,11,13

Leki OTC w Hiszpanii a apteczka z Polski: co zabrać, czego nie kupisz na miejscu?

System apteczny w Hiszpanii (farmacia) jest dobrze zaopatrzony, a większość podstawowych leków dostaniesz bez recepty. Poniżej znajduje się porównanie najważniejszych substancji czynnych z ich polskimi i hiszpańskimi odpowiednikami:¹

• ibuprofen – w Polsce: Nurofen, Ibuprom; w Hiszpanii: Nurofen, Espidifen;
• paracetamol – w Polsce: Apap, Panadol, Efferalgan; w Hiszpanii: Gelocatil, Efferalgan;
• naproksen – w Polsce: Naproxen, Apo-Napro; w Hiszpanii: Antalgin (w mniejszych dawkach bez recepty);
• hydrokortyzon 1% krem – w Polsce: Hydrocortisonum; w Hiszpanii: Cortaid.

Z Polski warto jednak zabrać kilka rzeczy:

• Przede wszystkim leki na receptę przyjmowane na stałe.
• Plastry opatrunkowe z opatrunkiem hydrożelowym na oparzenia przydadzą się, bo w aptekach na mniejszych wyspach asortyment bywa ograniczony.
• Leki przeciwhistaminowe są dostępne bez recepty w Hiszpani ale warto zabrać ze sobą chociaż blister np. bilastyny (Clatra), cetyryzyny (Zyrtec) czy loratadyny (Claritine) kupisz też w Hiszpanii (Zyrtec, Clarityne).
• Elektrolity w saszetkach (np. Orsalit, Gastrolit) warto mieć pod ręką, bo na Kanarach łatwo o odwodnienie, a hiszpańskie odpowiedniki (Sueroral) nie zawsze są dostępne w pobliżu.¹

Meduzy, jeżowce i inne zagrożenia w wodzie: co warto wiedzieć?

Wody wokół Wysp Kanaryjskich są generalnie bezpieczne, ale sezonowo pojawiają się meduzy, a jeżowce morskie zamieszkują skaliste dna przybrzeżne przez cały rok. Przy poparzeniu przez meduzę wypłucz miejsce słoną wodą (nie słodką!), aby pozbyć się ich parzydełek bez ich uszkadzania co mogłoby nasilić objawy poparzenia, usuń fragmenty macek pęsetą i jeśli istnieje możliwość to przyłóż gorący okład (około 40-45°C) na 20 minut. Przykładanie zimnych okładów w tym przypadku nie pomoże. Na jeżowca najłatwiej nadepnąć na skalistych plażach Teneryfy i Gran Canarii, a kolce trzeba usunąć sterylną pęsetą i zdezynfekować ranę. Buty do wody to na skalistych plażach Kanarów absolutna konieczność. W apteczce plażowej powinny znaleźć się:

• środek dezynfekujący (np. Octenisept, Granusept);
• pęseta;
• plastry wodoodporne;
• lek antyhistaminowy;
• krem z hydrokortyzonem 1% lub maleinian dimetyndenu w żelu (Fenistil), natomiast pamiętaj aby nie opalać miejsc posmarowanych tymi preparatami.

Woda morska nie chroni przed promieniowaniem UV, bo promienie przenikają do głębokości około 60 cm pod powierzchnię. Na plażach z jasnymi piaskami (Fuerteventura, południowa Gran Canaria) piasek odbija dodatkowe UV. Kontakt ze słoną wodą zwiększa wrażliwość skóry na oparzenie o 20-30%, a pocenie się obniża ją o kolejne 15%. Jeśli planujesz dłuższe pływanie, rozważ koszulkę z filtrem UV (oznaczenie UPF 50), która zapewnia lepszą ochronę niż sam krem.^1,2,3,5

Kleszcz w skórze na trekkingu: czy na Kanarach grożą kleszcze?

