Dowiedz się więcej o arteterapii. Co to za metoda?

Czym jest arteterapia?

Pojęcie „arteterapia” to terapia przez sztukę. Termin pochodzi od łacińskiego słowa “ars” oznaczającego sztuka oraz “therapeuein” czyli leczenie, terapia.

Arteterapia  jest niefarmakologiczną formą leczenia. Dr Andrzej Kowal- nieżyjący lekarz psychiatrii, wieloletni dyrektor jednego z największych szpitali psychiatrycznych w Polsce, opisywał arteterapię jako jedną z form psychioterapii, a jednocześnie jako niezależną metodę leczenia. Arteterapia łączy pomoc psychologiczną, terapeutyczną i pedagogiczną, a  także wiedzę z zakresu oddziałowywania sztuki i różnych sposobów tworzenia, która ma wspomóc pacjenta/klienta w procesie poprawy jakości życia.

Wyróżniamy arteterapię czynną, gdzie pacjent/klient bierze udział w stworzeniu dzieła i bierną, gdzie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych np. wizyta w teatrze, operze, galerii sztuki.

Artetetapeuta nie narzuca swojego zdania czy wizji, jest osobą, która towarzyszy pacjentowi/klientowi przy powstawaniu pracy wyrażającej myśli emocje, ma możliwość  “odszyfrowywania” indywidualnego języka, którym posługuje się osoba tworząca. Tym różni się od terapeuty zajęciowego-ergoterapeuty, który może wykorzystywać te same metody np. rysunek czy malarstwo, ale koryguje pewne elementy np. postawę, sposób trzymania narzędzia, dobór kolorów itp.

Jakie są cele arteterapii?

Nadrzędnym celem arteterapii jest dotarcie do wnętrza człowieka, poznanie samego siebie, dokonanie pewnego wglądu w emocje i przeżycia.

Arteterapia  pozwala na niewerbalne komunikowanie się, ma duży wpływ na wzrost samooceny i poczucia własnej wartości,  zwiększa sprawczość, aktywizuje fizycznie i psychicznie. Zapewnia przyjemność i  odpoczynek psychiczny, uczy bezpiecznego wyrażania emocji i przeżyć.

Arteterapia ma także bezpośredni wpływ na zmianę zachowań człowieka. Proces twórczy zmniejsza napięcie emocjonalne, a kontakt ze sztuką staje się katalizatorem procesu terapeutycznego i pozwala na wewnętrzne “khatarsis“.

Dla kogo jest arteterapia?

Adrian Hill (prekursor arteterapii) podkreśla, że najważniejszy w arteterapi jest swobodny proces twórczy, a nie efekt finalny. Twórca nie musi posiadać żadnych szczególnych zdolności i umiejętności. Ta forma terapii stosowana jest więc wobec szerokiej grupy odbiorców niezależnie od wieku, wiedzy, pochodzenia, diagnozy, statusu społecznego czy przekonań na swój temat. “Człowiek jest z natury twórczy i kreatywny” mówi jeden z czołowych arteterapeutów w Polsce – Wiesław Karolak i jest to jedno z głównych założeń arteterapii – każdy z nas posiada wrodzony potenciał do pracy twórczej, każdy z nas ma prawo do bycia Twórcą, a wszystko co tworzymy to twórczość, nie musimy zajmować się sztuką profesjonalnie.

Arteterapia rekomendowana jest m.in. w następujących przypadkach: zaburzeniach o podłożu psychicznym, chorobach przewlekłych, niepełnosprawnościach, niedostosowaniu społecznym, a także w tak ważnym rozwoju osobistym.

Programy arteterapeutyczne wprowadzane są w szpitalach, szkołach, przedszkolach, hospicjach, sanatoriach , instytuacjach edukacyjnych a także w prywatnej praktyce terapeutycznej.

Jakie są rodzaje arteterapii?

