Styl życia a rak prostaty – dieta, otyłość i inne czynniki modyfikowalne

Czynniki związane ze stylem życia odgrywają istotną rolę w etiologii raka prostaty, oferując obszary, w których mężczyźni mogą aktywnie wpływać na swoje ryzyko zachorowania¹. W przeciwieństwie do czynników niemodyfikowalnych, takich jak wiek czy genetyka, aspekty stylu życia można zmieniać, co stwarza możliwości prewencji pierwotnej². Badania epidemiologiczne pokazują wyraźne związki między różnymi elementami stylu życia a ryzykiem rozwoju raka prostaty.

Dieta i żywienie jako czynniki ryzyka

Dieta stanowi jeden z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka raka prostaty³. Mężczyźni spożywający duże ilości tłuszczów z czerwonego mięsa mają najwyższe prawdopodobieństwo zachorowania na raka prostaty³. Spożywanie mięsa może być ryzykowne z kilku powodów – mięso gotowane w wysokich temperaturach wytwarza substancje rakotwórcze, które wpływają na prostatę³.

Choroba jest znacznie częstsza w krajach, gdzie mięso i produkty mleczne stanowią podstawę diety, niż w krajach, gdzie dieta składa się z ryżu, produktów sojowych i warzyw³. Dieta bogata w nienasycone tłuszcze, takie jak smalec, wykazała w modelach mysich znaczące przyspieszenie progresji raka prostaty⁴.

Wysokie spożycie wapnia również jest związane z zaawansowanym rakiem prostaty⁴. Diety bogate w tłuszcze nasycone i produkty mleczne wydają się zwiększać ryzyko nowotworu⁴. Z drugiej strony, niska podaż owoców i warzyw w diecie może zwiększać ryzyko raka prostaty⁵. Niektóre badania wykazały, że wyższe spożycie mięsa, szczególnie czerwonego lub przetworzonego, zwiększa ryzyko raka prostaty⁵.

Otyłość i nadwaga jako czynniki ryzyka

Otyłość stanowi drugi największy możliwy do zapobiegania czynnik ryzyka nowotworów po paleniu⁷. Mężczyźni z nadwagą lub otyłością mają wyższe ryzyko przerzutowego lub zaawansowanego raka prostaty⁷. Badania pokazują, że otyłość zwiększa ryzyko agresywnego raka prostaty o około 20%⁸. Osoby otyłe mają również większe prawdopodobieństwo szybciej rosnącego raka prostaty i nawrotu nowotworu po leczeniu⁸.

Otyłość wpływa na rozwój raka prostaty poprzez zaburzenia różnych szlaków hormonalnych, prowadząc do wyższych poziomów insuliny i insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF), stresu oksydacyjnego i cytokin zapalnych, oraz niższych poziomów adiponektyny, testosteronu i białka wiążącego hormony płciowe².

Badania wykazały, że mężczyźni z otyłością mają dwukrotnie wyższe ryzyko rozwoju śmiertelnego raka prostaty w porównaniu z tymi, którzy nie są otyli⁹. Według niektórych badań otyli mężczyźni mają niższe poziomy testosteronu, podwyższone poziomy estrogenu, wysokie poziomy insulinopodobnego czynnika wzrostu i duże ilości tłuszczów nasyconych w diecie, co przyczynia się do rozwoju raka prostaty¹⁰.

Palenie tytoniu i jego wpływ

Palenie tytoniu wykazuje związek z zachorowalnością i śmiertelnością z powodu raka prostaty¹¹. Mężczyźni z rakiem prostaty, którzy palą, mogą mieć wyższe ryzyko nawrotu nowotworu oraz wyższe ryzyko rozprzestrzeniania się raka poza prostatę¹².

Palenie może zwiększać ryzyko raka prostaty na dwa sposoby – po pierwsze, wpływając na krążące hormony w organizmie, a po drugie, poprzez narażenie na substancje rakotwórcze¹³. Niektóre badania pokazują, że palenie może zwiększać ryzyko diagnozowania szybko rosnącego (agresywnego) lub zaawansowanego raka prostaty¹⁴.

Badania szacują, że palenie podwaja ryzyko rozwoju raka prostaty i jest również związane z wyższym ryzykiem śmierci z powodu raka prostaty¹⁵. Rzucenie palenia zmniejsza ryzyko, a w ciągu 10 lat ryzyko jest równoważne z osobą, która nigdy nie paliła¹⁵.

