Zdrowie psychiczne, jako kluczowa komponenta zdrowia

Zdrowie psychiczne jest integralną i niezbędną komponentą zdrowia. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje je następująco: “Zdrowie psychiczne to stan dobrego samopoczucia, w którym człowiek zdaje sobie sprawę z własnych możliwości, realizuje się, marzy, planuje, radzi sobie z różnorakimi sytuacjami życiowymi i stresem, a jednocześnie jest w stanie uczestniczyć w życiu społecznym i produktywnie pracować” [1].

Zgodnie z najnowszym raportem Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH)  “Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020” dane dotyczące stanu zdrowia psychicznego Polaków nie są optymistyczne (sukcesywnie, rok do roku liczby dotyczące zaburzeń psychicznych rosną), a trwająca już niemalże rok pandemia koronawirusa SARS-Cov-2, tylko pogarsza prognozy. 350 mln ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, w Polsce 1,5 mln (w czasie pandemii liczba ta się podwoiła!). Najbliższa dekada będzie przełomowa, WHO szacuje, że w 2030 roku, depresja zdobędzie podium i będzie najczęściej występującą chorobą na świecie [2].

Depresja: co powinieneś wiedzieć

Depresja to choroba charakteryzująca się utrzymującym się co najmniej dwa tygodnie subiektywnie odczuwanym obniżeniem nastroju (od autora: osoba chora pozornie może wydawać się radosna) i znacznym spadkiem zainteresowania czynnościami, które zwykle sprawiały radość czy przyjemność. Oprócz smutku, depresji towarzyszy niezdolność do wykonywania codziennych, nawet prozaicznych czynności [3].

REKLAMA
REKLAMA

Chorobie towarzyszą często następujące objawy:

  • bezsenność lub nadmierna senność,
  • niepokój,
  • poczucie beznadziejności, 
  • obniżone poczucie własnej wartości,
  • utrata energii, uczucie zmęczenia,
  • zmiana apetytu,
  • zmniejszona koncentracja,
  • podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe,
  • nieuzasadnione poczucie winy,
  • zamartwianie się, nadmierna reakcja lękowa,
  • myśli samobójcze lub myśli o samookaleczeniu, planowanie prób samobójczych [4].
Osoba chora pozornie może wydawać się radosna. (fot. Unsplash.com)
Osoba chora pozornie może wydawać się radosna. (fot. Unsplash.com)

Przyczyny depresji

Jak dotąd, patofizjologia depresji nadal pozostaje tematem badań i nie do końca poznano jej mechanizm. Zgodnie z najnowszymi badaniami przyjmuje się, że kluczowe znaczenie mogą mieć 3 czynniki.

Biologiczne

  • zaburzenia przekaźnictwa neurotransmiterów takich, jak noradrenalina, dopamina, serotonina czy acetylocholina,
  • u osób chorujących na depresję zauważono dysproporcje w wielkości struktur mózgu odpowiedzialnych za regulację emocji,
  • u osób ze zdiagnozowaną chorobą obserwuje się anomalie w obrębie wydzielania czynników aktywujących i hamujących odpowiedź zapalną w organizmie,
  • jesteśmy bardziej narażeni na depresję, jeśli nasi bliscy na nią cierpieli (geny),

Psychologiczne

  • traumatyczne wydarzenia (śmierć bliskiej osoby, wypadek, nieuleczalna choroba, rozwód),
  • typ osobowości,
  • zdolność radzenia sobie ze stresem,
  • styl życia (nałogi, dieta),

Społeczne

  • brak wsparcia i samotność,
  • niski status społeczny,
  • epidemia koronawirusa — izolacja, praca czy nauka zdalna [5,6].

