Opieka szpitalna nad pacjentem z ospą wietrzną – procedury i protokoły

Opieka szpitalna nad pacjentami z ospą wietrzną wymaga szczególnych środków ostrożności ze względu na wysoką zakaźność tego schorzenia¹. Pacjenci z ospą wietrzną powinni być natychmiast przeniesieni z poczekalni do odpowiednio przygotowanych sal izolacyjnych, gdy tylko zostanie postawione podejrzenie diagnozy¹. Izolacja jest szczególnie krytyczna w szpitalach, które przyjmują również pacjentów z obniżoną odpornością, ponieważ narażenie ich na ospę wietrzną może być poważne, a nawet śmiertelne².

Wymagania dotyczące pomieszczeń i izolacji

Pacjenci z ospą wietrzną muszą być umieszczeni w salach z ujemnym ciśnieniem powietrza, wyposażonych w odpowiednią wentylację¹. Sale te powinny zapewniać skuteczną filtrację powietrza i zapobiegać rozprzestrzenianiu się wirusa drogą powietrzną na inne obszary szpitala³. W przypadku pacjentów hospitalizowanych z ospą wietrzną konieczne jest zastosowanie środków ostrożności dotyczących przenoszenia przez kontakt oraz drogą powietrzną³.

Kohortowanie pacjentów z ospą wietrzną jest dozwolone, co oznacza, że można umieścić wielu chorych z tym samym schorzeniem w jednej sali⁴. Takie rozwiązanie może być praktyczne w przypadku epidemii lub gdy dostępność sal izolacyjnych jest ograniczona. Jednak każdy pacjent musi być odpowiednio monitorowany pod kątem rozwoju powikłań².

Wymagania dotyczące personelu medycznego

Opieka nad pacjentami z ospą wietrzną powinna być sprawowana wyłącznie przez personel medyczny z udokumentowaną odpornością na wirus varicella-zoster¹. Informacje o stanie odporności powinny być udokumentowane i łatwo dostępne¹. Personel musi stosować standardowe środki ostrożności oraz dodatkowe zabezpieczenia przed przenoszeniem drogą powietrzną i przez kontakt¹.

Pracownicy opieki zdrowotnej narażeni na ospę wietrzną z odpowiednią odpornością powinni być monitorowani codziennie pod kątem objawów ospy wietrznej od 8. do 21. dnia po narażeniu¹. Pracownicy z jedną udokumentowaną dawką szczepionki przeciw ospie wietrznej powinni otrzymać drugą dawkę oraz być monitorowani codziennie pod kątem objawów od 8. do 21. dnia po narażeniu⁵.

Postępowanie z personelem narażonym

Pracownicy opieki zdrowotnej narażeni na ospę wietrzną bez udokumentowanych szczepień powinni być odsunięci od pracy od 8. do 21. dnia po narażeniu lub usunięci z bezpośredniej opieki nad pacjentami w tym okresie⁵. Tym pracownikom należy zaproponować szczepionkę przeciw ospie wietrznej w ciągu 3-5 dni po narażeniu, jeśli nie ma przeciwwskazań⁵.

Jeśli pracownicy są w grupie wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby i nie mogą otrzymać szczepionki przeciw ospie wietrznej, zaleca się podanie im immunoglobuliny varicella-zoster (VariZIG)⁵. Pracownicy opieki zdrowotnej z ospą wietrzną muszą być wykluczeni z pracy do momentu, gdy wszystkie zmiany wyschną i pokryją się strupami⁶.

Monitorowanie stanu klinicznego

W warunkach szpitalnych konieczne jest intensywne monitorowanie pacjentów pod kątem rozwoju powikłań⁷. Należy zachować szczególną czujność w obserwacji objawów niewydolności oddechowej, zmian neurologicznych takich jak splątanie czy drgawki, lub wysokiej gorączki, które mogą wskazywać na zapalenie płuc lub zapalenie mózgu⁷. Regularna ocena wysypki pod kątem oznak wtórnego zakażenia bakteryjnego, takiego jak nasilenie zaczerwienienia, obrzęk lub obecność ropy, jest niezbędna⁷.

