Neurokilą – objawy neurologiczne i powikłania mózgowe kiły

Neurokilą to infekcja ośrodkowego układu nerwowego wywołana przez bakterie Treponema pallidum¹². Jest to jedno z najpoważniejszych powikłań kiły, które może wystąpić w każdym stadium choroby, ale najczęściej rozwija się u osób z nieleczoną kilą przez wiele lat³⁴. W erze współczesnych antybiotyków większość przypadków neurokilii jest zgłaszana u pacjentów zakażonych HIV¹.

Neurokilą może przebiegać w różny sposób w zależności od czasu, jaki upłynął od pierwotnego zakażenia oraz od tego, które struktury układu nerwowego zostały zajęte¹. Rozróżnia się wczesną neurokilę, która zazwyczaj występuje w pierwszych latach po zakażeniu, oraz późną neurokilę, która może rozwinąć się nawet 15-25 lat po pierwotnej infekcji⁴⁵.

Wczesna neurokilą – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Wczesna neurokilą często przebiega bezobjawowo, ale gdy objawy się pojawią, najczęstszą manifestacją neurologiczną jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych¹. Zazwyczaj rozwija się w ciągu pierwszego roku po zakażeniu¹. Objawy syfilitycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych są podobne do innych form zapalenia opon i obejmują: silne bóle głowy, sztywność karku, światłowstręt, splątanie, nudności i wymioty¹.

Oprócz klasycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, wczesna neurokilą może objawiać się jako zapalenie naczyń mózgowych (meningovaskularna neurokilą)⁴. Może to prowadzić do udarów mózgu, zwłaszcza u młodych pacjentów, oraz do innych objawów neurologicznych, takich jak dysfunkcja nerwów czaszkowych, ostre zaburzenia stanu psychicznego czy ogniskowe deficyty neurologiczne⁴.

Późna neurokilą – uszkodzenia miąższu mózgu

Późna neurokilą zazwyczaj zajmuje miąższ mózgu i rdzenia kręgowego, manifestując się jako tabes dorsalis (suchoty rdzenia) lub paraliż postępujący¹⁵. Średni czas pojawienia się objawów to 15-25 lat po pierwotnym zakażeniu⁵. Te formy neurokilii są szczególnie poważne i mogą prowadzić do znacznej niepełnosprawności².

Tabes dorsalis, znane również jako ataksja lokomotoryczna, jest wynikiem degeneracyjnego procesu dotyczącego tylnych pęczków rdzenia kręgowego⁵. Objawy obejmują charakterystyczne bóle przeszywające, ataktyczny chód o szerokim podstawie, zaburzenia czucia, nietrzymanie moczu i stolca, utratę czucia pozycji i wibracji, ostre epizodyczne bóle żołądkowo-jelitowe, artropatię Charcota oraz zmniejszone odruchy⁵⁶.

Paraliż postępujący to powolny proces degeneracyjny mózgu, który prowadzi do objawów neuropsychiatrycznych⁵. Może objawiać się demencją, manią, psychozą, depresją i majaczeniem⁵. Te objawy mogą utrudniać diagnostykę i mogą postępować do punktu, w którym pacjent staje się przykuty do łóżka⁵. Inne objawy mogą obejmować zaburzenia pamięci, zmiany osobowości oraz problemy z myśleniem i podejmowaniem decyzji³.

Objawy ogólne neurokilii

Objawy neurokilii mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od tego, która część układu nerwowego została zajęta². Do najczęstszych objawów należą: nieprawidłowy chód lub niemożność chodzenia, drętwienie palców stóp, stóp lub nóg, problemy z myśleniem takie jak splątanie lub słaba koncentracja, problemy psychiczne jak depresja lub drażliwość².

Inne częste objawy to: silne bóle głowy, drgawki lub sztywność karku, utrata kontroli nad pęcherzem moczowym, drżenia lub osłabienie oraz problemy ze wzrokiem, nawet ślepota²³. U niektórych pacjentów mogą wystąpić również zaburzenia słuchu, w tym głuchota, szumy uszne oraz zawroty głowy³.

Ważną cechą neurokilii jest jej zdolność do „naśladowania” wielu innych chorób neurologicznych⁷. Objawy mogą przypominać chorobę Parkinsona, chorobę Huntingtona lub inne zaburzenia ruchu⁷. Ta różnorodność objawów sprawia, że diagnoza może być trudna i często opóźniona⁸.

Kiła oczna jako forma neurokilii

Kiła oczna może wystąpić w każdym stadium kiły, ale jest powszechnie identyfikowana we wczesnych stadiach i może występować z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego lub bez niego⁹. Często przejawia się jako panuveitis (zapalenie całej błony naczyniowej oka), ale może zajmować struktury zarówno przedniego, jak i tylnego segmentu oka⁹.

Objawy kiły ocznej mogą obejmować: ból i zaczerwienienie oczu, zmiany w widzeniu lub nawet ślepotę, światłowstręt, zamazane widzenie, widzenie plam oraz nieprawidłowe ruchy gałek ocznych³¹⁰. Charakterystyczną cechą może być źrenica Argyll Robertson – małe źrenice, które zwężają się podczas skupiania wzroku na bliskim obiekcie, ale nie reagują na jasne światło¹⁰.

Bez leczenia kiła oczna może prowadzić do trwałej utraty wzroku⁹¹⁰. Powikłania mogą obejmować zaćmę, neovaskuliaryzację oka, zmętnienie rogówki, jaskrę, pomarszczenie plamki, obrzęk plamki oraz bliznowacenie tkanki oka¹¹.

Czynniki ryzyka i grupy szczególnie narażone

Neurokilą rozwija się zazwyczaj 10-20 lat po pierwotnym zakażeniu kilą². Nie wszyscy pacjenci z nieleczoną kilą rozwijają to powikłanie². Neuropsychiatryczne objawy mogą pojawić się z powodu ogólnego uszkodzenia mózgu¹². Neurokilą najczęściej występuje u osób, które miały nieleczoną kilę przez lata¹².

Osoby zakażone HIV mają zwiększone ryzyko rozwoju neurokilii¹. U tych pacjentów przebieg może być bardziej agresywny i atypowy¹³. Również u pacjentów z obniżoną odpornością z innych przyczyn ryzyko rozwoju neurokilii może być zwiększone¹³.

Rokowanie i znaczenie wczesnego leczenia

Neurokilą jest zagrażającym życiu powikłaniem kiły². Rokowanie zależy od tego, jak nasilone są objawy przed rozpoczęciem leczenia². Celem leczenia jest zapobieganie dalszemu pogorszeniu². Wiele zmian będzie trwałych²¹⁴.

Objawy mogą powoli się pogarszać². Szybka diagnoza i leczenie pierwotnej infekcji kilą może zapobiec rozwojowi neurokilii². Leczenie w stadium pierwotnym lub wtórnym kiły może całkowicie wyleczyć chorobę i zapobiec powikłaniom neurologicznym¹⁵.

Jednak nawet po skutecznym leczeniu neurokilii, problemy medyczne, które może prowadzić, takie jak demencja, uszkodzenia tętnic czy ślepota, zazwyczaj nie ustępują¹⁴. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie kiły, zanim dojdzie do powikłań neurologicznych¹⁶.