Regionalne zróżnicowanie występowania wąglika na świecie

Geograficzne rozmieszczenie wąglika na świecie wykazuje wyraźne wzorce związane z poziomem rozwoju gospodarczego, jakością służb weterynaryjnych oraz specyficznymi warunkami środowiskowymi. Choroba występuje endemicznie w określonych regionach, podczas gdy w krajach rozwiniętych stała się rzadkością¹².

Kraje rozwinięte – niskie wskaźniki zachorowań

W krajach o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego i zaawansowanych systemach weterynaryjnych wąglik u ludzi jest obecnie bardzo rzadki. W Stanach Zjednoczonych w ciągu ostatnich 30 lat roczna zachorowalność wynosiła mniej niż jeden przypadek rocznie³. Analiza przypadków z lat 1955-1994 wykazała łącznie 235 przypadków, w tym 224 przypadki wąglika skórnego, 11 przypadków wąglika wziewnego i 20 zgonów. Ostatni śmiertelny przypadek w tym okresie wystąpił w 1976 roku u rzemieślnika, który zachorował na wąglik wziewny po pracy z przędzą importowaną z Pakistanu.

W Europie Zachodniej sytuacja epidemiologiczna jest podobna. Wąglik skórny związany z wąglikiem zwierzęcym stał się rzadkością od pierwszej połowy XX wieku, przy czym większość przypadków skórnych wiąże się z przetwarzaniem importowanych włosów kozich, skór i innych produktów zwierzęcych⁴. W Australii odnotowano jedynie 3 przypadki choroby u ludzi od 2001 roku, wszystkie związane z podróżami do obszarów wysokiego ryzyka⁵.

Afryka – najwyższa endemiczność

Afryka charakteryzuje się najwyższymi wskaźniami zachorowań na wąglik na świecie. Choroba pozostaje endemiczna w większości krajów Afryki Subsaharyjskiej, gdzie odnotowuje się znaczną liczbę przypadków zarówno u zwierząt, jak i u ludzi⁶. W regionach takich jak Czad, Etiopia, Zambia i Zimbabwe występuje znaczna liczba przypadków ludzkich rocznie, co związane jest z niedożywieniem na obszarach wiejskich i słabym nadzorem weterynaryjnym⁷.

Charakterystyczne dla Afryki jest zjawisko wysokiego stosunku przypadków ludzkich do zwierzęcych, który może sięgać 10:1, w porównaniu z 1:10 w krajach rozwiniętych. Wynika to z praktyk kulturowych i ekonomicznych – wartość mięsa ze zwierzęcia, które niespodziewanie padło, przeważa nad postrzeganym ryzykiem choroby wynikającym z jego spożycia⁸. Dodatkowo, wartość skór i kulturowe wymagania dotyczące opiekunów zwierząt w niektórych regionach Afryki, nakazujące zachowanie jak najwięcej z martwego zwierzęcia do późniejszego przedstawienia właścicielowi, potęgują problem utrzymujących się skażonych części zwierzęcych.

Przykładem aktualnej sytuacji epidemiologicznej w Afryce jest wybuch wąglika w Zambii w 2023 roku, gdzie zgłoszono 684 podejrzane przypadki ludzkie, w tym 4 zgony, z 44 dystryktów w 9 z 10 prowincji kraju⁹. Ten wybuch stanowił pierwsze większe występowanie choroby obejmujące 9 z 10 prowincji kraju.

Azja – zróżnicowana sytuacja epidemiologiczna

W Azji sytuacja epidemiologiczna wąglika jest bardzo zróżnicowana. W krajach takich jak Indie, części Azji Centralnej i Południowo-Zachodniej choroba występuje endemicznie z wysokimi wskaźnikami zachorowań zarówno u ludzi, jak i zwierząt⁷. W Indiach, podobnie jak w Afryce i południowej Federacji Rosyjskiej, może występować około 10 przypadków ludzkich (skórnych i jelitowych) na jeden padły tusz zwierzęcy.

