Dysfagia jest słowem wywodzącym się z greki (phagia — jeść, dys — z trudnością). Oznacza trudności połykania pokarmu, które występują w jamie ustnej, gardle i przełyku. Pacjenci opisują dysfagię jako zatrzymywanie się pokarmu, zawieszanie się kęsów lub przylepianie się ich do ściany przełyku. Uogólniając, dysfagia to uczucie przeszkody w przechodzeniu pokarmu na poszczególnych etapach połykania [1].

Trudności w przełykaniu. Jak powinno wyglądać prawidłowe połykanie pokarmów?

Połykanie składa się z dwóch faz. Pierwsza z nich — zależna od naszej woli — polega na rozdrabnianiu i żuciu pokarmów oraz mieszaniu ich ze śliną, aby nadać im odpowiednią wielkość i wilgotność. Tak uformowany i mokry pokarm może wówczas swobodnie przejść do przełyku. Kurczący się język przesuwa kęs do gardła, gdzie rozpoczyna się druga faza połykania — niezależna od naszej woli. Na tym etapie współdziała kilka elementów, które umożliwiają swobodne przesuwanie się kęsa pokarmu w głąb przełyku, aż do żołądka. Podniebienie miękkie kurczy się, krtań zostaje zamknięta i przesunięta do przodu — zapobiega to cofaniu się pokarmu przez nos. Ruch perystaltyczny gardła przesuwa pokarm do górnej części przełyku — wówczas kończy się etap połykania [1].

Jakie są objawy dysfagii?

Wśród objawów, które mogą wskazywać na rozwój dysfagii, wyróżnia się:

• trudności w rozpoczęciu aktu połykania;
• problemy z przesuwaniem pokarmu do gardła i do przełyku;
• ból opisywany jako palący, piekący, kłujący lub kurczowy;
• często kaszel w trakcie połykania lub w nocy;
• cofanie się pokarmu przez nos;
• zwracanie niestrawionego pokarmu;
• głośne połykanie;
• cuchnący oddech;
• chrypka [1].

Skąd to uczucie guli w gardle? Przyczyny dysfagii

Problem na etapie połykania może pojawić się przed przełykiem, bądź w jego obrębie. W zależności od miejsca trudności wyróżnia się następujące przyczyny dysfagii.

Przyczyny dysfagii przedprzełykowej:

• miejscowe zmiany strukturalne, takie jak zapalenia błony śluzowej jamy ustnej, gardła;
• nowotwory — gardła, języka;
• ucisk z zewnątrz, np. na skutek rozwiniętego wola lub powiększenia węzłów chłonnych;
• ciężkie zmiany zwyrodnieniowe;
• zaburzenia nerwowo-mięśniowe, w tym choroby układy nerwowego, zespoły pozapiramidowe (choroba Parkinsona), neuropatie obwodowe (cukrzyca, sarkoidoza);
• miopatie.

Przyczynami dysfagii przełykowej są:

• zwężenia przełyku: rak przełyku, uchyłki w przełyku, powikłania choroby refluksowej;
• zaburzenia motoryki mięśni przełyku;
• choroby narządów sąsiadujących z przełykiem, w tym wada zastawki mitralnej serca, wole, guzy śródpiersia lub oskrzeli [1,2].

Czy dzieci również cierpią na dysfagię?

Dysfagia u dzieci ma zazwyczaj inne źródło niż u osób dorosłych. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się:

• zapalenie jamy ustnej, zwykle wirusowe;
• zapalenie gardła, zwykle wirusowe;
• ropień okołomigdałkowy;
• uraz gardła lub gardła;
• zapalenie przełyku – najczęściej w wyniku refluksu żołądkowo-przełykowego;
• reakcja dystoniczna – mimowolny skurcz grup mięśniowych.

Niestety dysfagia u dzieci może niekiedy stanowić stan bezpośredniego zagrożenia życia. Może ona bowiem doprowadzić do zwężenia lub całkowitego zamknięcia światła dróg oddechowych. Taka sytuacja może być spowodowana m.in. obecnością ciała obcego w przełyku, połknięciem środków żrących i perforacją przełyku bądź zapaleniem nagłośni, guzem śródpiersiowym bądź zakażeniami ośrodkowego układu nerwowego. Niemniej warto zaznaczyć, że większość przypadków dysfagii nie zagraża życiu pacjenta [2].

Jak leczyć dysfagię?

Dysfagia należy do objawów alarmowych. Oznacza to, że należy jak najszybciej znaleźć jej przyczynę, aby wykluczyć m.in. choroby nowotworowe. Nagły rozwój dysfagii najczęściej wynika z utknięcia w przełyku ciała obcego. Wówczas pacjent często sam rozpoznaje przyczynę trudności w przełykaniu.  Ciało obce wymaga pilnego usunięcia w trakcie zabiegu endoskopowego.

Inne przyczyny dysfagii, powinny również skłonić pacjenta do wizyty u lekarza. Po zebraniu szczegółowego wywiadu od chorego specjalista może wówczas wdrożyć odpowiednie leczenie. Zidentyfikowanie choroby podstawowej, która jest źródłem problemów z połykaniem, jest niezbędne do rozwiązania problemu utrudnionego połykania. Być może poza terapią choroby podstawowej, konieczna będzie również właściwie dobrana rehabilitacja [1-2].