Prewencja stwardnienia zanikowego bocznego – aktualne możliwości

Stwardnienie zanikowe boczne, znane również jako choroba Charcota czy choroba Lou Gehriga, stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej neurologii. Chociaż obecnie nie istnieją sprawdzone metody całkowitego zapobiegania tej chorobie, intensywne badania naukowe otwierają nowe perspektywy dla strategii prewencyjnych¹².

Ryzyko zachorowania na SLA w ciągu życia wynosi około 1:263 dla mężczyzn i 1:417 dla kobiet do 85. roku życia, co czyni tę chorobę bardziej powszechną niż powszechnie sądzono¹. Dotychczasowe wysiłki terapeutyczne nie przyniosły znaczącego spowolnienia progresji choroby czy przedłużenia życia, co może wynikać z faktu, że leczenie zazwyczaj rozpoczyna się zbyt późno, gdy uszkodzenia są już zaawansowane¹.

Wyzwania związane z prewencją SLA

Zapobieganie stwardnieniu zanikowemu bocznemu jest szczególnie trudne, gdy przyczyna choroby pozostaje nieznana. Chociaż powszechnie przyjmuje się, że kombinacja predyspozycji genetycznych, skumulowanego narażenia środowiskowego i postępującego wieku przyczynia się do rozwoju SLA, wiedza o czynnikach niegeneteycznych pozostaje ograniczona³.

Pomimo tych wyzwań, możliwe jest zidentyfikowanie populacji o większym ryzyku zachorowania na SLA niż populacja ogólna. Rozpoznanie grup ryzyka stwarza możliwości pracy nad zapobieganiem chorobie³. Odpowiednia strategia prewencyjna dla grup wysokiego ryzyka będzie się różnić w zależności od wielu czynników, w tym wielkości populacji, rocznego ryzyka choroby, aktualnej bazy wiedzy i wykonalności odpowiedniego podejścia badawczego⁵.

Prewencja w populacjach wysokiego ryzyka genetycznego

Znaczący postęp poczyniono już w małej części populacji, która ma wyraźnie podwyższone genetyczne ryzyko SLA poprzez noszenie wysoce penetrujących mutacji genów powodujących SLA. Gdy przyczyna choroby jest znana, na przykład genetyczna, możliwe jest zidentyfikowanie i badanie bezobjawowych nosicieli mutacji genowych⁶.

Przełomowe znaczenie ma pierwszy w historii program prewencji SLA – badanie ATLAS (NCT04856982) dla nosicieli mutacji w genie dysmutazy ponadtlenkowej 1 (SOD1). W tym badaniu poziomy neurofilamentu lekkiego łańcucha (NfL) są monitorowane miesięcznie, a kwalifikujące się osoby bezobjawowe są randomizowane do otrzymywania tofersenu lub placebo, gdy poziomy NfL wzrosną powyżej wcześniej określonego progu⁷⁸. Zobacz więcej: Prewencja SLA u osób z predyspozycjami genetycznymi

Identyfikacja grup zwiększonego ryzyka

Krewni biologiczni osób z SLA bez znanej rodzinnej historii choroby mają ośmiokrotnie zwiększone ryzyko zachorowania w porównaniu z populacją ogólną. Chociaż jest to nadal małe ryzyko w wartościach bezwzględnych, odzwierciedla ono wspólne czynniki ryzyka⁵. Krewni biologiczni osób z otępieniem czołowo-skroniowym lub innymi chorobami neurologicznymi i psychiatrycznymi mogą również mieć podwyższone ryzyko SLA⁵.

Badanie tych populacji może pomóc lepiej zrozumieć mediatory zwiększonego ryzyka SLA. Złagodzenie tych czynników mogłoby stanowić postęp w kierunku zapobiegania SLA, chociaż skala tego wyzwania nie powinna być niedoceniana⁵. Zobacz więcej: Czynniki środowiskowe i styl życia w prewencji SLA

Czynniki ochronne i ich potencjał prewencyjny

Identyfikacja i badanie osób o zmniejszonym ryzyku SLA może dostarczyć wglądu w czynniki chroniące przed chorobą. W zakresie, w jakim określenie tych czynników rzuca światło na biologię lub mechanizm ich ochronnego działania, mogą one mieć implikacje dla wysiłków prewencyjnych⁴.

Ocena użycia leków na receptę w danych administracyjnych z amerykańskiego Medicare zidentyfikowała 10 leków znacząco związanych z niższym ryzykiem SLA, w tym leki na nadciśnienie, cukrzycę i choroby sercowo-naczyniowe. Dodatkowo tamoksyfen wiązał się z niższym ryzykiem SLA, a testosteron z wyższym ryzykiem u kobiet⁹.

Rola stylu życia i czynników środowiskowych

Chociaż obecnie SLA nie można zapobiec, badacze wskazują, że choroba ta dzieli pewne aspekty z procesem starzenia. Proponują, że środki związane ze stylem życia, takie jak zdrowa dieta i spersonalizowane plany ćwiczeń, mogą pomóc w prewencji, choć potrzebne są znacznie bardziej zaawansowane badania¹².

Szczególnie ważne może być unikanie narażenia na toksyny i inne potencjalne czynniki wyzwalające, co może obniżyć szanse na rozwój choroby u osób z grup ryzyka¹³. Zalecenia obejmują unikanie palenia tytoniu, używanie kasku podczas aktywności z ryzykiem upadków lub wstrząśnień mózgu, wybieranie żywności uprawianej bez pestycydów oraz zachowanie ostrożności podczas pracy z chemikaliami lub ich przechowywania¹³.

Przyszłość prewencji SLA

Priorytety badawcze są jasne – istnieje pilna potrzeba identyfikacji środowiskowych czynników ryzyka dla SLA i zrozumienia, jak oddziałują one z genotypem i postępującym wiekiem. Wymaga to opracowania lepszych narzędzi do kwantyfikacji narażeń środowiskowych oraz rejestrów osób z SLA zawierających szczegółowe dane kliniczne i osobiste z dokładnie przechowywanymi próbkami biologicznymi¹⁴.

Pomimo wielu wyzwań związanych z osiągnięciem tego celu, rozwijanie odpowiednich badań i kohort przyspieszy postęp, czyniąc prewencję SLA, przynajmniej u niektórych ludzi, osiągalną w przyszłości⁴. Ostatecznym celem jest opracowanie interwencji, które mogą zapobiec SLA u ludzi, a sukces będzie wymagał od społeczności zajmującej się SLA rozwiązania zarówno wyzwań naukowych, jak i organizacyjnych⁹.