Różnice regionalne w występowaniu WZW-A – mapa światowej endemiczności

Geograficzne zróżnicowanie epidemiologii wirusowego zapalenia wątroby typu A (WZW-A) stanowi jeden z najwyraźniejszych przykładów wpływu warunków socjoekonomicznych na rozprzestrzenianie chorób zakaźnych. Różnice w występowaniu tej choroby między poszczególnymi regionami świata są tak znaczące, że umożliwiają wyodrębnienie wyraźnych wzorców endemiczności, które mają bezpośredni wpływ na strategie zdrowia publicznego.

Regiony o wysokiej endemiczności

Obszary o wysokiej endemiczności WZW-A obejmują głównie kraje o niskich i średnich dochodach, gdzie warunki sanitarne i praktyki higieniczne są niewystarczające. W tych regionach, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej i niektórych częściach Azji Południowej, obserwuje się najwyższą seropozytywność anty-HAV – 90% lub więcej populacji wykazuje przeciwciała przeciwko wirusowi HAV już do 10. roku życia¹.

W regionach wysokiej endemiczności infekcja jest powszechna wśród dzieci i najczęściej przebiega bezobjawowo. Większość dzieci (90%) zostaje zakażona wirusem HAV przed ukończeniem 10. roku życia, co zapewnia im dożywotnią odporność². Takie wczesne narażenie oznacza, że dorośli w tych regionach są w dużej mierze chronieni przed infekcją, a przypadki objawowej choroby są stosunkowo rzadkie.

Przykładem regionu o wysokiej endemiczności może być Afryka miejska, Azja i Ameryka Południowa, gdzie dowody przebytej infekcji są niemal powszechne wśród dorosłych. Czynniki predysponujące do wczesnego zakażenia w tych krajach obejmują przeludnienie, złe warunki sanitarne, określone praktyki społeczne i brak niezawodnego źródła czystej wody³.

Regiony o średniej endemiczności

Obszary o średniej endemiczności obejmują wiele krajów Azji, Ameryki Łacińskiej, Europy Wschodniej i Bliskiego Wschodu. W tych regionach 50% lub więcej populacji wykazuje seropozytywność do 15. roku życia, ale mniej niż 90% do 10. roku życia¹.

Regiony o średniej endemiczności charakteryzują się przejściowym charakterem epidemiologii WZW-A. W miarę poprawy warunków socjoekonomicznych i sanitarnych, wiek pierwszej infekcji przesuwa się w kierunku starszych grup, co może prowadzić do zwiększenia liczby przypadków objawowych wśród nastolatków i młodych dorosłych.

Według systematycznego przeglądu, około 63% szacowana seroprewalencja HAV dla regionu Bliskiego Wschodu i Morza Śródziemnego Wschodniego WHO może wskazywać na ogólną średnią endemiczność dla infekcji HAV w tym regionie. Niektóre kraje tego regionu, takie jak Afganistan, Irak, Palestyna i Somalia, mają wskaźnik seroprewalencji powyżej 90% i muszą być uważane za strefy wysokiego ryzyka infekcji HAV⁴.

Regiony o niskiej endemiczności

Ekonomicznie rozwinięte regiony, w tym Europa Zachodnia, Australia, Nowa Zelandia, Kanada, Stany Zjednoczone, Japonia i Singapur, to obszary o niskiej endemiczności WZW-A. W tych krajach 50% lub więcej seropozytywności osiąga się dopiero do 30. roku życia, ale mniej niż 50% do 15. roku życia¹.

Stany Zjednoczone są przykładem obszaru o niskiej endemiczności, podczas gdy najbliższy południowy sąsiad, Meksyk, charakteryzuje się wysoką seroprewalencją przeciwciał anty-HAV, wskazującą na przebytą infekcję. Częstość ostrego zapalenia wątroby wydaje się być wyższa w tych stanach USA, które sąsiadują z Meksykiem⁵.

W krajach o niskiej endemiczności większość populacji dorosłej jest podatna na infekcję HAV, co stwarza warunki sprzyjające dużym ogniskam epidemicznym, gdy wirus zostanie wprowadzony. Przypadki WZW-A w tych regionach występują głównie wśród określonych grup ryzyka lub są związane z podróżami do obszarów endemicznych.

