Leki na refluks żołądkowo-przełykowy – rodzaje i zastosowanie

Leczenie farmakologiczne refluksu żołądkowo-przełykowego opiera się na trzech głównych grupach leków, które różnią się mechanizmem działania, szybkością nastąpienia efektu oraz czasem trwania działania¹. Wybór odpowiedniego leku zależy od częstotliwości i nasilenia objawów oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta na leczenie.

Antyacydy – szybka ulga w objawach

Antyacydy stanowią podstawę leczenia łagodnych, sporadycznych objawów żółci żołądkowej². Zawierają sole minerałów takich jak magnez, wapń lub glin, które neutralizują kwas żołądkowy poprzez reakcje chemiczne³. Do najczęściej stosowanych preparatów należą te zawierające węglan wapnia, wodorotlenek magnezu lub wodorotlenek glinu.

Główną zaletą antyacydów jest szybkość działania – efekt ulgi w objawach następuje w ciągu kilku minut od przyjęcia³. Jednak ich działanie jest krótkotrwałe, trwając około 30 minut na pusty żołądek i do 3 godzin po posiłku⁴. Antyacydy są szczególnie przydatne jako leczenie „na żądanie” przy okazjonalnych epizodach żółci żołądkowej.

Ważne ograniczenie antyacydów polega na tym, że choć zapewniają szybką ulgę w objawach, nie leczą zapalenia przełyku ani nie zapobiegają jego powstawaniu⁵. Nadmierne stosowanie niektórych antyacydów może prowadzić do skutków ubocznych, takich jak biegunka lub w rzadkich przypadkach powikłania nerkowe⁵.

Preparaty alginianu, dostępne często w połączeniu z antyacydami, tworzą na powierzchni treści żołądkowej warstwę ochronną, która zapobiega kontaktowi świeżo wydzielanego kwasu z ujściem przełyku⁶. Alginany wykazują skuteczność porównywalną z IPP w krótkotrwałym leczeniu GERD i są często stosowane jako terapia uzupełniająca⁷.

Blokery receptorów histaminowych H2

Blokery receptorów H2 stanowią drugą linię leczenia farmakologicznego GERD i działają poprzez zmniejszenie produkcji kwasu żołądkowego⁵. Blokują one działanie histaminy na receptory H2 w ściance żołądka, co prowadzi do redukcji wydzielania kwasu żołądkowego na okres do 12 godzin⁵.

Do dostępnych bez recepty blokerów H2 należą cymetydyna, famotydyna i nizatydyna⁴. Leki te są skuteczne w leczeniu łagodnych do umiarkowanych objawów GERD, a badania kliniczne wykazały, że w standardowych dawkach są bardziej skuteczne od placebo w łagodzeniu żółci żołądkowej⁸. W ciągu kilku tygodni leczenia do 70% pacjentów odczuwa poprawę objawów.

Blokery H2 są pierwszorzędowymi lekami u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych objawów i I-II stopnia zapalenia przełyku⁹. Są skuteczne w gojeniu tylko łagodnego zapalenia przełyku u 70-80% pacjentów z GERD oraz w terapii podtrzymującej zapobiegającej nawrotom⁹.

Wersje na receptę blokerów H2 są dostępne w wyższych dawkach i mogą być przepisywane pacjentom wymagającym silniejszego działania przeciwkwasowego¹⁰. Skutki uboczne tych leków są generalnie łagodne i dobrze tolerowane przez pacjentów¹⁰.

Inhibitory pompy protonowej (IPP)

Inhibitory pompy protonowej stanowią najsilniejszą grupę leków dostępnych w leczeniu GERD¹⁰. Działają poprzez blokowanie enzymu odpowiedzialnego za produkcję kwasu żołądkowego (pompy protonowej H+/K+-ATPazy), co prowadzi do znacznej redukcji kwaśności treści żołądkowej¹¹.

Do dostępnych IPP należą omeprazol, lansoprazol, ezomeprazol, pantoprazol, rabeprazol i dekslansoprazol¹⁰. Niektóre z tych leków są dostępne bez recepty, podczas gdy wyższe dawki wymagają recepty lekarskiej¹². Efekt IPP trwa znacznie dłużej niż blokerów H2 – około 16-18 godzin¹¹.

Badania kliniczne jednoznacznie potwierdzają przewagę IPP nad blokerami H2 w leczeniu GERD. Lepsza kontrola objawów choroby refluksowej osiągana jest w okresie 4-8 tygodni u pacjentów leczonych IPP (83%) w porównaniu z otrzymującymi blokery H2 (60%) lub placebo (27%)⁸. W leczeniu erozyjnego zapalenia przełyku szybsze gojenie osiągane jest u pacjentów otrzymujących IPP przez 4-8 tygodni (78%) w porównaniu z blokerami H2 (50%) czy placebo (24%)⁸.

IPP są szczególnie skuteczne u pacjentów z erozyjnym zapaleniem przełyku i są lekiem pierwszego wyboru w tej grupie chorych². Pozwalają nie tylko na kontrolę objawów, ale także na wygojenie uszkodzonej błony śluzowej przełyku¹³.

Nowe klasy leków przeciwkwasowych

W 2023 roku FDA zatwierdziła wonoprazan – pierwszy lek z nowej klasy blokerów kwasowych konkurujących z potasem (P-CAB)¹⁴. Wonoprazan może być zalecany pacjentom z ciężkim refluksem kwasowym, u których inne leki nie przyniosły skutku¹⁵. W 2024 roku lek otrzymał również zatwierdzenie FDA do leczenia żółci żołądkowej związanej z nieerozyjnym GERD¹⁴.

Leki prokinetyczne stanowią dodatkową opcję terapeutyczną, która działa poprzez poprawę motoryki przewodu pokarmowego¹¹. Pomagają w oczyszczaniu kwasu żołądkowego z przełyku poprzez poprawę ruchów mięśniowych i przyspieszenie opróżniania żołądka. Mogą być szczególnie przydatne u pacjentów z zaburzeniami motoryki, które mogą być spowolnione u niektórych osób z GERD.

Baklofen, agonista receptorów GABA, pomaga zmniejszyć refluks poprzez ograniczenie rozluźnień dolnego zwieracza przełykowego, które są jedną z głównych przyczyn GERD¹¹. Ten lek mięśniowo-rozkurczowy może być przepisywany w celu zmniejszenia skurczów mięśniowych i zapobiegania cofaniu się kwasu żołądkowego do przełyku¹⁶.

Zasady stosowania leków przeciwkwasowych

Właściwe stosowanie leków przeciwkwasowych wymaga zrozumienia ich farmakologii i optymalnego czasu podawania. IPP najlepiej przyjmować 30-60 minut przed pierwszym posiłkiem dnia, gdy pompy protonowe są najbardziej aktywne¹⁷. Blokery H2 można stosować zgodnie z potrzebami lub profilaktycznie przed posiłkami, które mogą wywołać objawy.

IPP dostępne bez recepty są przeznaczone do 14-dniowego kursu leczenia i można je stosować do trzech razy w roku¹. Jeśli objawy utrzymują się pomimo stosowania tych leków, konieczna jest konsultacja z lekarzem w celu dalszej diagnostyki i ewentualnej modyfikacji leczenia.

Ważne jest przestrzeganie zasady stosowania IPP przez najkrótszy możliwy czas w najniższej skutecznej dawce¹⁸. Długotrwałe stosowanie może wiązać się z ryzykiem niedoborów witaminowo-mineralnych oraz zwiększonym ryzykiem niektórych infekcji¹⁰.