Najbardziej popularne metody arteterapii:

Muzykoterapia

Jedna z najstarszych i najbardziej abstrakcyjnych rodzajów tej formy wsparcia. Pozwala na kompleksowe i wielofunkcyjne wykorzystanie muzyki w procesie terapeutycznym.

Muzykoterapię dzielimy na aktywną i receptywną. Muzykoterapia aktywna obejmuje grę na instrumentach, ruch przy muzyce, śpiew, ćwiczenia stymulujące aparat mowy, a receptywna związana jest z odbiorem, słuchaniem muzyki. Muzykoterapia ma za zadanie oddziaływać na sferę psycho-emocjonalną, jest bardzo istotna w zaburzeniach komunikowania się, aktywizuje i relaksuje

Biblioterapia

Najstarszy rodzaj arteterapii. Polega na oddziaływaniu poprzez czytanie, słuchanie lub oglądanie odpowiednio dobranych książek, fragmentów utworów, czy innego piśmiennictwa. Dzięki pracy z odpowiednio dopasowanym tekstem pacjent/klient ma możliwość rozwiązywania osobistych problemów. Literatura pozwala odkryć nowe lub utracone obszary osobowości i daje możliwość skorzystania z tych zasobów.

Choreoterapia

Opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu tańca jako sposobu na zmniejszenie napięcia psychicznego i fizycznego, usprawnienia,  treningu odczuwania oraz relaksacji relaksacji. Taniec jest ruchem, czyli procesem który w założeniu tej techniki zwiększa fizyczną i psychiczną integracje jednostki. Gdy aktywność fizyczna zostaje ograniczona automatycznie spada nasza odporność i zdolność odczuwania emocji.

Plastykoterapia

Wykorzystuje różne rodzaje sztuk plastycznych: rysunek, malarstwo, grafikę, kolaż, rzeźbę itp. Jest to metoda pozwalająca na ekspresję swoich stanów emocjonalnych i wyrażania siebie w bezpieczny, niewerbalny sposób. Klient/pacjent ma możliwość swobodnej wypowiedzi twórczej za pomocą kolorów, lini, plam czy innych elementów kompozycji plastycznej. Przebieg procesu twórczego staje się pretekstem do rozmowy i ma znaczącą wartość diagnostyczą.

Co daje arteterapia?

Efekty działań arteterapeutycznych:

• rozumienie i wyrażanie emocji i myśli;
• ekspozycja przeżyć i uczuć;
• dotarcie do sfery nieświadomości;
• ujawnienie i zrozumienie wewnętrznych konfliktów i mechanizmów działania;
• aktywizacja i uruchamianie pokładów energii psychicznej;
• poprawa nastroju;
• samorealizacja i podwyższenie samooceny;
• rozwój umiejętności interpersonalnych, pracy w zespole;
• rozwój wrażliwości i kształtowanie narracji;
• rozwój ekspresji i kreatywności;
• pomoc w przepracowaniu traumy – poprzez stworzone dzieło świat wewnętrzny łączy się ze światem zewnętrznym.

Arteterapia jest niezwykle bogatym w formy sposobem wspierania człowieka w różnych sferach życia. Akt tworzenia daje przestrzeń na doświadczanie siebie w procesie twórczym i wspiera jednostkę w rozwoju osobistym. To nie tylko zetknięcie ze sztuką, z  własnym potencjałem twórczym, ale jak sama nazwa wskazuje jest to terapia – terapia przez sztukę.

Gdzie szukać pomocy?

Jedną z organizacji, zajmującą się arteterapią jest Fundacja Deca.

Misją Fundacji Deca jest opieka, pomoc i poprawa jakości życia osób z zaburzeniami psychicznymi. Prowadzimy mieszkania chronione, założyliśmy spółdzielnię socjalną, która zatrudnia osoby po kryzysach psychicznych, realizujemy projekty na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób chorujących psychicznie. Działania te mają na celu osiągnięcie przez naszych beneficjentów jak największej samodzielności i współudziału w życiu społecznym.

Autorka: Angelika Głowacka, Beata Jasiak