Syncytialny wirus oddechowy – przyczyny powstania infekcji

Syncytialny wirus oddechowy (RSV) to jeden z najczęstszych patogenów wywołujących infekcje układu oddechowego u ludzi¹. Wirus ten stanowi główną przyczynę hospitalizacji niemowląt oraz znaczącą przyczynę zachorowania u osób starszych i immunokompromitowanych².

Charakterystyka wirusa RSV

RSV jest wirusem RNA o pojedynczej nici, należącym do rodziny Paramyxoviridae i rodzaju Pneumovirus¹. Wirus został po raz pierwszy odkryty u szympansów w 1955 roku, a następnie zidentyfikowany jako patogen ludzki³. Nazwa „syncytialny” pochodzi od charakterystycznych dużych komórek zwanych syncytiami, które powstają w wyniku łączenia się zakażonych komórek⁴.

Istnieje tylko jeden serotyp RSV, ale można go klasyfikować na dwa szczepy: „A” i „B”, które różnią się budową kilku białek błonowych, szczególnie białka przyczepności¹. Szczep A zazwyczaj powoduje cięższe zachorowanie⁵. Znaczące różnice między szczepami są odpowiedzialne za zdolność wirusa do wielokrotnego infekowania tych samych osób i unikania układu immunologicznego⁶.

Mechanizm zakażenia i rozprzestrzeniania się wirusa

RSV przedostaje się do organizmu przez oczy, nos lub usta⁸. Wirus rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową – przez zakażone wydzieliny oddechowe uwalniane podczas kaszlu lub kichania⁹. Może również przenosić się przez bezpośredni kontakt, na przykład przez uścisk dłoni z osobą zakażoną⁸.

Wirus może przetrwać przez wiele godzin na powierzchniach takich jak blaty, ręce i ubrania, co ułatwia jego przenoszenie z osoby na osobę¹⁰. Dzieci mogą łatwo zarazić się wirusem, dotykając zakażonych zabawek, a następnie wkładając palce do ust¹¹. Okres wylęgania po inokulacji RSV wynosi od 2 do 8 dni, średnio 4-6 dni, w zależności od czynników gospodarza, takich jak wiek pacjenta i czy jest to pierwotne zakażenie RSV¹².

Proces infekcji na poziomie komórkowym

Po inokulacji do błony śluzowej nosogardła lub spojówki, wirus szybko rozprzestrzenia się w układzie oddechowym, gdzie atakuje swoje preferowane środowisko wzrostu: komórki nabłonka rzęskowego na szczycie dróg oddechowych¹². RSV wiąże się z receptorami komórkowymi za pomocą glikoproteiny RSV-G, następnie wykorzystuje glikoproteinę fuzyjną RSV-F do połączenia się z błonami komórek gospodarza i wprowadzenia swojego nukleokapsydu do komórki gospodarza w celu rozpoczęcia replikacji wewnątrzkomórkowej¹².

RSV infekuje komórki nabłonka cylindrycznego rzęskowego górnych i dolnych dróg oddechowych¹³. Wirus kontynuuje replikację w tych komórkach oskrzelowych przez około 8 dni¹⁴. Infekcja powoduje rozległe zapalenie z naciekiem monocytów i limfocytów T wokół oskrzeli, martwicę nabłonka, obrzęk podśluzówkowy i nadprodukcję śluzu¹⁵.

Czynniki wpływające na podatność na infekcję

RSV jest tak powszechny, że prawie wszystkie dzieci zostaną zakażone przed ukończeniem drugiego roku życia¹⁷. Niemowlęta są szczególnie narażone na ciężką infekcję RSV w pierwszych dwóch miesiącach życia¹⁸. Czynniki środowiskowe wpływające na ryzyko zakażenia obejmują narażenie na dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza i zatłoczenie mieszkań; obecność starszego rodzeństwa jest niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby RSV w okresie niemowlęcym¹⁵.

W środowisku społecznym szereg czynników wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nabycia choroby RSV, w tym uczęszczanie do żłobka, starsze rodzeństwo w przedszkolu lub szkole, zatłoczenie i niższy status społeczno-ekonomiczny, narażenie na zanieczyszczenia środowiskowe (np. dym papierosowy), wielorakie urodzenia (szczególnie trojaczki lub więcej) oraz minimalne karmienie piersią³.

Zakaźność i rozprzestrzenianie się w populacji

RSV jest wysoce zakaźny i może powodować epidemie zarówno w społeczności, jak i w szpitalach¹⁴. Szacuje się, że na każdą osobę zakażoną RSV średnio od 5 do 25 niezakażonych osób zostanie zakażonych¹⁴. Zakażona osoba jest najbardziej zakaźna w pierwszym tygodniu po infekcji. Jednak u niemowląt i osób z osłabioną odpornością wirus może nadal się rozprzestrzeniać nawet po ustąpieniu objawów, nawet do czterech tygodni⁸.

Dzieci często narażają się na zakażenie RSV poza domem, na przykład w szkole lub ośrodkach opieki nad dziećmi¹⁹. RSV często szybko rozprzestrzenia się w zatłoczonych gospodarstwach domowych i żłobkach²⁰. Wirusy oddechowe rozprzestrzeniają się głównie na inne osoby poprzez kropelki oddechowe i aerozole, które przemieszczają się w powietrzu, gdy zakażona osoba oddycha, mówi, śpiewa, kaszle lub kicha¹⁹.

Znaczenie epidemiologiczne RSV

RSV ma ogromne znaczenie epidemiologiczne na całym świecie. Szacuje się, że RSV jest odpowiedzialny za około 33 miliony infekcji dolnych dróg oddechowych, 3 miliony hospitalizacji i do 199 000 zgonów dzieci na całym świecie; większość zgonów występuje w krajach o ograniczonych zasobach¹². RSV powoduje znaczną zachorowanie i śmiertelność na całym świecie i jest główną przyczyną zapalenia płuc i zapalenia oskrzelików u niemowląt²¹.

W Stanach Zjednoczonych RSV powoduje szacunkowo 17 358 zgonów rocznie, z czego 22% przypada na osoby w wieku poniżej 65 lat²¹. Chociaż zdrowi, immunokompetentni dorośli rzadko wymagają hospitalizacji z powodu infekcji RSV, zakażenie RSV jest tak powszechne, że szacuje się, iż powoduje obciążenie chorobowe co najmniej porównywalne z grypą u osób starszych¹³.