Ocena poziomu dyskomfortu pacjenta i skuteczności zastosowanych środków łagodzących objawy powinna być przeprowadzana systematycznie⁷. Dokumentacja powinna obejmować temperaturę i inne parametry życiowe, stan świadomości oraz charakterystykę zmian skórnych⁸. Plan opieki musi być regularnie aktualizowany w oparciu o odpowiedzi pacjenta na leczenie⁸.

Leczenie farmakologiczne w warunkach szpitalnych

W warunkach szpitalnych często konieczne jest zastosowanie bardziej intensywnego leczenia farmakologicznego⁹. Leki przeciwwirusowe są zalecane dla osób z wysokim ryzykiem powikłań, w tym pacjentów z obniżoną odpornością, kobiet w ciąży oraz osób z przewlekłymi chorobami¹⁰. Leczenie przeciwwirusowe działa najlepiej, gdy zostanie rozpoczęte w ciągu pierwszych 24 godzin od pojawienia się wysypki¹⁰.

Pacjenci z immunosupresją wymagają dożylnego leczenia acyklovirem¹¹. Dożylny acyklowir jest również zalecany wyłącznie w leczeniu ospy wietrznej u dzieci z obniżoną odpornością lub u zdrowych dzieci z zapaleniem płuc lub zapaleniem mózgu wywołanym ospą wietrzną¹². Jeśli rozwiną się powikłania, lekarz określi odpowiednie leczenie, na przykład antybiotyki mogą leczyć zakażoną skórę i zapalenie płuc⁹.

Postępowanie z grupami wysokiego ryzyka

Szczególną uwagę w warunkach szpitalnych wymagają pacjenci z grup wysokiego ryzyka, w tym kobiety w ciąży, noworodki i osoby z obniżoną odpornością¹³. Ospa wietrzna może stanowić dla nich poważne zagrożenie zdrowia i życia¹¹. W przypadku kobiet w ciąży infekcja wymaga szybkiego leczenia rozpoczętego w ciągu 24-48 godzin od pojawienia się wysypki, aby zapobiec powikłaniom u matki i płodu¹⁴.

Gdy ospa wietrzna u matki rozwinie się w ciągu 5 dni przed porodem lub 2 dni po porodzie, ospa wietrzna u noworodka prawdopodobnie będzie ciężka i uogólniona¹⁵. Profilaktyka lub leczenie jest wymagane z użyciem VZIG i acykloviru – bez tych leków wskaźniki śmiertelności mogą sięgać 30%¹⁵.

Wykrywanie i leczenie wtórnych zakażeń

Wysokie podejrzenie jest niezbędne do wczesnego rozpoznania i odpowiedniego leczenia wtórnych zakażeń¹⁵. Należy podejrzewać wtórne zakażenie, jeśli objawy ogólnoustrojowe nie poprawiają się w ciągu 3-4 dni, gorączka powraca lub nasila się, lub stan dziecka pogarsza się po początkowej poprawie¹⁵. Wczesne rozpoznanie wtórnego zakażenia bakteryjnego i odpowiednia kontynuacja leczenia są głównymi problemami w opiece szpitalnej².

Nierozpoznanie ukrytego zakażenia może skutkować poważną chorobą, a nawet śmiercią². Dlatego też w warunkach szpitalnych konieczne jest regularne monitorowanie pacjentów i szybka reakcja na wszelkie oznaki pogorszenia stanu klinicznego. Konsultacja ze specjalistą chorób zakaźnych jest zalecana w przypadku postępującej lub ciężkiej ospy wietrznej, zagrażających życiu powikłań oraz poważnych wtórnych zakażeń bakteryjnych¹⁶.

Kryteria wypisania ze szpitala

Decyzja o wypisaniu pacjenta ze szpitala powinna być oparta na ocenie stanu klinicznego i ustąpieniu ryzyka powikłań¹⁷. Pacjent może zostać wypisany, gdy jego stan ogólny jest stabilny, gorączka ustąpiła, a wysypka wykazuje oznaki gojenia bez cech wtórnego zakażenia bakteryjnego¹⁸. Przed wypisem należy upewnić się, że pacjent i opiekunowie zrozumieli instrukcje dotyczące dalszej opieki domowej oraz rozpoznawania objawów wymagających pilnej konsultacji medycznej¹⁸.