Niealkoholowe stłuszczenie wątroby – leczenie i postępowanie terapeutyczne

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby stanowi obecnie najczęstszą przyczynę przewlekłych chorób wątroby na świecie, dotykając około 30% populacji w krajach rozwiniętych¹. Pomimo rosnącej częstości występowania tego schorzenia, obecnie nie istnieją zatwierdzone przez agencje regulacyjne specyficzne leki do jego leczenia¹. Podstawą terapii pozostają interwencje dietetyczne i ćwiczenia fizyczne, które wykazały skuteczność, nawet w odwracaniu włóknienia wątroby¹.

Głównym celem leczenia niealkoholowego stłuszczenia wątroby jest poprawa stanu zapalnego i włóknienia wątroby, z ostatecznym założeniem zapobiegania zgonów związanych z chorobami sercowo-naczyniowymi i wątrobowymi². Strategia terapeutyczna musi uwzględniać liczne czynniki, takie jak stopień zaawansowania choroby, choroby współistniejące każdego pacjenta oraz czynniki genetyczne³.

Modyfikacja stylu życia jako podstawa leczenia

Zmiana stylu życia pozostaje kamieniem węgielnym postępowania w niealkoholowym stłuszczeniu wątroby². Środki niefarmakologiczne mają na celu zmniejszenie spożycia kalorii i zwiększenie poziomu aktywności fizycznej. Utrata masy ciała i zwiększona aktywność fizyczna są skuteczne w leczeniu NAFLD, a ich rola w zmniejszaniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych jest dobrze udokumentowana².

Umiarkowana utrata masy ciała (7% do 10%) oraz ćwiczenia poprawiają histologię wątroby, insulinooporność i jakość życia, dlatego powinny stanowić podstawę każdej strategii terapeutycznej². Badania wykazują, że utrata nawet 3% do 5% masy ciała może zmniejszyć ilość tłuszczu w wątrobie, podczas gdy do zmniejszenia stanu zapalnego potrzebna może być utrata 7% do 10% masy ciała⁴.

Interwencje dietetyczne

Przyjęcie zdrowej diety jest kluczowe w zarządzaniu niealkoholowym stłuszczeniem wątroby. Pacjentom zaleca się dietę o zrównoważonym składzie, bogatą w owoce, warzywa, białko i węglowodany, ale ubogą w tłuszcze, cukier i sól⁶. Spożywanie mniejszych porcji jedzenia również może pomóc⁶.

Szczególnie zalecana jest dieta śródziemnomorska, która charakteryzuje się zmniejszonym spożyciem węglowodanów (szczególnie cukrów i rafinowanych węglowodanów) oraz zwiększonym spożyciem jednonienasyconych i omega-3 kwasów tłuszczowych⁷. Badania sugerują, że dieta śródziemnomorska może zmniejszyć tłuszcz wątrobowy i tym samym pozytywnie wpływać na zarządzanie NAFLD⁷.

Aktywność fizyczna i ćwiczenia

Regularne ćwiczenia fizyczne odgrywają istotną rolę w leczeniu niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Zaleca się wykonywanie co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności, takiej jak chodzenie lub jazda na rowerze, tygodniowo⁶. Wszystkie rodzaje ćwiczeń mogą pomóc w poprawie NAFLD, nawet jeśli nie dochodzi do utraty masy ciała⁶.

Aktywność fizyczna sama w sobie, nawet bez utraty masy ciała, jest również korzystna⁴. Badania wskazują, że ćwiczenia aerobowe znacznie zmniejszają stłuszczenie i ryzyko rozwoju NAFLD w kierunku NASH⁸.

Farmakoterapia – opcje obecnie dostępne

Obecnie żadne leki nie zostały zatwierdzone do leczenia NAFLD w postaci prostego stłuszczenia wątroby⁵. Jednak badacze prowadzą badania nad lekami, które mogą poprawić te stany⁵. Leczenie farmakologiczne powinno być ograniczone do pacjentów z potwierdzonym biopsyjnie NASH i włóknieniem⁹ Zobacz więcej: Farmakoterapia w niealkoholowym stłuszczeniu wątroby – dostępne opcje.

W marcu 2024 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła resmetiromu (Rezdiffra) jako pierwszy lek do leczenia niealkoholowego zapalenia wątroby z umiarkowanym do zaawansowanego włóknieniem wątroby¹⁰. Lek ten jest częściowym aktywatorem receptora hormonu tarczycy; aktywacja tego receptora przez Rezdiffra w wątrobie zmniejsza gromadzenie się tłuszczu w wątrobie¹⁰.

Leczenie chorób współistniejących

Ważną częścią leczenia niealkoholowego stłuszczenia wątroby jest odpowiednie postępowanie z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze i dyslipidemie¹¹. Statyny nie są przeciwwskazane u pacjentów z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby, a ryzyko hepatotoksyczności u tych pacjentów nie jest zwiększone w porównaniu z populacją ogólną¹¹ Zobacz więcej: Leczenie chorób współistniejących w niealkoholowym stłuszczeniu wątroby.

Chirurgia bariatryczna

Laparoskopowa rękawowa resekcja żołądka i żołądkowo-jelitowe zespolenie omijające Roux-en-Y to najczęstsze sposoby chirurgii bariatrycznej, które mają na celu zmniejszenie żołądka. Mechanizmy, dzięki którym łagodzą NAFLD, wydają się być związane ze zmniejszeniem stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego⁸.

Chirurgia bariatryczna może być rozważana u pacjentów spełniających kryteria metabolicznej chirurgii odchudzającej, ponieważ może skutecznie rozwiązać problem NAFLD lub NASH u większości pacjentów, którzy nie rozwinęli jeszcze marskości wątroby¹³.

Monitorowanie i kontrola

Jeśli niealkoholowe stłuszczenie wątroby zostanie wykryte i leczone na wczesnym etapie, można zatrzymać jego progresję i zmniejszyć ilość tłuszczu w wątrobie¹⁴. Większość osób z NAFLD nie rozwinie żadnych poważnych problemów, ale jeśli zostanie zdiagnozowana choroba, dobrym pomysłem jest podjęcie kroków, aby zapobiec jej pogorszeniu¹⁴.

Leczenie również może być zalecane w przypadku chorób towarzyszących (wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca i cholesterol) lub powikłań¹⁴. Pacjenci powinni unikać nadmiernego spożycia alkoholu, ponieważ NAFLD nie jest spowodowane przez alkohol, ale picie może je pogorszyć⁶.

Perspektywy i rokowanie

Skuteczne i bezpieczne metody leczenia tej choroby są desperacko potrzebne¹⁵. Pomimo ponad dekady badań i prób klinicznych, żadna pojedyncza interwencja nie została uznana za skuteczną w leczeniu NAFLD i NASH we wszystkich ważnych wynikach¹⁶.

Leczenie oparte na modyfikacji stylu życia z wykorzystaniem diety i ćwiczeń w celu osiągnięcia utraty masy ciała pozostaje interwencją pierwszego rzutu u pacjentów z NAFLD¹⁷. Obecny stan terapii NAFLD oraz podejście do jej zarządzania koncentruje się na poprawie stanu zapalnego wątroby i włóknienia².