Diagnoza

Rozpoznanie depresji opiera się na indywidualnym, szczegółowym zebraniu wywiadu oraz ogólnym dokładnym przyjrzeniu się stanowi psychicznemu pacjenta przez lekarza psychiatrę. Oprócz informacji dotyczących objawów pacjent udziela lekarzowi informacji na temat chorób współistniejących, stosowanych przewlekle leków i stylu życia (używek, higieny snu, codziennego narażenia na stres). Dodatkowo lekarz może zlecić badania laboratoryjne m.in.: poziom witaminy D we krwi, miedzi, cynku, a nawet poziom hormonów tarczycy [7].

Leczenie depresji

Kluczową rolę w leczeniu depresji odgrywa farmakoterapia, a pierwsze jej efekty pacjent odczuwa najwcześniej po 2-4 tygodniach stosowania zaordynowanych przez lekarza prowadzącego terapię leków.

W leczeniu depresji najczęściej stosowane są następujące leki:

Przy wyborze leku, lekarz prowadzący, uwzględnia ryzyko interakcji z innymi lekami (szczególnie niebezpieczne w wielochorobowości), ryzyko działań niepożądanych danego leku oraz cenę leku (przy zbyt wysokiej cenie, istnieje ryzyko nagłego odstawienia leku — brak realizacji recepty na lek przez pacjenta).  

Najkorzystniejsze efekty leczenia osiąga się przy łączeniu farmakoterapii z psychoterapią (czytaj także: Kwasy Omega-3 i wpływ na zdrowie psychiczne) [4].

Pamiętaj!

  1. Podczas wizyty poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach oraz suplementach diety. Jest to ważne, ze względu na poważne ryzyko interakcji między lekami.
  2. Leki antydepresyjne dają efekt terapeutyczny po 2-4 tygodni (nie spodziewaj się efektów po kilku dniach terapii).
  3. Pierwsze tygodnie leczenia mogą być trudne ze względu na pojawiające się działania niepożądane leków. Poproś bliskich, przyjaciół o wsparcie i nie przerywaj terapii.
  4. Leki przyjmuj o stałych porach, zgodnie z zaleceniami lekarza psychiatry. Nigdy nie zmieniaj dawki oraz częstotliwości dawkowania na własną rękę.
  5. Nastaw się na długotrwałe leczenie (około 180 dni i więcej) pamiętając o fakcie, że leki przeciwdepresyjne nie uzależniają.
  6. Pod żadnym pozorem nie odstawiaj leków z dnia na dzień. Może wystąpić wówczas zagrażający twojemu zdrowiu i życiu zespół odstawienny (objawy to m.in.: zaburzenie świadomości, zaburzenie widzenia, omamy wzrokowe i słuchowe, silne napady lęku i agresji, otępienie, objawy grypopodobne, silne pocenie się, problemy z chodzeniem, splątanie, utrata przytomności, drgawki, myśli samobójcze) [4,9,10].

Kondycja psychiczna Polaków a pandemia

W październiku 2020 roku, w ramach kampanii #NASZAwtymGŁOWA, Instytut LB Medical wraz z SW Research przeprowadził badanie ankietowe “Kondycja psychiczna Polaków” wśród 1046 respondentów. Wyniki sondażu są jednoznaczne — co drugi Polak w ostatnich 2 latach doświadczył obniżenia nastroju trwającego dłużej niż kilka dni, a 65% osób biorących udział w badaniu, w ostatnich 2 latach doświadczyła wyczerpania i zmęczenia.   

Analizując wyniki badania, można wysunąć wnioski, że obecnie na kondycję psychiczną Polaków wpływają między innymi:

  • sytuacja finansowa — 66% respondentów zadeklarowało o wysokim lub decydującym wpływie,
  • sytuacja w domu, relacje z bliskimi — 63%; 
  • problemy najbliższych — 62%,
  • zdrowie — 61%,
  • sytuacja w pracy — 60%,
  • relacje z przyjaciółmi, znajomymi — 54%,
  • sytuacja epidemiczna związana z COVID-19 — 50%
  • sytuacja na rynku pracy — 46%. 

