Prognozy i trendy przyszłościowe w epidemiologii marskości wątroby

Analiza trendów epidemiologicznych i prognozy na przyszłość wskazują na znaczące zmiany w globalnym obciążeniu marskością wątroby w nadchodzących dekadach. Projekcje oparte na aktualnych danych epidemiologicznych i modelach matematycznych przedstawiają złożony obraz wyzwań, przed jakimi staną systemy opieki zdrowotnej na całym świecie¹².

Globalne projekcje obciążenia chorobą

Pomimo tego, że globalne standaryzowane wiekowo wskaźniki śmiertelności (ASDR) i lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (ASDALYR) z powodu marskości zmniejszyły się między 2010 a 2019 rokiem, całkowita liczba przypadków i zgonów nadal rośnie². W 2019 roku odnotowano 2,05 miliona nowych przypadków i 1,47 miliona zgonów z powodu marskości na całym świecie².

Prognozy wskazują, że liczba zgonów z powodu marskości będzie wzrastać przez następne 25 lat, szczególnie wśród mężczyzn³. Ten paradoks – spadek standaryzowanych wskaźników przy wzroście absolutnych liczb – odzwierciedla starzenie się populacji światowej i rosnącą liczbę osób w grupach wiekowych wysokiego ryzyka.

Analiza danych z 7 głównych rynków farmaceutycznych (7MM: USA, UE5 i Japonia) pokazuje, że w 2022 roku było około 3,4 miliona zdiagnozowanych przypadków marskości wątroby, przy czym przewiduje się wzrost tej liczby w okresie prognostycznym⁴⁵. Stany Zjednoczone stanowią około 60% tych przypadków, z prawie 2 milionami przypadków w 2022 roku⁵.

NAFLD jako dominująca przyczyna przyszłej marskości

Jednym z najważniejszych trendów epidemiologicznych jest rosnące znaczenie niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD) jako przyczyny marskości. NAFLD wykazała najznaczniejszy wzrost jako czynnik przyczyniający się do marskości na całym świecie między 2010 a 2019 rokiem⁶. Przewiduje się, że NAFLD stanie się główną przyczyną marskości wśród pacjentów oczekujących na przeszczep wątroby w Stanach Zjednoczonych między 2025 a 2035 rokiem⁷.

Globalnie szacuje się, że NAFLD dotyka około 24% populacji, z wskaźnikami sięgającymi nawet 30% na Bliskim Wschodzie i w Ameryce Południowej⁸. W Stanach Zjednoczonych NAFLD jest już najczęstszą przyczyną przewlekłej choroby wątroby wśród dorosłych i najszybciej rosnącą etiologią raka wątrobokomórkowego wymagającego przeszczepu wątroby⁹.

Trendy w chorobie alkoholowej wątroby

Choroba alkoholowa wątroby pozostanie znaczącym problemem zdrowia publicznego w nadchodzących dekadach. Od 2005 roku spożycie alkoholu na osobę wzrosło na całym świecie, co wskazuje na rosnące obciążenie alkoholową chorobą wątroby⁸. Szacuje się, że 30-50% globalnej śmiertelności z powodu marskości jest związane z alkoholem⁸.

W 2019 roku choroba alkoholowa wątroby była odpowiedzialna za utratę 11 milionów lat życia na całym świecie¹⁰. Projekcje ekonomiczne sugerują, że wpływ ekonomiczny choroby alkoholowej wątroby, jak obserwowano w Stanach Zjednoczonych, może potencjalnie podwoić się do 2040 roku¹⁰.

Szczególnie niepokojące jest to, że choroba alkoholowa wątroby stała się główną przyczyną przeszczepu wątroby w Stanach Zjednoczonych i Europie, szczególnie wśród młodszych dorosłych w wieku 20-45 lat¹⁰. 5-letnie wskaźniki śmiertelności pacjentów z chorobą alkoholową wątroby przekraczają 50%, z jeszcze wyższymi wskaźnikami w bardziej zaawansowanych stadiach choroby¹⁰.

Zmiany w epidemiologii wirusowych zapaleń wątroby

Podczas gdy ogólny trend dla wirusowych zapaleń wątroby jest pozytywny, z malejącym globalnym obciążeniem marskością związaną z HBV i HCV¹, pandemia COVID-19 wpłynęła negatywnie na postępy w eliminacji tych chorób. Większość krajów nie jest na dobrej drodze do osiągnięcia celów WHO dotyczących eliminacji wirusowego zapalenia wątroby¹¹.

