Leczenie farmakologiczne utraty węchu – leki i terapie

Leczenie farmakologiczne odgrywa kluczową rolę w terapii utraty węchu, szczególnie gdy problem wynika ze stanów zapalnych, infekcji lub alergii¹. Wybór odpowiednich leków zależy od przyczyny utraty węchu oraz stopnia nasilenia objawów². Wczesne wdrożenie farmakoterapii może znacząco poprawić szanse na odzyskanie zmysłu węchu³.

Steroidy jako podstawa terapii przeciwzapalnej

Kortykosteroidy stanowią główną grupę leków stosowanych w leczeniu utraty węchu związanej ze stanami zapalnymi⁴. Działają one poprzez zmniejszenie stanu zapalnego w jamie nosowej, co może przywrócić prawidłowy przepływ powietrza do receptorów węchowych. Gdy anosmia jest spowodowana zmianami zapalnymi w przewodach nosowych, leczenie polega na zmniejszeniu stanu zapalnego⁴.

Steroidy donosowe w postaci sprayów lub kropli są często przepisywane pacjentom z zapaleniem zatok przynosowych lub polipami nosa¹⁵. Leki te mogą być stosowane miejscowo jako sprawy donosowe lub systemowo w postaci tabletek. Zmniejszenie stanu zapalnego poprzez zastosowanie doustnych glikokortykoidów, takich jak prednizon, a następnie długotrwałe stosowanie miejscowych glikokortykoidów w sprayu donosowym, może łatwo i bezpiecznie leczyć anosmię⁴.

Szczególnie obiecujące wyniki przynosi wczesne zastosowanie deksametazonu, powszechnie stosowanego kortykosteroidu³. Badania na zwierzętach wykazały, że wczesne leczenie deksametazonem poprawia regenerację zdolności węchowych³. Te wyniki sugerują, że leczenie kortykosteroidami obecnie stosowane, które nie było bardzo skuteczne w leczeniu przedłużającej się anosmii, może być bardziej efektywne, jeśli zostanie przepisane wcześnie, na początku objawów utraty węchu³.

Antybiotyki w leczeniu infekcji bakteryjnych

Gdy utrata węchu wynika z bakteryjnej infekcji zatok przynosowych, antybiotyki mogą pomóc w oczyszczeniu infekcji i przywróceniu węchu⁶⁷. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok może być leczone lekami, takimi jak antybiotyki, lub poprzez zabieg chirurgiczny⁸. Funkcja węchowa może poprawić się po takich zabiegach, jeśli układ nie został trwale uszkodzony⁸.

Jeśli lekarz podejrzewa, że wirus lub infekcja bakteryjna jest odpowiedzialna za utratę węchu, przepisze leki, aby pomóc⁹. Ważne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki w celu rozróżnienia infekcji wirusowych od bakteryjnych, ponieważ antybiotyki są skuteczne tylko przeciwko bakteriom.

Antyhistaminiki i dekongesty

W przypadku utraty węchu spowodowanej niedrożnością nosa z powodu alergii lub przeziębienia, mogą być stosowane leki dostępne bez recepty¹⁰. Krótkotrwałe stosowanie dekongesztów dostępnych bez recepty może otworzyć przewody nosowe, dzięki czemu można łatwiej oddychać¹⁰. Jednak jeśli niedrożność pogarsza się lub nie ustępuje po kilku dniach, należy skonsultować się z lekarzem¹⁰.

Jeśli utrata zmysłu węchu jest spowodowana zatkaniem nosa, mogą być przepisane dekongesty lub antyhistaminiki¹¹¹². Sprawy nosowe sterydowe dostępne bez recepty, takie jak Flonase lub Nasacort, mogą być kolejną opcją na oczyszczenie stanu zapalnego zatok¹³. Alergie i infekcje zatok są często leczone dekongesztami i antyhistaminikami dostępnymi bez recepty w celu zmniejszenia spływu śliny po tylnej ścianie gardła, niedrożności nosa i nadmiernego nagromadzenia śluzu¹⁴.