Niestety, depresja jest nadal tematem tabu i boimy się przyznać się do choroby. Aż 40% respondentów nie skorzystało ze zwolnienia lekarskiego w związku ze zdiagnozowaną depresją, podając za przyczynę takiego postępowania wstyd, lęk przed utratą pracy, bycie ocenionym przez innych [11].

Mam depresję. Gdzie szukać pomocy? 

Teraźniejszość nas nie rozpieszcza. Wciąż trwająca epidemia koronawirusa, niezaplanowana izolacja od bliskich, lęk przed zachorowaniem, ograniczony kontakt bezpośredni z ludźmi, rówieśnikami (praca zdalna, nauka zdalna), dezinformacja, teorie spiskowe, brak poczucia bezpieczeństwa, brak odpoczynku, utrata bliskich, utrata pracy — to tylko nieliczne czynniki, które mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie psychiczne.

Jeśli obserwujesz u siebie trwający niezmiennie spadek nastroju, anhedonię (brak odczuwania przyjemności), stronisz od kontaktów z ludźmi, masz poczucie beznadziei, a codzienne “wstanie z łóżka” jest problemem, nie bój się wyciągnąć rękę po pomoc. Samo nie przejdzie! Nie naciśniesz przycisku “wyloguj” i smutek nagle zniknie. Pamiętaj, że zawsze możesz porozmawiać o swoich dolegliwościach i samopoczuciu ze swoimi bliskimi, z zaufanym przyjacielem,  lekarzem czy nawet z farmaceutą. Jeśli jednak preferujesz kontakt anonimowy, skorzystaj z następujących propozycji profesjonalnego wsparcia: 

  • 116 123 — Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym, bezpłatnie, czynny w godzinach: 14.00-22.00
  • 116 111 — Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, bezpłatnie, czynny całą dobę,
  • 22 594 91 00 — Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji,  czynny środę i czwartek w godzinach: 17.00-19.00.
  • 800 108 108 — Telefon wsparcia, czynny od poniedziałku do piątku w godzinach: 14.00-20.00,
  • 22 635 09 54 — Telefon zaufania dla osób starszych, czynny w poniedziałki, środy i czwartki w godzinach: 17.00-20.00 [12]. 

Jak wspierać bliskich cierpiących na depresję?

  1. Zachęć bliską osobę do kontaktu z lekarzem, psychoterapeutą i zaoferuj, że udasz się z nią na wizytę.
  2. Jeśli bliska osoba przyjmuje leki przeciwdepresyjne, dopilnuj, by stosowała je zgodnie, z zaleceniami lekarza (jeśli leki kończą się, pomóż skontaktować się z lekarzem w celu wypisania nowej recepty).
  3. Bądź cierpliwy i wytrwały. Powrót do zdrowia bliskiej Ci osoby może potrwać nawet kilka miesięcy.
  4. Pomóż w codziennych obowiązkach, dopilnuj, by chory miał odpowiednio zbilansowaną dietę oraz dbał o jakość snu.
  5. Zachęcaj do regularnej aktywności fizycznej, zaproponuj spacer czy przejażdżkę rowerową.
  6. Jeśli bliska Ci osoba rozważa samookaleczenie, bądź już raz targnęła się na swoje życie, nie zostawiaj jej samej. Jeśli zauważasz pogorszenie się stanu zdrowia, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym terapię bliskiej Ci osoby, a w międzyczasie usuń z zasięgu chorego ostre i niebezpieczne przedmioty i zabezpiecz domową apteczkę.
  7. Zadbaj również o siebie — staraj się nadal robić to, co daje Ci radość i wewnętrzny spokój [13].

“Dla tych, którzy błąkali się po ciemnych borach depresji i znają jej niewysłowioną, agonalną naturę, ich powrót z otchłani jest jak droga poety, wspinającego się krok po kroku z czarnych czeluści piekieł, aby w końcu wydostać się na „jasny świat”, gdzie każdy, kto powrócił do zdrowia, prawie zawsze odzyskuje wewnętrzną równowagę i zdolność odczuwania radości.” — William Styron, Dotyk ciemności: kronika obłędu.