Teneryfa (z wulkanem Teide na wysokości ponad 3700 m n.p.m.) i La Palma to raj dla miłośników trekkingu, ale w górskich lasach laurowych i sosnowych występują kleszcze. Ryzyko spotkania z nimi jest znacznie mniejsze niż w polskich lasach, ale kleszcz w skórze po wędrówce to realna możliwość, szczególnie w wilgotnych dolinach. Jeśli znajdziesz kleszcza, usuń go jak najszybciej kleszczołapką lub pęsetą, chwytając jak najbliżej skóry i wyciągając zgodnie z instrukcją producenta. Miejsce ukąszenia zdezynfekuj i obserwuj przez kilka tygodni.

Na szlakach górskich pamiętaj o ochronie przeciwsłonecznej — natężenie UV rośnie o ok. 10% na każde 1000 m wysokości, a w połączeniu z subtropikalną szerokością geograficzną i czystym powietrzem nad warstwą chmur indeks UV na szczycie Teide (3718 m n.p.m.) potrafi sięgać wartości ekstremalnych (11–12), znacznie wyższych niż na plaży. Noś kapelusz z szerokim rondem, okulary z filtrem UV 400 i odzież z tkaniny o oznaczeniu UPF co najmniej 30, a najlepiej 50+, a krem SPF 50+ aplikuj co 2 godziny. Zabierz co najmniej 2 litry wody na osobę i planuj wędrówki na wczesne godziny poranne lub późne popołudniowe. W apteczce trekkingowej powinny znaleźć się:^1,3,6,12

• wyciągacz do kleszczy lub pęseta z cienkimi końcówkami;
• środek dezynfekujący;
• repelent (DEET min. 30% lub pikarydyna 20%);
• krem z filtrem SPF 50+;
• plastry (w tym na pęcherze) i bandaż elastyczny;
• elektrolity w saszetkach;
• paracetamol (np. na wysokościowy ból głowy).

Denga: co to jest i czy grozi na Kanarach?

Denga to choroba wirusowa przenoszona przez komary z rodzaju Aedes — głównie komara egipskiego (Aedes aegypti) i tygrysiego (Aedes albopictus). Objawia się wysoką gorączką, silnym bólem głowy, bólem mięśni i stawów oraz wysypką.
Oba gatunki zostały wykryte na Wyspach Kanaryjskich (Ae. aegypti po raz pierwszy na Fuerteventurze w 2017 r., Ae. albopictus na Teneryfie w 2023 r.), ale dzięki aktywnym programom eradykacji do tej pory nie odnotowano na archipelagu lokalnych ognisk dengi. Aktualnie nadzór koncentruje się na Teneryfie, Gran Canarii i Fuerteventurze, gdzie pozostają otwarte ogniska komarów Aedes — głównie w portach, na lotnisku i pojedynczych dzielnicach. Lanzarote, La Palma, La Gomera i El Hierro pozostają wolne od inwazyjnych komarów Aedes (La Palma po skutecznej eradykacji w 2023 r., pozostałe trzy wyspy — bez wykryć w historii nadzoru).

W razie wystąpienia gorączki, bólu głowy i wysypki po powrocie z wakacji zgłoś się do lekarza i wspomnij o pobycie na Kanarach. Nie ma swoistego leku, ale wczesne rozpoznanie pomaga uniknąć powikłań.
Najlepsza ochrona to unikanie ukąszeń. Pamiętaj, że komary Aedes są aktywne w ciągu dnia — stosuj repelent z DEET 30% lub pikarydyną 20% przez cały dzień, noś jasną odzież z długim rękawem, a w pokoju używaj klimatyzacji lub siatek w oknach.
Oprócz dziennyc komarów Aedes na Wyspach Kanaryjskich spotkasz również nocne komary Culex.

Która wyspa dla rodziny, która dla imprezowiczów, a które dla naturystów i społeczności LGBT?