Szczegółowe dane z Wietnamu pokazują specyfikę występowania choroby w Azji Południowo-Wschodniej. W prowincji Ha Giang w latach 1999-2020 większość przypadków ludzkich występowała między lipcem a październikiem, głównie u mężczyzn w wieku 15-59 lat, którzy mieli kontakt z chorymi zwierzętami lub spożywali skażone mięso¹⁰. Prawie wszystkie przypadki ludzkie (96,4%) stanowiły wąglik skórny, podczas gdy inne formy choroby były rzadkie, ale występowały wśród przypadków śmiertelnych.

W Chinach w latach 2018-2021 zgłoszono łącznie 1244 przypadki wąglika u ludzi oraz 53 ogniska chorobowe. Charakterystyczne było to, że po okresie spadkowym w latach 2018-2020, w 2021 roku odnotowano wzrost zachorowalności i szersze rozmieszczenie geograficzne przypadków¹¹.

Europa – zmienne wskaźniki

Europa przedstawia zróżnicowany obraz epidemiologiczny wąglika. Podczas gdy w krajach Europy Zachodniej choroba jest rzadka, w niektórych krajach Europy Wschodniej i Południowej nadal notuje się przypadki. Według danych z 2023 roku, najwyższe liczby zarejestrowanych przypadków odnotowano w: Albanii (28 przypadków), Rosji (24), Włoszech (23), Rumunii i Francji (po 20), Mołdawii (18), Grecji i Węgrzech (po 16), Czarnogórze (15), Bułgarii (14), Ukrainie (13) i Chorwacji (12 przypadków)¹².

Szczególnie interesujące są dane z Gruzji, gdzie w latach 2008-2013 średnia roczna zachorowalność wynosiła 1,32 na 100000 mieszkańców dla obywateli gruzińskich i aż 9,31 dla obywateli Azerbejdżanu¹³. Ta różnica wskazuje na znaczenie czynników związanych z praktykami hodowlanymi i zawodowymi różnych grup etnicznych.

Ameryka Północna i Południowa

W Ameryce Północnej wąglik występuje sporadycznie, głównie w zachodnich stanach USA, szczególnie w obszarach wiejskich i półwiejskich¹⁴. W Stanach Zjednoczonych obszary najwyższego ryzyka to regiony wiejskie stanów zachodnich. Przykładowo, w Teksasie przypadki wąglika ograniczają się głównie do obszaru trójkątnego wyznaczonego przez miasta Uvalde, Ozona i Eagle Pass¹⁵.

W Ameryce Środkowej i Południowej choroba występuje endemicznie w niektórych regionach, szczególnie w obszarach rolniczych o słabej kontroli weterynaryjnej. W krajach takich jak Meksyk, pomimo endemicznego charakteru choroby w Ameryce Środkowej, odnotowano tylko dwa przypadki wąglika – jeden naturalny wybuch i jeden związany z celowym uwolnieniem przez system pocztowy¹⁶.

Czynniki wpływające na regionalne różnice

Regionalne różnice w występowaniu wąglika wynikają z kilku kluczowych czynników. Po pierwsze, warunki glebowe odgrywają istotną rolę – choroba najczęściej występuje w regionach o glebach neutralnych lub alkalicznych, wapiennych, które sprzyjają przeżywalności zarodników bakterii¹⁷. Po drugie, poziom rozwoju służb weterynaryjnych i dostępność szczepionek dla zwierząt znacząco wpływają na częstość występowania choroby.

Istotne znaczenie mają również praktyki kulturowe i ekonomiczne. W regionach, gdzie wartość mięsa ze zwierzęcia, które niespodziewanie padło, przeważa nad postrzeganym ryzykiem choroby, częściej dochodzi do zakażeń ludzkich. Dodatkowo, metody przygotowywania żywności różnią się między regionami – na przykład na Haiti wąglik skórny jest dość powszechny, ale wąglik jelitowy jest rzadki, prawdopodobnie ze względu na lokalną praktykę dokładnego gotowania całego mięsa przed spożyciem¹⁸.