Aktywność fizyczna i siedzący tryb życia

Liczne badania wykazały odwrotną zależność między aktywnością fizyczną a ryzykiem progresji i śmiertelności z powodu raka prostaty¹¹. Mężczyźni, których codzienna aktywność charakteryzuje się brakiem ruchu, mają tendencję do otyłości, co sprzyja wzrostowi raka prostaty¹⁶.

Brak ćwiczeń jest bezpośrednio związany z otyłością, znanym czynnikiem ryzyka raka prostaty¹³. Siedzący tryb życia może zwiększać ryzyko raka prostaty poprzez promowanie otyłości i związanych z nią zaburzeń metabolicznych¹⁷.

Z drugiej strony, zdrowy styl życia z 30 minutami ćwiczeń dziennie wykazuje działanie ochronne¹⁸. Regularna aktywność fizyczna może zmniejszać ryzyko raka prostaty poprzez wpływ na poziomy hormonów, funkcję immunologiczną i procesy zapalne¹⁹.

Narażenie zawodowe i środowiskowe

Narażenie na pewne substancje chemiczne może zwiększać ryzyko raka prostaty²⁰. Niektóre badania sugerują związek między narażeniem na arsen a wyższym ryzykiem raka prostaty²⁰. Badania wykazały, że osoby narażone na wysokie poziomy pestycydów mają zwiększone ryzyko rozwoju raka prostaty²¹.

Niektóre zagrożenia zawodowe zostały zidentyfikowane jako czynniki ryzyka. Spawacze, producenci akumulatorów, pracownicy przemysłu gumowego i pracownicy często narażeni na kadm wydają się być bardziej narażeni na raka prostaty³²².

Weterani wojenni narażeni na herbicyd Agent Orange podczas wojny w Wietnamie mają wyższe ryzyko raka prostaty²³²⁴. Wielu weteranów z Wietnamu, którzy byli narażeni na Agent Orange podczas wojny, rozwinęło różne formy nowotworów, szczególnie raka prostaty²⁴.

Czynniki ochronne w diecie

Niektóre składniki diety mogą mieć działanie ochronne przeciwko rakowi prostaty. Badania epidemiologiczne skupiały się na pomidorach jako specyficznym źródle likopenu, z bardziej spójnymi wynikami wspierającymi ochronny wpływ wyższego spożycia pomidorów na ryzyko raka prostaty².

Warzywa krzyżowe, produkty sojowe i zielona herbata wydają się odgrywać rolę w zmniejszaniu ryzyka raka prostaty ze względu na związki o właściwościach przeciwnowotworowych w ich składzie². Dieta bogata w owoce i warzywa może zmniejszać ryzyko rozwoju raka prostaty²⁵.

Niskie poziomy witaminy D we krwi mogą zwiększać ryzyko rozwoju raka prostaty⁴. Pacjenci z rakiem prostaty z niedoborami witaminy D mają wyższą ogólną śmiertelność i śmiertelność specyficzną dla nowotworu, co sugeruje, że suplementy witaminy D mogą być pomocne u pacjentów z rakiem prostaty z niedoborem tej witaminy⁴.

Znaczenie wzrostu i czynników rozwojowych

Niektóre dowody wskazują, że im wyżsi są ludzie w wieku dorosłym i im więcej ważyli przy urodzeniu, tym wyższe jest ich ryzyko raka prostaty²¹. Bycie wysokim zwiększa ryzyko raka prostaty²⁶. Istnieją przekonujące dowody, że bycie wysokim dorosłym mężczyzną zwiększa ryzyko raka prostaty²⁷.

Kilka czynników prowadzących do wysokiego wzrostu w wieku dorosłym, takich jak genetyka i tempo wzrostu w dzieciństwie, wydaje się przyczyniać do większego ryzyka²⁷. Korelacja nie jest całkowicie zrozumiała, ale naukowcy zidentyfikowali, że wyżsi mężczyźni mogą mieć zwiększone ryzyko rozwoju raka prostaty¹³.

Badania wykazały, że osoby z wysokimi poziomami IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu) mają zwiększone ryzyko rozwoju raka prostaty²¹. Ten związek może tłumaczyć część obserwowanych zależności między wzrostem a ryzykiem nowotworu.