Wskaźniki zakażenia HCV rosną w oparciu o wiele wskaźników, głównie z powodu używania narkotyków dożylnie¹². Chociaż zasięg szczepień przeciwko HBV był zmienny w różnych regionach i wewnątrz regionów, jeśli wskaźniki szczepień przeciwko HBV będą nadal rosnąć na całym świecie, można mieć nadzieję, że częstość HBV spadnie długoterminowo¹².

Demograficzne zmiany w populacji pacjentów

Przewidywane zmiany demograficzne będą miały znaczący wpływ na epidemiologię marskości wątroby. Starzenie się populacji w krajach rozwiniętych oznacza, że większa liczba osób będzie żyła wystarczająco długo, aby rozwinąć powikłania przewlekłych chorób wątroby. Mediana wieku w momencie diagnozy marskości kryptogennej/NAFLD/NASH wynosi już 60 lat, co jest wyższe niż 52 lata dla marskości alkoholowej¹³.

Oczekuje się, że rosnące wskaźniki otyłości i cukrzycy będą napędzały wzrost przypadków marskości związanej z NAFLD⁴. W Stanach Zjednoczonych NAFLD jest już najczęstszą chorobą wątroby wśród nastolatków, dotykając około 8% szczupłych nastolatków¹⁴.

Wpływ na systemy transplantacyjne

Przewidywane trendy epidemiologiczne będą miały dramatyczny wpływ na systemy transplantacji wątroby. Liczba pacjentów z NAFLD poddawanych przeszczepowi wątroby z powodu raka wątrobokomórkowego wzrosła prawie czterokrotnie między 2002 a 2012 rokiem w Stanach Zjednoczonych⁹. Ten trend prawdopodobnie będzie się nasilał w nadchodzących dekadach.

Jeśli skuteczne programy nadzoru nad rakiem wątrobokomórkowym staną się powszechne w kontekście ograniczonej podaży narządów, lista oczekujących na przeszczep wątroby niewątpliwie się wydłuży¹⁵. To stworzy dodatkowe wyzwania etyczne i logistyczne dla systemów transplantacyjnych.

Ekonomiczne konsekwencje przyszłych trendów

Projekcje ekonomiczne wskazują na dramatyczny wzrost kosztów związanych z marskością wątroby. W Stanach Zjednoczonych marskość i zaawansowana choroba wątroby już teraz kosztują system opieki zdrowotnej między 12 a 23 miliardami dolarów rocznie¹⁶. Przewiduje się, że ekonomiczny wpływ choroby alkoholowej wątroby może się podwoić do 2040 roku¹⁰.

Te rosnące koszty będą wynikać nie tylko z większej liczby przypadków, ale także z coraz bardziej skomplikowanego leczenia, w tym kosztownych terapii przeciwwirusowych, procedur transplantacyjnych i długotrwałej opieki nad pacjentami z powikłaniami marskości.

Wyzwania dla nadzoru i wczesnego wykrywania

Rosnące obciążenie marskością stworzy znaczące wyzwania dla systemów nadzoru i wczesnego wykrywania. Obecnie około 70% pacjentów z marskością nie zdaje sobie sprawy ze swojego stanu¹³, a wskaźniki przestrzegania zaleceń dotyczących nadzoru nad rakiem wątrobokomórkowym pozostają niskie – tylko 18,4% pacjentów z marskością otrzymuje odpowiedni nadzor w Stanach Zjednoczonych¹⁷.

Szczególnym wyzwaniem będzie nadzór nad pacjentami z NAFLD, gdzie 51,5% pacjentów z marskością NASH nie otrzymuje żadnego badania przesiewowego przed rozpoznaniem raka wątrobokomórkowego¹⁸. Rozwój nowych, nieinwazyjnych testów do stratyfikacji ryzyka raka wątrobokomórkowego jest kluczowy dla poprawy efektywności kosztowej programów nadzoru.

Strategiczne implikacje dla zdrowia publicznego

Przewidywane trendy epidemiologiczne wymagają pilnego przekierowania strategii zdrowia publicznego w kierunku prewencji pierwotnej i wczesnego wykrywania chorób wątroby¹¹. Kluczowe znaczenie będzie miało wdrożenie programów przesiewowych dla przewlekłej choroby wątroby w populacji ogólnej oraz w grupach wysokiego ryzyka, szczególnie dla NAFLD¹².

Potrzebne są także kompleksowe interwencje ukierunkowane na główne czynniki ryzyka: otyłość, cukrzycę, nadużywanie alkoholu i wirusowe zapalenia wątroby. Bez skutecznych nowych interwencji, projekcje wskazują na dalszy wzrost obciążenia marskością przez następne 25 lat³.