Trendy przejściowe w epidemiologii regionalnej

Wiele regionów świata doświadcza obecnie przejścia epidemiologicznego w zakresie WZW-A. Region Zachodniego Pacyfiku WHO jest przykładem takiej transformacji, gdzie w ciągu ostatnich kilku dekad poprawa warunków sanitarnych i wzrost gospodarczy spowodowały zmianę epidemiologii WZW-A. Wiele krajów przeszło z wysokiej endemiczności do niskiej endemiczności⁶.

Zmiana seroepidemiologii WZW-A została zaobserwowana w regionie Zachodniego Pacyfiku WHO, gdzie obserwowana seropozytywność HAV przesunęła się z wysokiej do umiarkowanej do niskiej endemiczności w wyniku poprawy warunków życia i socjoekonomicznych w Azji Południowo-Wschodniej i Chinach⁶.

Podczas gdy większość krajów w regionie WHO Zachodniego Pacyfiku ma niską do bardzo niskiej endemiczności, niektóre kraje, takie jak Kambodża, Laos i Papua Nowa Gwinea, nadal mają średnią endemiczność, z większością nastolatków będących seropozytywnych na HAV⁷.

Specyfika regionu europejskiego

Europa przedstawia złożony obraz epidemiologii WZW-A z wyraźnymi różnicami między krajami zachodnimi i wschodnimi. Kraje Europy Zachodniej charakteryzują się niską endemicznością, podczas gdy kraje Europy Wschodniej mogą wykazywać cechy średniej endemiczności.

W 2021 roku 30 krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego zgłosiło 3,864 przypadki HAV, przy czym osoby w wieku 45 lat lub starsze stanowiły niemal jedną trzecią przypadków. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną poprzez kontakt między osobami oraz przez spożycie skażonej żywności lub wody⁸.

Azja i zmieniające się wzorce

Azja przedstawia szczególnie interesujący przykład zmieniającej się epidemiologii WZW-A. W Indiach poprzednie badania zaobserwowały zwiększoną zachorowalność na infekcję HAV w populacji dorosłej i nastoletniej w porównaniu z dziećmi, wskazując na przesunięcie w epidemiologii HAV⁹.

Badania wieloośrodkowe przeprowadzone w Indiach wykazały ogólną seroprewalencję HAV w grupie wiekowej 6-10 lat (50,3%) znacznie wyższą niż w grupie wiekowej 18 miesięcy do 6 lat (30,3%). Wyniki poprzedniego badania nadzorczego wykazały 98% przypadków seropozytywnych w grupie wiekowej 6-10 lat w 1992 roku w porównaniu z 50,4% w obecnym badaniu¹⁰.

Afryka i utrzymująca się wysoka endemiczność

Afryka pozostaje regionem o najwyższej endemiczności WZW-A na świecie. Większość krajów afrykańskich charakteryzuje się wysokimi wskaźnikami seroprewalencji wśród młodych dzieci, co wskazuje na powszechne narażenie na wirus we wczesnym wieku życia.

W Republice Południowej Afryki WZW-A stanowi chorobę podlegającą zgłoszeniu kategorii 2 i wymaga zgłoszenia do Departamentu Zdrowia przez klinicystów i laboratoria diagnostyczne w ciągu około 7 dni od diagnozy klinicznej lub laboratoryjnej. W 2023 roku przypadki HAV były przeważnie obserwowane w Prowincji Przylądkowej Zachodniej (36,4%), KwaZulu-Natal (18,8%) i Gauteng (15,1%)¹¹.

Implikacje dla zdrowia publicznego

Zrozumienie regionalnych różnic w epidemiologii WZW-A ma fundamentalne znaczenie dla opracowania skutecznych strategii zdrowia publicznego. W regionach przechodzących z wysokiej do niskiej endemiczności konieczne jest opracowanie nowych podejść do zapobiegania, które uwzględnią zmieniające się wzorce transmisji i podatności populacji.

Agencje zdrowia powinny również zbadać możliwość eliminacji WZW-A w regionie poprzez ukierunkowane szczepienia określonych grup wiekowych i populacji specjalnych, szczególnie że WHO już zaleca szczepienia jedno- lub dwudawkowe¹².