Każda z siedmiu zamieszkanych wysp ma inny charakter:

• Teneryfa — najbardziej wszechstronna: rodzinne kurorty (Costa Adeje), nocna rozrywka (Playa de las Américas) i park narodowy Teide z najwyższym szczytem Hiszpanii.
• Gran Canaria — najbardziej kosmopolityczna. Playa del Inglés to centrum turystyki imprezowej i sceny LGBT (Maspalomas Pride — jeden z największych w Europie), wydmy Maspalomas mają wydzieloną strefę nudystyczną, a Meloneras, Puerto Rico i Puerto de Mogán to spokojne kurorty rodzinne.
• Fuerteventura — najlepszy wybór dla naturystów (na większości plaż nagość jest dozwolona lub istnieją wydzielone strefy nudystyczne). Długie piaszczyste plaże, ale stale wieją silne wiatry pasatowe — mekka windsurfingu. Warto pamiętać, że wiatr chłodzi skórę i maskuje uczucie pieczenia od słońca, co paradoksalnie zwiększa ryzyko oparzeń słonecznych.
• Lanzarote — wulkaniczne krajobrazy (Timanfaya), architektura Césara Manrique, kameralne kurorty. Charco del Palo to jedyna na Kanarach miejscowość, w której nagość jest dozwolona na całym jej obszarze.
• La Palma — “wyspa zielona”, trekking i obserwacja gwiazd (rezerwat Starlight).
• La Gomera — kameralna, z lasem wawrzynowym Garajonay (UNESCO).
• El Hierro — najmniejsza i najmniej odwiedzana, raj dla nurków.

Bezpieczeństwo zdrowotne: wszystkie wyspy są bezpieczne — nie występują tu tropikalne choroby endemiczne ani rodzime węże. Na archipelagu żyją natomiast pojedyncze gatunki pająków, których jad może być groźny dla człowieka — wdowa czarna śródziemnomorska (Latrodectus tredecimguttatus) i pustelnik śródziemnomorski (Loxosceles rufescens) — a także skolopendry z rodzaju Scolopendra.
Woda z kranu jest zdatna do picia na wszystkich wyspach, choć na Lanzarote i Fuerteventurze pochodzi z odsalania i ma specyficzny smak. Główne realne zagrożenia to oparzenia słoneczne, odwodnienie i udar cieplny, a w drugiej kolejności poparzenia od meduz i kontakty z jeżowcami.

Naturyzm i opalanie topless na Kanarach: jak chronić wrażliwe partie ciała?

Naturyzm i opalanie topless są na Wyspach Kanaryjskich legalne i powszechnie praktykowane. Najbardziej znane plaże naturystyczne to wydmy Maspalomas na Gran Canarii, plaże wokół Corralejo na Fuerteventurze oraz północna część Playa de la Tejita na Teneryfie. Z medycznego punktu widzenia oznacza to, że znacznie większa powierzchnia skóry jest narażona na UV — w tym partie ciała, które na co dzień są zakryte i nie przeszły naturalnej adaptacji do słońca.

Skóra eksponowana regularnie na UV stopniowo buduje dwa mechanizmy obronne: pogrubienie warstwy rogowej naskórka i zwiększoną produkcję melaniny. Skóra normalnie zakryta (piersi, pośladki, podbrzusze) tych mechanizmów nie ma — jej wrażliwość rumieniowa może być nawet kilkukrotnie wyższa niż skóry twarzy czy przedramion. Osobnym przypadkiem jest skóra moszny i powiek, anatomicznie najcieńszy naskórek na ciele — nawet krótka ekspozycja może spowodować bolesne oparzenie.

Modelowanie ekspozycji UV pokazuje, że tygodniowy urlop plażowy może dostarczyć normalnie zakrytym partiom ciała dawkę porównywalną z roczną ekspozycją mieszkańca Europy Środkowej. Osoby o jasnej karnacji (fototyp I i II według skali Fitzpatricka) powinny szczególnie ograniczyć czas bez odzieży na słońcu i regularnie szukać cienia.

Na okolice intymne, piersi i pośladki najbezpieczniejsze są filtry mineralne (fizyczne) z tlenkiem cynku lub dwutlenkiem tytanu, SPF 50+ i koniecznie z oznaczeniem szerokiego spektrum (broad spectrum), czyli chroniące zarówno przed UVB (oparzenia), jak i UVA (fotostarzenie i ryzyko nowotworowe). Tlenek cynku daje pełne spektrum w jednym składniku. Filtry mineralne tworzą fizyczną barierę na skórze, działają natychmiast po aplikacji i rzadko podrażniają wrażliwe okolice. Wybieraj formę kremu lub mleczka, bez perfum, a unikaj filtrów w sprayu (zawierają alkohol, który piecze). Aplikuj hojnie i odświeżaj co 1,5–2 godziny oraz po każdej kąpieli.

