Objawy placicy Henocha-Schönleina (HSP) – charakterystyczna wysypka i inne objawy

Plamica Henocha-Schönleina (HSP), znana również jako plamica alergiczna, to schorzenie charakteryzujące się zapaleniem drobnych naczyń krwionośnych¹. Choroba może wpływać na różne układy organizmu, powodując charakterystyczne objawy, które pozwalają na jej rozpoznanie². Najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym objawem jest specyficzna wysypka skórna, która występuje u wszystkich pacjentów z HSP³.

Charakterystyczna wysypka skórna

Wysypka skórna stanowi główny i najwcześniejszy objaw placicy Henocha-Schönleina⁴. Początkowo może przypominać czerwone plamki, guzki lub pokrzywkę, które szybko przekształcają się w charakterystyczne fioletowo-czerwone plamy⁴. Te zmiany skórne, zwane plamica (purpura), wyglądają jak małe siniaki i są wyczuwalne przy dotykaniu⁵.

Wysypka najczęściej pojawia się na pośladkach i dolnych kończynach, szczególnie na nogach⁶. Może również wystąpić na rękach, twarzy i tułowiu¹. Charakterystyczną cechą tej wysypki jest to, że nie blednie pod naciskiem, co odróżnia ją od innych rodzajów wysypek⁷. Zmiany skórne przechodzą ewolucję kolorystyczną – od czerwonej przez fioletową do rdzawej, zanim całkowicie znikną w ciągu około 10 dni⁸.

Objawy stawowe

Dolegliwości stawowe występują u około 75% pacjentów z HSP³. Ból i obrzęk stawów najczęściej dotyczą kolan i kostek¹⁴. Objawy stawowe mogą wystąpić około 1-2 tygodni przed pojawieniem się wysypki, co czasami utrudnia wczesną diagnostykę¹.

Zapalenie stawów w HSP ma charakter przemijający i nie powoduje trwałych uszkodzeń⁹. Ból może być na tyle intensywny, że dzieci mają trudności z chodzeniem¹⁰. Objawy stawowe mogą „wędrować” między różnymi stawami i zwykle ustępują w ciągu kilku dni do tygodni⁴. Szczegółowe informacje o objawach stawowych znajdziesz Zobacz więcej: Objawy stawowe w placicy Henocha-Schönleina – ból i obrzęk stawów.

Objawy żołądkowo-jelitowe

Dolegliwości brzuszne występują u 60-65% pacjentów z HSP⁹. Ból brzucha ma zwykle charakter kolkowy i może być bardzo intensywny, czasami przypominając ostry brzuch⁹. Najczęściej lokalizuje się wokół pępka i może być przerywany¹¹.

Oprócz bólu brzucha mogą wystąpić nudności, wymioty i biegunka⁵. U około 30% pacjentów obserwuje się krwawienia z przewodu pokarmowego, które mogą być ukryte lub jawne⁹. W rzadkich przypadkach może dojść do wgłobienia jelit, które wymaga natychmiastowego leczenia chirurgicznego⁹. Objawy żołądkowo-jelitowe zwykle pojawiają się około tygodnia po wystąpieniu wysypki⁹. Więcej informacji o objawach żołądkowo-jelitowych znajdziesz Zobacz więcej: Objawy żołądkowo-jelitowe w placicy Henocha-Schönleina – ból brzucha i krwawienia.

Objawy nerkowe

Zajęcie nerek występuje u 40-50% pacjentów z HSP³⁹. Jest to najpoważniejsze powikłanie choroby i główna przyczyna długoterminowych problemów zdrowotnych². Objawy nerkowe zwykle pojawiają się w pierwszym miesiącu choroby, rzadko później niż 6 miesięcy po jej rozpoczęciu⁹.

Najczęstszym objawem zajęcia nerek jest obecność krwi w moczu (krwiomocz), który może być widoczny gołym okiem lub wykrywalny jedynie w badaniach laboratoryjnych¹². Może również wystąpić białkomocz (obecność białka w moczu)⁹. W ciężkich przypadkach może rozwinąć się zespół nerczycowy z uogólnionymi obrzękami¹². Szczegółowe informacje o objawach nerkowych znajdziesz Zobacz więcej: Objawy nerkowe w placicy Henocha-Schönleina – krew i białko w moczu.

Inne objawy

Oprócz głównych objawów, HSP może powodować różnorodne dodatkowe dolegliwości. Często obserwuje się obrzęki tkanek miękkich, szczególnie dłoni, stóp i u chłopców – moszny⁵¹⁴. Obrzęk moszny może naśladować skręcenie jądra, co wymaga różnicowania diagnostycznego¹⁵.

U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy ogólne, takie jak łagodna gorączka, ból głowy i zmęczenie⁸¹⁶. Rzadko mogą pojawić się objawy neurologiczne, w tym drgawki, zaburzenia świadomości lub ogniskowe deficyty neurologiczne¹⁵.

Przebieg czasowy objawów

Objawy HSP zwykle rozwijają się stopniowo w ciągu kilku dni do tygodni⁵. Kolejność występowania objawów może być różna – czasami ból stawów lub brzucha poprzedza wystąpienie charakterystycznej wysypki⁸. W większości przypadków choroba trwa około 4-6 tygodni⁵¹⁴.

U około jednej trzeciej pacjentów może dojść do nawrotu objawów, zwykle w ciągu pierwszych 6 miesięcy po ustąpieniu początkowych objawów¹⁷¹⁸. Nawroty są zazwyczaj łagodniejsze i krótsze niż pierwszy epizod choroby¹⁴¹⁷.

Różnice między dziećmi a dorosłymi

Objawy HSP mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta. U dzieci choroba przebiega zwykle łagodniej i ma lepsze rokowanie¹⁹. Dorośli częściej doświadczają cięższych objawów, w tym ropnych zmian skórnych i poważniejszych powikłań nerkowych¹³¹⁹.

U dzieci poniżej 2 lat i u dorosłych częściej występują nietypowe prezentacje kliniczne, cięższe powikłania żołądkowo-jelitowe oraz opóźnione powikłania nerkowe²⁰. Objawy u dorosłych mogą również trwać dłużej niż u dzieci¹⁹.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Większość dzieci z HSP w pełni wyzdrawia w ciągu miesiąca bez długoterminowych problemów¹⁶. Jednak ważne jest, aby szukać pomocy medycznej przy wystąpieniu charakterystycznej wysypki lub innych objawów sugerujących HSP. Natychmiastowa konsultacja lekarska jest konieczna w przypadku nasilającego się bólu brzucha, krwi w stolcu lub moczu, oraz objawów wskazujących na powikłania²¹.

Regularne kontrole medyczne są niezbędne przez co najmniej 6 miesięcy po rozpoznaniu HSP w celu monitorowania funkcji nerek i wczesnego wykrycia ewentualnych powikłań²²².