Płukanie nosa roztworami leczniczymi

Płukanie jamy nosowej roztworami solnymi lub zawierającymi steroidy może być skutecznym uzupełnieniem farmakoterapii¹⁵. Higiena nosa to kolejna metoda, która może pomóc przywrócić zmysł węchu¹⁵. Często zalecane jako część strategii leczenia alergii i innych form podrażnienia nosa, codzienne płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej lub z dodatkiem steroidu może przynieść ulgę¹⁵.

Jeśli zmysł węchu jest dotknięty infekcją lub alergią, płukanie wnętrza nosa może pomóc¹⁶. Należy płukać do trzech razy dziennie roztworem wody z solą¹⁶. Badania wykazały, że trening węchowy w połączeniu z płukaniem nosa roztvorami zawierającymi steroidy może znacznie poprawić wyniki leczenia¹⁷.

Specjalistyczne terapie farmakologiczne

W niektórych przypadkach mogą być stosowane bardziej specjalistyczne leki. Gabapentyna, lek przeciwpadaczkowy, została z powodzeniem zastosowana przez niektórych specjalistów w leczeniu pacjentów z zaburzeniami węchu¹⁸. Dr Cho zaleca trening węchowy dla tych pacjentów, ale stosował także leczenie farmakologiczne – konkretnie gabapentynę – z znacznym powodzeniem¹⁸.

Badane są także inne substancje, takie jak witamina A donosowo¹⁹. Przeprowadzono również niektóre wczesne eksperymenty z donosową witaminą A, która okazała się korzystna w innych formach utraty węchu¹⁹. Jednak te zabiegi nie mają za sobą solidnej nauki¹⁹.

Teofilina to kolejna możliwa opcja leczenia omawiana w literaturze medycznej²⁰. Literatura podaje trzy opcje jako możliwe terapie dla pacjentów doświadczających pocovidowej hyposmii lub anosmii: trening węchowy, donosową witaminę A lub donosową teofilinę²⁰.

Modyfikacja istniejącego leczenia

Ważnym aspektem farmakoterapii jest ocena leków już stosowanych przez pacjenta²¹. Wiele leków, w tym niektóre antybiotyki, antyhistaminiki, leki przeciwnadciśnieniowe i terapie cukrzycowe, może zakłócać zdolność wąchania²¹. Rozwiązaniem może być tak proste, jak zmiana recepty²¹.

Jeśli podejrzewasz, że lek wpływa na twój zmysł węchu, porozmawiaj z lekarzem i sprawdź, czy są dostępne inne opcje leczenia, które nie wpłyną na twoją zdolność wąchania¹⁰. Jednak nigdy nie przestawaj brać leków bez uprzedniej rozmowy z lekarzem¹⁰. Jeśli anosmia jest skutkiem ubocznym leku, który przyjmujesz, lek powinien zostać odstawiony²².

Kombinacja farmakoterapii z innymi metodami

Najlepsze wyniki w leczeniu utraty węchu osiąga się często poprzez kombinację różnych metod terapeutycznych²³. Badania wykazują, że regeneracja wydaje się być lepsza dzięki ponownemu treningowi węchu i steroydom donosowym²³. Używanie donosowych sprayów sterydowych regularnie podczas prowadzenia treningu węchu pomaga w dalszej poprawie²³.

Jedno badanie wykazało, że glikokortykosteroidy (leki sterydowe) takie jak Nasacort Allergy 24HR (triamcinolon) i Flonase (flutikazon) w sprayu donosowym znacznie poprawiają zmysł węchu u osób wracających do zdrowia po COVID-19¹⁵. Niektórzy uczestnicy badania zgłaszali przywrócenie zmysłu węchu w ciągu tygodnia¹⁵.

Potrzebne są dalsze badania, aby określić najlepszy sposób leczenia anosmii związanej z COVID-19¹⁵. Jednak jeśli zauważysz utratę węchu po COVID-19, umów się na wizytę u specjalisty, aby upewnić się, że żadne podstawowe problemy nie przyczyniają się do utraty węchu¹⁵.