Europejski Kodeks Walki z Rakiem jednoznacznie podkreśla, że opalona skóra nie jest oznaką zdrowia, lecz reakcją obronną na uszkodzenie wywołane promieniowaniem UV. Warto też wiedzieć, że nawet pod parasolem rozproszone promieniowanie wciąż dociera do skóry — pod standardowym parasolem plażowym na piasku można otrzymać nawet ok. 80% całkowitej dawki UV (z powodu odbić od piasku i rozproszenia od strony nieba).^9,5,6,14

Zdrowie seksualne na wakacjach: czy warto się zabezpieczyć?

Hiszpania od kilku lat boryka się ze wzrostem zakażeń przenoszonych drogą płciową, w tym kiły, rzeżączki i HIV. Wyspy Kanaryjskie były w 2022 r. regionem o najwyższej zapadalności na kiłę w całej Hiszpanii (33,47 przypadków na 100 000 mieszkańców), a problem szczególnie dotyczy kurortów turystycznych na Gran Canarii i Teneryfie. Prezerwatywy są dostępne w każdej aptece, supermarkecie i automatach w klubach.

Jeśli dojdzie do kontaktu bez zabezpieczenia z ryzykiem zakażenia HIV, na oddziałach ratunkowych szpitali (urgencias) można uzyskać profilaktykę poekspozycyjną (PEP). Należy ją rozpocząć jak najszybciej — najlepiej w ciągu 6 godzin, maksymalnie do 72 godzin od narażenia. Dla turystów z Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) PEP jest bezpłatny.

Antykoncepcja awaryjna (píldora del día después) jest dostępna w każdej hiszpańskiej aptece bez recepty i bez ograniczeń wiekowych — lewonorgestrel skuteczny do 72 godzin (ok. 20 €) lub ellaOne do 120 godzin (ok. 30 €). Bezpłatnie również w publicznych centrach zdrowia (centro de salud). PEP i tabletka “po” to dwie różne interwencje — pierwsza chroni przed HIV, druga przed ciążą; w razie potrzeby stosuje się obie równolegle.

Profilaktykę przedekspozycyjną (PrEP) turyści powinni zorganizować jeszcze w Polsce. W hiszpańskich aptekach od 2018 r. dostępne są też szybkie testy na HIV bez recepty (autotest VIH), a na Gran Canarii i Teneryfie działają punkty anonimowego testowania prowadzone przez organizacje pozarządowe. Niezależnie od okoliczności, prezerwatywa pozostaje najprostszą i najskuteczniejszą ochroną przed zakażeniami.

Podsumowanie

Wyspy Kanaryjskie to doskonały kierunek przez cały rok, ale słoneczny klimat wymaga świadomego podejścia do ochrony zdrowia. Wodoodporny krem z filtrem SPF 50+ o szerokim spektrum to absolutna podstawa, uzupełniona kapeluszem z szerokim rondem, okularami z filtrem UV 400 i lekką odzieżą. Z Polski zabierz leki przyjmowane na stałe, elektrolity, plastry hydrożelowe (na pęcherze i otarcia) oraz repelent. Wyrób też EKUZ — bezpłatna karta zapewnia dostęp do publicznej opieki zdrowotnej w Hiszpanii. W razie udaru cieplnego lub innego nagłego zagrożenia dzwoń pod 112.

Niezależnie od tego, którą z siedmiu wysp wybierzesz — kosmopolityczną Gran Canarię z rodzinnymi kurortami i sceną LGBT, naturystyczną Fuerteventurę, wszechstronną Teneryfę, wulkaniczne Lanzarote czy spokojniejsze La Palmę, La Gomerę i El Hierro — największym zagrożeniem zdrowotnym pozostaje promieniowanie UV. Europejski Kodeks Walki z Rakiem przypomina, że opalenizna nie jest oznaką zdrowia, lecz sygnałem uszkodzenia skóry. Rozsądna ochrona przeciwsłoneczna, nawodnienie i unikanie słońca w godzinach 12:00–16:00 pozwolą cieszyć się wakacjami bez nieprzyjemnych konsekwencji zdrowotnych.